G. J. van der Kolm, De verbeelding van de kerk. Op zoek naar een nieuw-missionaire ecclesiologie. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer 2001, 274 blz., € 24,90.

Dit boek, dat 11 oktober 2001 te Groningen verdedigd werd als proefschrift, is geboren uit de praktijk. De auteur woont en werkt sinds 1977 in Dordrecht in een context van toenemende economische uitsluiting, sociale verschillen en culturele pluriformiteit. Hij is medeoprichter van de basisgemeente De Buitenwacht en raakte zodoende betrokken bij de vraag: wat betekent kerkwording in deze context? Uit die vraagstelling leidde deze zoektocht naar een nieuwe missionaire ecclesiologie. Na een beschrijving van de weg die Van der Kolm is gegaan volgt in hoofdstuk 2 een overzicht van enkele nieuwe initiatieven, zoals Urban en Rural Mission, arbeiderspastoraat, buurtpastoraat en inloophuizen. Uit de reflectie op deze initatieven blijkt dat er ten aanzien van de betekenis en de rol van de kerk verlegenheid heerst. In hoeverre gaat het om de kerk? In hoeverre om de wereld? En welke kerk past bij deze nieuwe initiatieven? In hoofdstuk III bespreekt Van der Kolm de visies van een aantal missiologen op dit punt. Een manco bij hen allen is volgens hem dat zij onvoldoende de context verwerken. Te veel wordt gedacht vanuit de bestaande kerk naar de zending. Na een sociologische peiling van het begrip gemeenschap volgt in hoofdstuk V een schets van een missionair-ecclesiologisch denkmodel, waarbij Van der Kolm zijn eigen uitgangspunten ten aanzien van zending en kerk in gesprek brengt met enkele recente ontwerpen. Heel belangrijk is voor hem het denken vanuit het eschaton: de Geest werkt

vanuit de komende Christus naar ons toe. Zending is dan ook onlosmakelijk verbonden met onrust. Vanuit het nog niet van de komende Christus als oordeel en belofte wordt de positie van de kerk bescheiden getekend als een leerproces in interactie met de context. De kerk is geen representant van de gekomen, maar van de de komende Christus. Zij staat niet als theocratische gemeenschap tegenover de wereld, maar is een bescheiden getuige onderweg naar het rijk van God. Op de achtergrond van dit denken over zending en kerk staat het model 'wereld-God-kerk'. Voor de vertolking van de boodschap betekent dat de wisselwerking met de context een bepalende rol speelt. Zending is niet van de kerk uit het geloof overdragen naar de ander, maar de explicitering van het geloof geschiedt in een dialogisch leerproces.

Daarbij wil Van der Kolm tegenover projecten die de presentie laten opgaan in het diaconale nadrukkelijk blijven spreken van zending, waarbij de reconstructie van de christelijke traditie in interactie met de context centraal staat. Wel betekent het voor de werker dat hij/zij zich een tijd lang moet beperken tot het opbouwen van een relatie met de context en niet te snel moet terugkoppelen op de kerk. Op deze weg van dialoog en interactie ontdekken we de identiteit van de kerk als een zaak van relatie en communicatie.

Van der Kolm schreef een boeiende boek over een aangelegen thema. Wat me zeer heeft aangesproken is de eerlijkheid waarmee de schrijver reflecteert over de weg die hij gegaan is, alsmede de rustige en bezonnen wijze waarop hij met velen in gesprek is. Mijn vragen betreffen wel de verhouding van de Traditie van de kerk der eeuwen en de missionaire context. Moet ik echt kiezen tussen een eenrichtingverkeer waarbij een wetende kerk tot de onwetende ander komt, of deze dynamische visie, waarbij het geloof dat ons is overgeleverd toch wel heel sterk vanuit de context wordt geïnterpreteerd? Dat wij leren van de ervaringen die we opdoen in de wereld is waar, maar je hebt het gevoel dat de wereld haast een vindplaats van openbaring is. In de interactie en ontmoeting van gemeente en wereld is het toch de Schrift als getuigenis van Gods waarheid die een tegenover is. Dat de grens tussen buiten en binnen niet is vast te stellen, is ook waar. Alleen God weet wie de Zijnen zijn. Toch spreekt het Nieuwe Testament over hen die buiten zijn en binnengebracht moeten worden. Is daar in dit missionaire concept ruimte voor? Ook inzake de verhouding tussen de gekomen Christus en de toekomst is bijbels-theologisch meer te zeggen dan de auteur doet. Is de Geest ook niet degene die als de Geest van Christus kritisch en oordelend werkt in gemeente en wereld? Wordt het eschatologische aspect van de komende niet te zeer losgemaakt van het heilswerk dat volbracht is en dat ons via het apostolisch getuigenis verkondigd wordt? Wat is de betekenis van het Woord dat ons is toevertrouwd als Woord der waarheid? Groei in de kennis van de waarheid in de context waarin we leven en werken is toch wat anders dan dat de waarheid ontstaat in die communicatie. Ik zou , ook benieuwd zijn hoe Van der Kolm de relatie ziet tussen dit nieuwe missionaire ontwerp en de klassieke kenmerken van de kerk als belijdende geloofsgemeenschap.

Mijn vragen nemen niet weg dat ik meen dat we hier een uitdagende studie voor ons hebben die we in de missionaire bezinning niet ongelezen moeten laten. Want ook wie missionair werkzaam wil zijn in verbondenheid met het klassieke belijden, staat voor de uitdaging hoe dit gestalte te geven.

A. NOORDEGRAAF, EDE

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen