Naar het land van Zwingli

2. EINSIEDELN

Meinrad, de kluizenaar

De stichting van Einsiedeln gaat terug tot de monnik Meinrad in de 9e eeuw. Meinrad was monnik in het klooster Reichenau, maar trok zich in 828 in de eenzaamheid terug om als kluizenaar te leven op de Etzelpas. Omdat veel mensen hem o.a. om raad te vragen kwamen opzoeken, trok hij zich zeven jaar later nog verder in de eenzaamheid terug en leefde in een eenvoudige kluizenaarshut in een donker woud, waar nu Einsiedeln is. In 861 werd hij door twee struikrovers vermoord. De legende zegt dat twee raven, die zijn dagelijks gezelschap waren, de moordenaars volgden, met als gevolg dat deze gegrepen werden en in Zürich tot de brandstapel werden veroordeeld. Dat is de reden waarom Einsiedeln twee raven in het wapen heeft. Ruim zeventig jaar later, in 934, werd op de plaats van Meinrads kluizenaarshut een klooster gebouwd dat de naam Einsiedeln (Einsiedler = kluizenaar) kreeg. Het klooster, later een benedictijnerabdij (= een klooster met een zekere mate van zelfbestuur), werd verschillende malen door brand geteisterd maar steeds rijker weer opgebouwd. De indrukwekkende gebouwen die er nu zijn, zijn gebouwd'tussen 1704 en 1735.

Mariakapel

Er is nog een legende. Als u het mij vraagt, geloof ik er weinig van, maar om de geschiedenis van Einsiedeln te begrijpen, moet het toch verteld worden. In de kerk is een beroemde houten Madonna (Mariabeeld) met het kindeke Jezus, waarvan de herkomst niet bekend is maar dat dateert uit de 15e eeuw. Het beeld werd, aldus de legende, door Christus Zelf ingewijd, waarbij engelen het koorgebed hebben gezongen. In Einsiedeln is op 14 september altijd nog het feest van de engelwijding, met een grote processie met fakkels. Bij het Mariabeeld moeten talrijke wondere genezingen hebben plaatsgevonden, waarom het nog steeds druk door vrome pelgrims bezocht wordt. Aan deze abdij en in het bijzonder de Mariakapel was Zwingli ruim tweeënhalf jaar als pastoor verbonden, wat inhield dat hij, met name voor de vele pelgrims, de mis bediende, preekte en deelnam aan de koorgebeden.

Abdijkerk

We begeven ons naar de indrukwekkende abdij, een kloostercomplex met een breedte van 140 meter en vier binnenhoven. Vóór de abdij een reusachtig plein met vooraan de zevenhoekige Lievevrouwebron (uit 1684).

We gaan de kerk in. De kerk is van binnen, zeker voor protestanten, overdadig rijk barok beschilderd, maar hij laat niet na indruk te maken.

Genadekapel

Het belangrijkste van de kerk is echter de achthoekige Genadekapel, gebouwd op de plaats waar de kluizenaarshut van Meinrad zou hebben gestaan. In deze kapel is het beroemde Mariabeeld, dat zwart is geworden door de vele kaarsen die de eeuwen door in de kapel brandden en later zwart werd overgeschilderd, waarom het de 'zwarte Madonna' wordt genoemd. Rond de Genadekapel zijn in de rijkgekleurde mozaïekvloer acht keer de woorden Sanctus Meinrad, Fundator Einsidl (Heilige Meinrad, stichter van Einsiedeln) te lezen.

Schokkend zijn de vele gebeden die tot Maria worden opgezonden, de Marialiederen die ter ere van Maria worden gezongen en de vele dankbetuigingen voor ontvangen genezingen of gebeden om beterschap of kinderzegen die achter de kapel hangen. In de kapel valt alle nadruk op de uitbundig uitgedorste Maria. Het kind Jezus valt bij Maria's grootheid helemaal in het niet. Hier, bij een Mariaverering die in zijn tijd ongetwijfeld nog sterker was dan in onze dagen, heeft Zwingli dienst gedaan.

Heeft deze verering Zwingli juist doen inzien dat het zo niet moet en kan? Juist in Eisiedeln hield hij zich namelijk veel bezig met de bestudering van het Nieuwe Testament, met name van de brieven van Paulus, en bestudeerde hij de werken van de kerkvader Augustinus. Feit is dat Zwingli in zijn preken steeds meer tegen een onbijbelse Mariaverering waarschuwde en verkondigde dat Christus de enige Middelaar is. Dr. C. A. Tukker schrijft in zijn boek 'Vast en vertrouwen en onberispelijk leven', dat het jaar 1516 voor Zwingli het eigenlijke keerpunt werd. Toen begon hij de zuiverheid van de rooms-katholieke sacramentsleer te betwijfelen en, naar zijn eigen woorden, het Evangelie van Christus te prediken. Een jaar later verzette hij zich ook fel tegen de aflaathandel, waarbij hij de bisschop van Konstanz aan zijn zijde vond. Zijn verzet bewerkte dat paus Leo X de aflaathandelaar Bernhard Samson opdracht gaf om Zwitserland te verlaten.

Bibliotheek, paardenfokkerij

Het klooster van Einsiedeln heeft een beroemde bibliotheek met meer dan 100.000 banden, 1300 handschriften en 1200 incunabelen of wiegdrukken

(= met losse letters gedrukte boeken). Bezienswaardig is ook de rijkversierde Grosze Saai, ook wel Vorstenzaal genoemd vanwege de vele beeltenissen en portretten van vorsten en pausen. Ook heeft het klooster een paardenfokkerij die teruggaat tot de ioe eeuw. Wie daar belangstelling voor heeft, kan in de plaats Einsiedeln een diorama van Bethlehem bezoeken, met honderden uit hout gesneden figuren, die alle met de geboorte van Jezus te maken hebben. Of het panorama, dat op een groot beschilderd doek van honderd meter lang en tien meter breed de kruisiging afbeëldt.

Naar Zürich?

In het najaar van 1518 ontvangt Zwingli van het hoofd van de kloosterschool van de Groszmünster in Zürich het verzoek om zich kandidaat te stellen voor het priesterschap aan de Groszmünster. Zwingli reageert daar positief op. Zijn benoeming verloopt echter niet zonder problemen. Zwingli wordt ervan beschuldigd in Einsiedeln omgang te hebben gehad met een meisje dat van hem zwanger is geraakt. In een brief aan een van de kanunniken erkent Zwingli dat en zegt erbij dat hij ook in Glarus omgang had met een vrouw. Hij had zich toen voorgenomen dat dat nooit meer zou gebeuren, maar heeft zich door het meisje, dat omgang met meer mannen had, laten verleiden. Hij wist niet of hij wel de vader van het te verwachten kind was. Hij belijdt schuld: 'Ik heb voor God schuld beleden en schaam mij nog iedere dag. Ik zal mij, als Christus daardoor gelasterd wordt, van mijn kandidaatstelling terugtrekken'. Een donkere vlek in het leven van Zwingli? Ongetwijfeld! Het tekent echter het diepe verval van de kerk in die dagen.

Zwingli's enige tegenkandidaat voor het priesterschap aan de Groszmünster was ongetrouwd en vader van zes kinderen. En Zwingli en hij waren niet de enigen. De bisschop van Konstanz had op elk buitenechtelijk kind van een geestelijke een boete gezet van vier Rijnlandse guldens. Jaarlijks bracht dat zesduizend gulden op, wat uitkomt op vijftienhonderd priesterkinderen per jaar. Zwingli is daarmee niet te verontschuldigen. De benoeming ging echter door. Enkele jaren later, in 1523, zal Zwingli in een van zijn 67 stellingen schrijven: 'Groter aanstoot ken ik niet, dan dat men de priesters niet toestaat vrouwen te hebben, maar hun wel vergunt hoeren te hebben om geld'. Het was werkelijk hoog tijd dat het tot een reformatie zou komen. In Zürich kwam het onder Zwingli tot die Reformatie. Het wordt daarom tijd dat we in de volgende artikelen eens in Zürich gaan kijken.

H. VELDHUIZEN, WAPENVELD

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen