Naar het land van Zwingli

Wildhaus

We begeven ons eerst naar Wildhaus, de geboorteplaats van Zwingli, 30 km ten zuiden van St.-Gallen en het Bodenmeer. Zwingli werd hier op nieuwjaarsdag, 1 januari 1484, geboren als derde kind in het gezin. Als voornaam kreeg hij de naam van zijn vader: Huldrych. Vader Zwingli was een vrije boer en daarnaast ook nog zoiets als burgemeester van het in die jaren kleine dorp. Nóg is Wildhaus geen groot dorp, maar alleen al door zijn omgeving, zijn prachtige bergmassieven en vriendelijk ogend landschap een bezoek meer dan waard. Wildhaus zelf ligt op een hoogte van bijna elfhonderd meter, maar het is de moeite waard nog wat hoger te klimmen, om een prachtig uitzicht op het dorp te hebben.

In een zijstraat, een kleine 50 meter van de doorgaande weg door Wildhaus, is een huis dat wordt aangewezen als het geboortehuis van Zwingli. Helemaal zeker is dat niet, maar het mooigevormde maar wat vervallen huis geeft een goede indruk hoe men in de tijd van Zwingli woonde en leefde. Het huis is vanaf eind mei (gratis) te bezichtigen en sluit zijn deuren weer na het vakantieseizoen.

Hier in zijn geboorteplaats heeft Zwingli ook, naar de gewoonte van die tijd, na zijn wijding tot priester (hij is dan 22 jaar) zijn eerste mis bediend. De kerk is er niet meer. Er werd in 1770 een nieuwe kerk gebouwd, gewijd aan de apostel Bartholomeüs. Men kan in de kerk de beenderen van de heilige Laurentius, die in de derde eeuw in Rome de marteldood stierf, vinden. In die sfeer van overblijfselen en relikwieën van heiligen werd Zwingli grootgebracht en heeft hij ook vele jaren geademd. In de kerk vinden we geen herinnering aan Zwingli.

Daarvoor moet men naar de Evang. Reformierte Kirche, waar ter gedachtenis aan Zwingli een spreuk van hem staat geschreven. Zelfben ik in deze kerk helaas (nog) niet geweest.

Weesen

Toen Zwingli nog maar nauwelijks vijf jaar was, werd hij door zijn ouders, die

hem bestemd hadden voor de geestelijke stand, naar zijn oom Bartholomeüs gebracht, die pastoor was in Weesen, ongeveer 30 km noordelijk van Wildhaus. Een heel gebeuren voor een vijfjarig kind. Hier, bij oom Bartholomeüs, ontving hij zijn eerste Latijnse lessen en bezocht hij de dorpsschool.

We gaan eens in Weesen kijken, een alleraardigst stadje, gelegen aan het Walenmeer. De St.-Martinuskerk waaraan oom Bartholomeüs was verbonden en de pastorie zijn er niet meer. Wel krijgen we bij de huidige St.-Martinuskerk (uit 1823) een aardige indruk waar Zwingli in zijn kinderjaren woonde. En: we kunnen naar de Heilige Kruiskerk in het bovenstadje, een romaanse kerk uit de 13e eeuw.

Oom Bartholomeüs was een van de stichters van de Broederschap van het Heilig Kruis en Zwingli zal in deze kerk zeker vele malen geweest zijn. Een bezoek aan deze kerk is zeker de moeite waard, evenals aan de ernaast gelegen Evang. Reformierte Kirche uit 1913.

Ba sel, Bern, Wenen, Basel

Omdat Zwingli een begaafde leerling was, zonden zijn ouders en oom hem op tienjarige leeftijd voor verdere studie naar Basel, waar hij leerling werd aan de St.-Theodorusschool. Hier werd een humanistische basis gelegd door zijn grote belangstelling voor de oude klassieke schrijvers en de kerkvaders. Twee jaar later werd hij leerling aan de Humanistenschool te Bern, waar hij een brede opleiding in allerlei vakken ontving. Zwingli bleek ook zeer muzikaal te zijn. Hij bespeelde harp, luit, viool, fluit, hoorn en klaroen, had een mooie zangstem en veel belangstelling voor het orgel. Weer twee jaar later, hij was toen veertien jaar, werd hij door zijn ouders en oom gestuurd naar de humanistisch geörienteerde universiteit in Wenen (Oostenrijk). Een kleine vier jaar later was hij voor verdere studie weer terug in Basel, waar hij o.a. de invloed onderging van Thomas Wyttenbach, docent aan de universiteit, die ervan uitging dat aanstaande geestelijken de Bijbel zelf moesten lezen en hem door zijn bijbelse colleges over o.a. de Romeinenbrief en zijn onderwijs over de kerkvaders op het bijbels spoor zette.

Glarus

Voorlopig was Zwingli echter nog voluit rooms-katholiek. Op 22-jarige leeftijd, in 1506, werd hij door toedoen

van oom Bartholomeüs pastoor in Glarus, ca. 20 km ten zuiden van Weesen. Het stadje had in die tijd ca. 1300 inwoners. De Pfarrkirche, waaraan Zwingli werd verbonden, telde 68 relikwieën, onder andere een stukje hout van het kruis van Christus, enkele splinters van de kribbe in Bethlehem, hout van de paal waaraan Jezus werd gegeseld en deeltjes van Gethsémané en van de kruisheuvel Golgotha.

Zwingli moet aan deze relikwieën grote waarde hebben gehecht, anders kon hij aan de Pfarrkirche moeilijk pastoor zijn. In zijn tijd werd aan de zuidzijde van de kerk ook een aparte kapel voor de relikwieën gebouwd. In 1517 maakt hij een bedevaart naar Aken om daar het gewaad van Maria, de doeken van het kindeke Jezus en andere voorwerpen te vereren. Of is in Glarus al de twijfel in zijn hart gegroeid, omdat hij van dit alles in de Bijbel en bij de kerkvaders, die hij ijverig bestuudeerde, niets las?

Stadsbrand

Een grote stadsbrand in 1861 verwoestte de Pfarrkirche en bijna zeshonderd andere gebouwen in Glarüs. Wie een indruk van Glarus uit de tijd van Zwingli wil hebben, kan in het Verkehrsamt bij het centraal station een maquette zien van de oude stad, waarop de driebeukige romaanse Pfarrkirche met de aangebouwde kapel duidelijk te zien is. Interessant is het ook om de heuvel middenin Glarus te beklimmen. Op deze heuvel staat de mooie witte Burgkapel, waarvan de oorspronkelijke bouw teruggaat tot de 10e eeuw en die bij de brand gespaard is gebleven. De kapel is meermalen verbouwd, voor het laatst in 1762-1769. Zwingli zal in deze kapel ongetwijfeld dikwijls de mis bediend hebben, want hij was pastoor van Glarus en wijde omgeving.

Men kan zich ook begeven naar de zeer moderne rooms-katholieke St. Fridolinkerk (uit 1964). In deze kerk worden in de schatkamer vele schatten bewaard, o.a. miskelken, enkele splinters van het kruis van Christus en de zgn. Zwinglikelk uit ca. 1300, met in de voet de symbolen van de vier evangelisten en in de kelk de inscriptie 'Calix U Zwingli 1516' (calix = miskelk). De miskelk en kerkschatten worden bij zeer bijzondere gelegenheden getoond. Nog beter kunnen we ons verwonderen dat Zwingli, die leefde in deze volop rooms-katholieke wereld, een kleine tien jaar later de rechtvaardiging alleen door het geloof in Christus preekte en het avondmaal bediende met de beide gestalten, brood en wijn.

Evangelie des vredes

Groeide bij Zwingli in Glarus al de kritiek op de kerk van zijn dagen? In 1516 trok hij als veldprediker mee in het Zwitserse leger tegen de Fransen en voor de paus. In de slag bij Marignano (nu Melegnano, in de omgeving van Milaan) kwam het tot een verschrikkelijke nederlaag, waarbij 8000 Zwitsers omkwamen, onder wie vele parochianen uit Glarus. Een van de gevolgen van deze slachting was dat bij Zwingli het verzet groeite tegen het inzetten van Zwitserse huursoldaten in de legers van de paus en van de Fransen of van welke buitenlandse mogendheid ook. Het evangelie was immers een evangelie des vredes. En, dat had Zwingli wel uit het evangelie begrepen: Niet door kracht, noch door geweld, maar door Gods Geest zal het geschieden (Zach. 4:6). Het zou echter nog een aantal jaren duren voordat het bij hem tot de doorbraak van het evangelie kwam.

H. VELDHUIZEN, WAPENVELD

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen