George Harinck (red.), De kwestie-Geelkerken - Een terugblik na 75 jaar. Uitgave De Vuurbaak (AD Chartas reeks 5), 219 blz., € 11,35.

Assen 1926: De synode van de Gereformeerde Kerken wijst de opvattingen van dr. J. G. Geelkerken over Genesis 3 van de hand. In eigentijdse bewoordingen gezegd: zou je de slang en de bomen in de hof van    Eden op video hebben kunnen vastleggen? Zou er een bandopname gemaakt kunnen zijn van de stem van de slang? Met andere woorden: hoe moeten we Genesis 3 lezen? Als een letterlijke en feitelijke weergave van wat er is geschied? Geelkerken had in een preek over de catechismusvraag: Vanwaar komt dan zulke verdorven aard des mensen? geopperd dat het weleens beeldspraak kon zijn, maar er naar zijn eigen zeggen wel aan vastgehouden 'dat wij in Genesis 3 de bekendmaking hebben van een historisch feit, het feit van de zondeval, die heeft plaatsgehad aan het begin der geschiedenis van ons menselijk geslacht'. Versimpeld is deze affaire landelijk en zelfs internationaal bekend geraakt als een meningsverschil 'over de sprekende slang'.
Vorig jaar 23 maart 2001 werd in de Lemkerzaal te Kampen een congres gehouden over de kwestie-Geelkerken. Er verscheen nu een bundel studies over deze zaak die in de twintiger jaren van de vorige eeuw de gemoederen zo hevig beroerde. Bij lezing blijkt dat er veel meer aan de hand was dan alleen maar een meningsverschil over de uitleg van de Bijbel.
Het is waar wat dr. Harinck in zijn inleiding tot dit boek schrijft: er is niet alleen maar historisch aanleiding tot bezinning op de kwestie-Geelkerken, ook met het oog op het heden is er genoeg reden zich opnieuw met deze kwestie van vijfenzeventig jaar geleden bezig te houden: hoe laat zich het geloof in de van God gegeven Schrift verstaan met het moderne onderzoek en de moderne werkelijkheidservaring. Wie eind 2001 bijlagen en artikelenreeksen in het Reformatorisch en het Nederlands Dagblad heeft gevolgd, weet dat in de orthodox-gereformeerde en evangelische kring nog altijd de vraag levend is naar het verstaan van onder andere Genesis 3.
Dit boek begint met een bijdrage van prof. dr. D. Th. Kuiper over: De kwestie-Geelkerken. Een chronologisch overzicht, overgenomen uit zijn in 1972 verschenen studie 'De Voormannen etc'. Dr. Maarten J. Aalders stelt dat je een conflict zoals dat rond Geelkerken van verschillende kanten kunt benaderen, zoals D. Th. Kuiper het doet: sociologisch-historisch waarbij je vooral aandacht geeft aan culturele en structurele processen die zich afspeelden binnen de Gereformeerde Kerken. Je kunt ook vooral aandacht geven aan de inhoud van het conflict: Geelkerken c.s. streden tegen het fundamentalisme, kwamen op voor een oecumenische gezindheid en streden tegen de zelfingenomenheid van de gereformeerden.
Zelf kiest Aalders meer voor een beschrijving van conflicten die zich afspelen tussen mensen en hun relaties. De figuur van Geelkerken zelf staat bij hem centraal. Hij noemt het de invalshoek van de conflicttheorie. Geelkerken zélf wordt doorlicht als mens, als theoloog, als predikant waarbij ook volop 's mans schaduwkanten naar voren komen. Een indrukmakend verhaal, moet ik zeggen.
Dr. George Harinck zet de kwestie-Geelkerken midden in de na de Eerste Wereldoorlog beginnende moderne cultuur. In het provinciale Assen bogen gereformeerde theologen, ouderlingen en predikanten zich over een sleutelprobleem in de Europese cultuur: kunnen wij de werkelijkheid kennen? WO-1 gaf een geweldige cultuuromslag juist ook in de besloten kring der gereformeerden: waar ligt onze zekerheid, is er überhaupt wel zekerheid? De gereformeerden waren in Assen niet bezig met het vissen in een dood vijvertje vol achterhaalde simpele problemen. Ze waren volop verwikkeld in het Europese culturele heroriëntatiedebat van na de WO-1, aldus dr. Harinck.
Drs. Koert van Bekkum concludeert in zijn bijdrage over 'De kwestie-Geelkerken in theologie-historisch perspectief' dat het om meer ging dan een machtsspel of een ruzie over een al dan niet sprekende slang. Kernvraag in het hele conflict was of het in z'n geheel letterlijk opnemen van Genesis 3 moet worden gezien als behorend tot het Schriftgezag of dat het in deze kwestie alleen maar ging over een mogelijke exegese. Er staan ook nog andere bijdragen in deze studie waarin vanuit de historie de lijnen verrassenderwijs doorlopen tot recente discussies over het Schriftgezag, zoals in het verstaan van de eerste hoofdstukken van de Bijbel bijvoorbeeld. Een uitstekend en waardevol boek, voorzien van een bibliografie inzake de kwestie-Geelkerken. Zeer aanbevolen voor wie belang stelt in de recente geschiedenis der gereformeerden en hun worsteling inzake het verstaan van de Schriften.
J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen