A. van de Beek,

A. van de Beek
Ontmaskering - Christelijk geloof en truituur. Uitgave Meinema, 99 blz., € 10, 80.

21 september 2001 sprak dr. A. van de Beek zijn inaugurele rede (intreetoespraak) uit' als hoogleraar Symboliek aan de Vrije Universiteit te Amsterdam en aanvaarde daarmee zijn ambt. Het is een zeer ontdekkende rede geworden die hij in deze publicatie nader en breder heeft uitgewerkt. Ontdekkend zoals dat van een bepaald type preken vroeger wel werd gezegd: de mens kreeg zijn schuld aangezegd. Niet zonder reden is de titel dan ook 'Ontmaskering'. Het omslag kreeg het gouden masker van Tut-Anch-Amon mee. Schitterende kunst, maar wel het masker van een dode. Als je alleen maar naar dat masker kijkt, raken je ogen geboeid door het kunstzinnige wonder. Wie echter het masker optilt, kijkt een dode in het gelaat. Zo staat het er vandaag met de wereld voor. Er is veel schone schijn, maar als je het masker er aftrekt zie je niets anders dan de dood. Voor A. van de Beek is dat meer dan ooit vandaag de opdracht van een christen: ontmaskering. Juist daartoe is de kerk de Geest geschonken die de grote Ontmaskeraar is, en dan vooral op het punt van de gerechtigheid (Joh. 16: 8). Dit bracht Van de Beek er toe om een klassiek genre uit de eerste eeuwen van het christendom opnieuw toe te passen: de apologetiek. Niet om daarmee het christelijk geloof acceptabel te maken. Maar juist om de denktrant van de tegenstander te ontmaskeren als leugen. Wat wil het zeggen om vandaag kerk te zijn in een volgens Van de Beek respectloze cultuur? De kerk zal weer terug moeten naar wat het wezen van haar roeping is, namelijk de verkondiging van de Christus der Schriften. Dat heeft voor hem zelf steeds meer het vreemdelingschap tot gevolg.
De toon van het hele geschrift is dan ook sterk aanklagend, soms op het cynische af, hoewel dat niet de bedoeling zal zijn van de schrijver. Er wordt uiterst negatief over de moderne cultuur geschreven. En ik kan niet anders zeggen dan dat hij in veel opzichten gelijk heeft. Er steekt een diepe geraaktheid en gekwetstheid achter over een samenleving waarin de Waarheid Gods is ingeruild voor de waarheden van mensen. Als gevolg daarvan is het respect verdwenen, zijn we een egoïstische cultuur geworden, graaiende materialisten die alleen maar eigen gewin beogen, botte atheïsten die de tolerantie in hun vaandel zeggen te dragen maar intussen zo onverdraagzaam zijn als zelden is vertoond. De meest zotte en walgelijke dingen mogen worden gezegd, maar als een imam zich negatief uitlaat over homoseksualiteit dan moet hij zich voor de rechter verantwoorden. Als meisjes zich soms op de meest bizarre manieren kleden wordt dat door iedereen gewoon gevonden. Maar als een Turks meisje een hoofddoekje op wil zetten als teken van haar identiteit, dan mag dat niet.
Ook in de theologie heeft Van de Beek weinig vertrouwen: wie niet of nauwelijks meer over God wil of kan spreken, verdient de naam theoloog niet en hoort weggezonden te worden.
Ook heeft Van de Beek heftige kritiek op wat hij noemt het cultuur-christendom: christenen die naar openingen zoeken om de cultuur te laten aansluiten bij de bijbelse boodschap verraden de boodschap of verkwanselen haar.
Opmerkelijk vind ik wat hij schrijft over de gegroeide en nog almaar groeiende kloof tussen rijke landen en de ontwikkelingslanden. Zijn taal en visie wijkt niet af van de ideologen achter de internationale zogeheten antiglobaliseringsbeweging. Hij schreef zijn rede voor 11 september, maar hij bezat een voorspellend talent: de geweldige welvaartskloof wereldwijd zal de rijke landen buitengewoon zuur opbreken.
Er is nog maar één groot verhaal overgebleven en dat is het verhaal van het grote geld, aldus Van de Beek. Maar een christen zal gedreven instaan voor het enig echte verhaal: dat van God in Christus. Dit is de enig echte en blijvende Waarheid.
Er is moed voor nodig om dit geluid te laten horen in een theologische wereld waarin vaagheid en menselijke inzichten veeleer de toon aangeven. Je kunt wel zeggen dat de toon van de rede naar het eenzijdige neigt. In een latere toelichting heeft Van de Beek toegegeven dat hij dat bewust heeft gedaan. Je kunt een inaugurele rede nu eenmaal niet zo uitgebalanceerd laten zijn als een brede studie. Ook in een preek raakt het dogma weleens uit evenwicht om juist zo die keer dat éne sterk te onderstrepen. Van de Beeks uithalen naar christenen die de boodschap al te veel willen inpassen in het kader van de moderne cultuur neigen naar onbillijkheid in de beoordeling van hun motieven. Ik moet eerlijk toegeven de geweldige somberheid naar de eigentijdse cultuur minder te ervaren dan hij hier weergeeft. Al kun je in veel opzichten de normen en waarden van de huidige samenleving niet accepteren, ik voel veel meer solidariteit met haar situatie. Van de Beek heeft diepe deernis met die delen van de wereld waarin deze zo ontstellend gebroken is. Maar waarom dan ook geen deernis met haar in haar rijke en welvarende en juist daarin zo arme gestalte? Ontmaskering akkoord. Maar moeten er bij ons rechtzinnige christenen ook niet de nodige maskers af. Die van een ongezond traditionalisme en conservatisme, die van burgerlijkheid en materiële aanpassing?
Samenvattend: een boeiende, tot diepere bezinning prikkelende studie die lezing en overdenking meer dan waard is.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen