Een bewogen week

UNIEVOORSTEL IS GEEN HERHALING VAN ZETTEN
Opvallend vond ik dat bij thuiskomst na de ontmoeting met het triomoderamen en de persconferentie waarop het voorstel voor een Unie van Samen op Weg-kerken - vorige week in ons blad afgedrukt - was gepresenteerd, de kerkpagina van het Reformatorisch Dagblad opende met de kop: 'Kerken in VS geven poging tot vereniging op'. Driehonderd vertegenwoordigers van negen Amerikaanse kerkverbanden maken na veertig (!) jaar een einde aan het oecumenische streven om één kerk te worden. In plaats van de raad die de organisatorische eenheid van de kerken moest realiseren, komt er een oecumenisch overlegorgaan, dat als opdracht heeft de samenwerking met de lidkerken te bevorderen. Het gevolg is dat de lidkerken geen verandering in hun kerkordes hoeven aan te brengen. Ondertussen gaan de kerken zich samen bezighouden met wezenlijke thema's in de kerk en de samenleving!

Liever een psalm
De parallel is te trekken. In Amerika leefde de idee in 1960 om voor 1970 alle protestantse kerken in één kerkverband te krijgen. In SoW-verband werd in 1966 als streefdatum voor één synode en één protestantse kerk in Nederland het jaar 1980 genoemd.
Wezenlijker vind ik de parallel tussen het bezig-zijn met eindeloze kerkordeIijke kwesties en de echte vragen van het kerk-zijn. Daarin delen we de mening van dr. B. Plaisier, de scriba van de SoW-kerken, die vorige week dinsdag als enig lid van het triomoderamen na de aanbieding inhoudelijk kon reageren, omdat hij het unievoorstel gelezen had. Wat zei ds. Plaisier? 'Het zou mij een lief ding waard geweest zijn als we elkaar vandaag niet ontmoet hadden rond een stuk over de Unie, maar over de vragen waarvoor we als kerk en als gezamenlijke christenen in Nederland staan. De kerk schrompelt ineen, we krijgen steeds meer moeite om het Evangelie begrijpbaar te vertolken en in de samenleving spelen de hoofdelementen van het bijbels geloof nauwelijks meer een rol. We hebben elkaar in de volle breedte van onze kerken nodig om ons te richten op deze hoofdvraag.
We zouden al onze energie moeten kunnen inzetten voor de vorming van de jeugd in een geseculariseerde wereld. We hebben de Gereformeerde Bond en de Confessionele Vereniging nodig om na te denken over de ontmoeting met mensen van andere geloven. We hebben u nodig voor het helder maken van de positie van christenen in een samenleving waarin het economisch rendement het laatste woord heeft. We moeten alle zeilen bijzetten om de bijbelse grondwoorden als 'verzoening', 'vergeving van schuld', 'genade' en 'geloof' duidelijk te maken. En ga zo maar door. (...) In plaats hiervan komt u met een stuk dat zich richt op dat wat al lang is gezegd en besloten is.'
Oud-Trouw-journalist Evert Mathies sloot zich drie dagen later in een ingezonden stuk in het Nederlands Dagblad hierbij aan. Hij pleitte ervoor de aandacht te richten op de vorming van de jeugd, de individualisering, het kerkzijn in de stad. En de geestelijke vader van Samen op Weg, ds. B. Wallet, verwoordde al eerder in Woord en Dienst (22 december jl.) zijn moeheid over de kerkordelijke discussies op wel heel herkenbare wijze: 'Ik moet zeggen dat ik op zo'n moment liever een psalm zing dan dat ik meedoe in de besluitvorming.'

Geloofwaardigheid
Gezamenlijk willen we al de energie die aan Samen op Weg besteed wordt, op een andere wijze aanwenden. Mag ds. Plaisier de Confessionele Vereniging en de Gereformeerde Bond daarom de kritische vraag stellen dat hij liever een ander stuk gezien had? Nee. Want - en ik kan in de toelichting uiteraard alleen voor de Gereformeerde Bond spreken - de inbreng vanuit hervormd-gereformeerde kring is de jaren door toch niet slechts een frustrerende geweest inzake Samen op Weg. Wordt er onder ons niet nagedacht over thema's die evenzeer wezenlijk zijn als de toekomstige structuur van onze kerk? Belegde de GZB in maart 2001 niet een conferentie over 'urban mission', zending in de stad? Was er tijdens de hervormde synode van september 2001 juist geen kerkbrede waardering voor de wijze waarop de HGJB het Evangelie wil communiceren in de leefwereld van jongeren? Wordt er, al dan niet samen met organen van de kerk, niet nagedacht over het feit dat Nederland zendingsland geworden is? Stimuleerde de Gereformeerde Bond niet de bezinning op de verantwoordelijkheid van gemeenten in nieuwe Vinex-wijken? Streven we vanuit een gereformeerde optiek niet naar een volwaardige participatie op wetenschappelijk niveau aan de theologische faculteiten en wordt er niet geïnvesteerd in de begeleiding van de toekomstige dienaren van het Woord? Vindt er op speciale bijeenkomsten geen toerusting van ambtsdragers plaats in geestelijke, kerkelijke, ethische of maatschappelijke vragen? Biedt de Waarheidsvriend dan geen ruimte voor bezinning op de vragen waarvoor we vandaag als kerken en christenen staan? In trouw aan de kerk wil de hervormd-gereformeerde beweging vanuit Schrift en belijdenis bijdragen leveren in een diversiteit aan vraagstukken.
Wij erkennen met de SoW-scriba graag dat een slepend eenwordingsproces de kerk niet geloofwaardiger maakt. En dat is geen kille constatering. Maar ds. Plaisier kan ons niet euvel duiden dat we inzake Samen op Weg en het streven naar kerkelijke eenheid willen inbrengen dat niet minder dan werkelijke en volledige eenheid in een belijdende kerk ons ideaal is. Het blijft onze roeping om de Naam van Christus voor de mensen te belijden, het Evangelie van kruis en opstanding in deze wereld uit te dragen, en overheid en onderdaan op te roepen tot de gehoorzaamheid aan Zijn heilzame geboden. Hoe zou dat kunnen als de kerk zelf niet leeft vanuit de Schrift en overeenkomstig haar belijdenis? Kan dat, als ze zoals nu, tot op het bot verdeeld is?

Ruimte en openheid
In een sympathiek interview met de Barneveldse Krant noemde ds. A. Romein, scheidend voorzitter van de Raad van Deputaten Samen op Weg, op 26 januari de weerstand van de Gereformeerde Bond 'best te begrijpen'. Hij achtte de verontrusting 'verklaarbaar en ook invoelbaar' - merkte overigens ook op dat de Gereformeerde Bond 'Samen op Weg een grote dienst zou bewijzen als hij met al zijn rijkdom ten volle meeging in de kerkelijke hereniging'.
Ds. Romein benoemt ook dat voor de gemeenten in de rechterflank van de Hervormde Kerk in Samen op Weg 'alle ruimte is geschapen waardoor ze tot in lengte van jaren zichzelf kunnen blijven'. We hopen dat het moderamen van de kerk aanvaardt dat vanwege déze reden aan dit unievoorstel vanuit onze beweging is gewerkt. Ruimte voor gereformeerde belijders kan niet samen op weg gaan met ruimte voor niet-schriftuurlijke opvattingen, wettige verscheidenheid daargelaten. Mevr. M. Bosman schreef onlangs in AdRem, blad van de Remonstrantse Broederschap: 'De ontwikkelingen in de SoW-kerken stemmen tot vreugde en tot nadenken. Vreugde omdat de grootste protestantse kerk van Nederland een kerk lijkt te zullen worden, waarin uiteindelijk de krachten die pleiten voor ruimte en openheid de overhand zullen krijgen. Nadenken, omdat het voor de remonstranten noodzakelijk is, om steeds opnieuw te overwegen in welke verhouding zij willen staan tot de nieuw te vormen verenigde kerk.' Hier ligt nu hét bezwaar. Ruimte en openheid zijn de kernwoorden, terwijl naar gereformeerd beginsel gehoorzaamheid aan de Schrift en verbondenheid aan de belijdenis de centrale begrippen zijn.

Kerk onwaardig
Het indienen van een uitgewerkt unievoorstel is geen herhaling van zetten, is niet het opnieuw op de agenda willen krijgen van wat al diverse keren afgestemd is. Het is een ultieme poging de breedte van de kerken vast te houden, in de wetenschap dat wanneer nu ingezet wordt op een geforceerd fusiebesluit op korte termijn de schade groot zal zijn. Op deze wijze alleen kan het ideaal van een werkelijk belijdende kerk vastgehouden worden. Tegenover het moderamen hebben we willen benadrukken dat nieuwe breuken in het lichaam van Christus de kerk onwaardig zijn. Is dat kiezen voor een weg van verwarring en grotere verdeeldheid, zoals ds. Plaisier aangaf? Is dat ons laten leiden door angst? Dat is werkelijkheidszin, dat is eerlijk de situatie onder ogen zien en tijdig zoeken naar een bijstelling van beleid.
Wie breed om zich heen luistert, kan niet anders dan concluderen dat een unie van kerken het meest haalbare en daarom het meest verantwoord is, waarbij de roeping te komen tot wérkelijke eenheid blijft. Juist de verantwoordelijkheid voor het geheel van de kerken heeft ons tot dit voorstel gebracht. Nadrukkelijk verklaren wij 'het kerkvolk niet tot zaken te mobiliseren', zoals ds. Plaisier zegt, maar leiding te willen blijven geven op grond van de Schrift en de confessie aan de gemeenten waarvoor we ons verantwoordelijk weten. Is het daarbij niet opvallend dat ook buiten de kring van Confessionele Vereniging en Gereformeerde Bond de gedachte van de unie leeft? We denken hierbij onder meer aan diverse hoogleraren die verbonden zijn aan verschillende theologische faculteiten. Juist aan de vooravond van het publiek maken van ons unievoorstel besloot ook de classis Woerden om de synode te vragen serieus te overwegen of er ook een andere weg is dan fusie. Voortdurend wreekt zich de laatste jaren het feit dat in 1993 bij ordevoorstel besloten is dat over federatie inhoudelijk niet mocht worden gesproken. De pijn daarover is nooit uit de kerk verdwenen.

Geen vierde kerk
Ds. Plaisier heeft in zijn reactie een aantal vragen gesteld. We waarderen dat, om zo samen meer duidelijkheid te verkrijgen over voor hem of het triomoderamen onvoldoende heldere zaken. Van harte zijn we bereid om op zijn vragen over de positie van geünieerde gemeenten, over de classicale vergaderingen, over de bevoegdheden van een uniesynode enzovoorts in te gaan. Door ons is bij de presentatie aangegeven dat dit voorstel verdere uitwerking behoeft. Het lijkt ons goed om dat gesprek in openheid wat de toonzetting betreft en beslotenheid wat de ruimte betreft te voeren, omdat een discussie in de media ook bijoogmerken kan hebben. Slechts om die reden besloten we afgelopen zaterdagavond voor de EO-microfoon niet het gesprek met ds. B. Wallet te voeren. In een ontmoeting kan ook duidelijk worden dat een uitgewerkt unievoorstel niet eerder op de agenda geplaatst is.
Op één punt willen we hier nog ingaan. Ds. Plaisier schrijft in zijn reactie dat dit voorstel de Nederlandse Hervormde Kerk als geheel prijsgeeft. Het tegendeel is waar! Zijn woorden zijn daarom werkelijk verbijsterend. De SoW-scriba erkent hopelijk dat deze opmerking ver bezijden de waarheid is. In het voorstel is bewust geen vierde kerk, waarin geünieerde gemeenten een plaats zouden krijgen, gecreëerd. Wij verdedigen dat ons voorstel gedragen wordt door een heldere, door een hervormde ecclesiologie. Naarmate het proces van Samen op Weg voortgaat, worden de spanningen, ook op het grondvlak, niet minder. Dat is op zich niet onlogisch, want elke vrijblijvendheid is uit de discussie weg. Maar juist in deze fase moeten we het moment aangrijpen om te voorkomen dat nieuwe scheuren in het lichaam van Christus ontstaan zullen. Opdat zij allen één zijn.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen