Tien woorden over preken

1. Tekst

Om een tekst moet je bidden, zegt Spurgeon, tot de vonk overspringt. Ook in 'de weg der middelen'. Dan krijg je een tekst. De tekst kiest mij.

Vandaaruit duik je weer in de boeken, die verrijken en corrigeren. Als de boodschap jezelf niet raakt, héb jè dan wel een boodschap? Ja, Calvijn ging gewoon verder waar hij - vóór zijn verbanning - gebleven was. Ook dat is een keus: doen alsof er niets gebeurd is. Dat heeft ook een grens: een Amsterdamse collega ging weer op 'lectio continua' over, toen de kerkgang niet meer 'continua' was!

Wat zegt het Woord, ja, maar ook: wat heeft de gemeente daaruit nodig? Déze gemeente nu! (Kai Munk in 1940 in Denemarken!)

Engel der gemeente, wie oren heeft, die hore, wat de Geest zegt! Dezelfde Christus zei tot elk van de zeven gemeenten iets anders. Want Filadelfia was trouw, Laodicea lauw.

2. Tijd

De studeerkamer is je 'opperzaal': boven de waan van de dag. Maar het gevaar is, dat we tijdloos worden en boekentaal spreken. Neem ook weer afstand van je geprinte preek.

Ga even naar de markt of zet de EO aan:

'Deze week': Fortuyn contra paars, Sjaron contra Arafat.

Hoe landt mijn preek over rechtvaardigmaking 'deze week'? Het vonkt pas als er twee polen zijn. Dat is profetie. Wanneer begon Wisse met tijdredes? In de crisistijd. Waarom? Omdat de doorsneepreek tijdloos was. De tijd dringt.

3. Toga

In de consistorie trekje je toga aan. Zelf heb ik geen recht van spreken: Jozua stond in vuile kleding voor God. De satan had gelijk: dit kan niet. Maar de hogepriester kreeg nieuwe ambtskleding. Is de kansel hoog? De toga helpt, net als bij de rechter of de advocaat. Je hult je erin. Je spreekt namens. 288

Nu mag het. In Zwitserland zie je de dominee alleen binnenkomen. Bij ons brengt de ouderling van dienst je ambtelijk 'op'.

4. Trap

Daar sta je dan. Ds. Kievit knielde. John Stott zegt daar: Lord, I cannot. Zelf zeg ik daar soms de 'nieten' van Schortinghuis op. 'Plankenkoorts? '

Nee. Maar het hoge woord moet eruit. Na zoveel jaar niet minder spannend. 'Heere, breng me bij mijn eigen hart, bij Uw hart, en bij het hart van de gemeente.'

Preken moest zonder vervulling met de Geest net zo verboden zijn als zonder academische studie (Torrey). Telkens weer.

Een opwekkingsprediker had gezegend werk gedaan in Korea. Maar in België zag hij er weer zo tegenop. Zalving voor Korea is nog geen zalving voor België. Je beschikt er niet over.

5. Tegenover

a. Daarboven staat u dan tegenover de gemeente. Alleen al door daar te staan. Dat hoeven wij dus niet te maken.

Mensen zijn allergisch voor gekunsteld, opgelegd gezag. Maar nu komt het! 'Als de bazuin geen helder geluid geeft...' 'Zo zijn wij dan gezanten...'

Wij moeten eens onze handen laten zien: of er bloed aan kleeft. Ds. Boer dacht aan de wachter: heb je gewaarschuwd?

b. Toch sta je niet vóór, maar achter de Bijbel (Velema).

Juist in 'hoge' orthodoxie: preek solidair: zeg niet altijd 'u', maar wij. 'Wij dwaalden allen als schapen' zegt de grootste profeet. 'Bekeer ons, zo zullen wij bekeerd zijn.'

Wees solidair met klassieke en (post)moderne tobbers: 'Ik geloof, Heere, maar kom mijn ongelovigheid te hulp'.

Veronderstel niets, noch wedergeboorte noch geloof Preek dat! 'Verdoof ik ze tot hun verderf' (Barnard). De gemeente wil zelf, dat hun geloof echt is. Separeer daarom.' En laat u door de hermeneutiek de sleutelmacht niet ontfutselen.

'Sir, we want to see Jesus', staat op een 'pulpit' in Grand Rapids. Na een Goede Vrijdag-uitleg over de bloedtekst zei een zuster: 'Maar ik heb Jezus niet gezien'.

Prediking is 'elevatie' van Christus.

6. Transitus

Ik kan niet zeggen wat ik daarboven beleef: vreugde, zekerheid. Achteraf denk je: was ik dat?

a. Transitus, zei Jonker (Odo Casel). Je weet niet watje overkomt. Je nadert het heilgeheim. Hier worden Schrift én hart verklaard. Naar de mening des Geestes én naar het hart van Jeruzalem. Zit het in de bemiddeling? 'Zo is deze mijn blijdschap vervuld.'

b. Wij predikers zijn - als de Doper - zelf aangevochten. Miskotte preekte of zijn leven ervan afhing. Het hing er ook vanaf, schrijft zijn zoon.

c. Daarboven word ik boven mijn getob uitgetild. Daar durf ik 'eigenen'. 'Wie veel gediend heeft krijgt veel vrijmoedigheid'. Was dat 'de betoning van geest en kracht? ' We zijn bevindelijker dan we laten merken (W. Dekker).

d. Durf van (goed!) papier los te komen. Oefen de gave van het 'improviseren' (Spurgeon), niet onvoorbereid. Voor Kuyper mocht een student drie keer op zo'n papier kijken, daarna werd hij afgetikt. De gemeente is ook een 'inspiratiebron' (Bohren).

Laat de Geest ruimte voor ingevingen: een verrassend verband, een nieuwe toepassing of een sprekend voorbeeld. Wat niet op uw papier stond, hoort u soms het eerste terug.

7. Thema

Ze zitten uit alle perioden onder mijn gehoor, zei Van Ginkel: middeleeuwers, reformatorischen en verlichten.

Is dat bij 'ons' ook zo? Je merkt wel verschuiving, een dubbele.

De vraag van Luther - naar een genadig God - raakt zoek bij de jeugd. De vraag van (toegewijde!) jeugd is: hoe leef ik heilig voor God?

Je moet kinderen uitleggen waar ouders toch mee zitten. En als je vraagt hoe ze zelf tót geloof kwamen, noemen ze het jeugdwerk. Wat nu? Belijdeniscatechisanten terugsturen? Nee dus.

De oude ds. R. Kok vroeg: 1. Wat is de keus van je hart? En 2: ben je al eens met de goede keus omgevallen? In de roos.

Ook Kohlbrugge liep vast in de heiliging en viel terug op de rechtvaardiging. En Luther zelf? Dat herkennen jongeren best! Vraag maar naar hun liefste lied: 'Create in me a clean hearf. Een boetepsalm! Cast me not awayjrom Thine presence.

8. Taal

Wat komt er over? Uit onderzoek blijkt: 20%. Wat beklijft is nog minder. Maar bij discussies: beklijft soms wel 60%! Berkhof rekende ermee: hij telde bij negen 'geleidende elementen' het gesprek. Maar kan men in zo'n dialoogcultuur nog wel luisteren? Wij slaan de prediking hoog aan. Maar: 'gebeurt er nog iets? '

Van der Graaf signaleert een 'hoorcrisis'! Zelfs de bevindelijke woorden willen niet goed meer landen. Ook bij ons gehaaste, vertechniseerde mensen, in de greep van geld, goed en tv. Meer mondig dan horig. Maasland zegt als prediker: Ik krijg het gereformeerde niet echt meer over. De EO signaleerde een 'kloof', en wij herkenden dat.

'Het Woord was schaars in die dagen.' Dat kan ook aan ons predikers liggen! Men klaagt: voorspelbaar, clichés, en dan die herhalingen! 'Verbalisme' in plaats van betoning van Geest en kracht.

Wees zuinig met grote woorden. 'God is in de hemel, gij zijt op de aarde.' Vertolk de vragen van je gehoor. Vertel een goed verhaal. Preektoon of kanseltaal stoot af. Wees gewoon, echt, eerbiedig. Niet zalvend, maar gezalfd. En zo gezaghebbend, inspirerend.

Durf ook je emoties te tonen. Apostelen en profeten waren geen keurige heren met evenwichtige betogen, maar 'bewogen', verontwaardigd, gepassioneerd; hemelhoog juichend of ten dode bedroefd. Maar pas op! Men luistert

niet cognitief, maar affectief. Theologische keuzes hoort men amper meer. Intussen gaat het wel om de grote woorden en de grote zaken. Nicodemus worstelde er met één: wedergeboorte. Luther ook met één: gerechtigheid. Worstel mee met je gehoor, tot het daagt.

Ons voetstuk is weg. Gelukkig maar. Dat maakt ons kwetsbaarder. Maar des te urgenter is profetie.

Kom Schepper Geest, help ons het ieder in zijn eigen taal te zeggen met zijn eigen cultuur; met Paulus de Grieken een Griek.

Teken

Wij mogen ook doop en avondmaal bedienen. Die spreken hun eigen taal. Dat hangt niet meer af van onze inspiratie! Over communicatie gesproken! Hier mogen wij zwijgen.

9. Traditie

a. Na het amen van de preek zingen wij een psalm. Ook een oudtestamentische preek loopt bij ons op Christus uit.

De organist begrijpt het al, maar de gemeente mag niet meezingen. Hier wringt iets. Maar je hecht zo aan de gereformeerde traditie. En zong Jezus bij het avondmaal geen psalmen? De burgemeester van Jeruzalem vond Urk onvergetelijk: het leek op de synagoge! Hopelijk hoorde hij ook 'Lof zij de God van Israël, de Heer Die...', b. Voorts gebruiken wij formulieren uit de 16e eeuw, de vertaling uit de 17e en een berijming uit de 18e eeuw. Klassieke muziek.

Voed het oud vertrouwen weder. Maar onze gasten? Een jongeman die een 'bondsmeisje' trouwde zei: 'Ik moet een hele nieuwe taal leren...'.

io. Tekort

Bij de uitgang van de kerk krijg ik fijne reacties en dat maakt me zo blij. Maar soms ben ik zelf bang dat men aan mij tekort komt. Wij hebben zelf onvergetelijke predikers gehoord. Bied ik wat ik ontving? Slaat de bliksem wéér in? Komt Gods kind voedsel tekort? Komen onbekeerden appèl tekort? Maar ook: komt de Schrift niet tekort. Komt Gods eer niet tekort? Tekort, tekort. Het wordt tijd dat het zondag wordt. Hopelijk zijn ze er nog allemaal.

C. BLENK, DELFT

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen