Naar het land van Zwingli

Zwingli werd als Leutpriester (priester voor de gewone 'leute', mensen) verbonden aan de Dom van Zürich, de Groszmünster. Hier, in de Groszmünster, kunnen we spreken van zijn reformatorische arbeid. Hier preekte hij de Schriften. In drie jaar tijd preekte hij de bijbelboeken Mattheüs, Handelingen, de Timotheüsbrieven, Galaten, de Petrusbrieven en Hebreeën door. Hier bestreed hij de aflaathandel, de heiligen- en beeldenverering en vele andere dwalingen, verving hij de mis door het heilig avondmaal en preekte hij Jezus Christus als de enige Middelaar en Weg tot behoud. Dat ging niet ineens. Aanzetten zijn er al te zien tijdens zijn pastoorsschap in Glarus en Einsiedeln, maar hij komt in Zürich nog helemaal als rooms-katholiek priester. Toch stelt hij een daad. Bij zijn komst, op 1 januari (zijn verjaardag) 1519, schaft hij meteen het perikopenstelsel (de prediking aan de hand van een vast rooster) af en voert hij de lectio continua (hoofdstuk voor hoofdstuk) in. Een paar jaar later, najaar 1522, legt hij zijn werk als priester neer en wordt hij, met de volle steun van de Raad van Zürich, evangelisch predikant. In 1525, in de week voor Pasen, wordt voor het laatst de mis bediend, het altaar afgebroken en van de stenen van het altaar een preekstoel gebouwd. De liturgie wordt sterk vereenvoudigd, de muzikale Zwingli schaft zelfs, uit reactie op de vormendienst van die dagen, het orgelspel af. De verkondiging van het Woord moet centraal staan en die verkondiging is zeer breed, ze betreft zowel de persoonlijke verhouding tot God als het sociale en politieke leven.

Groszmünster

Onze eerste gang is naar de Groszmünster, dichtbij het Zürichmeer en vlak aan de oever van de rivier de Limmat. De beide torens rijzen 62 meter hoog op. De Groszmünster is de grootste romaanse kerk van Zwit-seriand, waarvan de bouw teruggaat tot omstreeks 1300, met door latere verbouwingen verschillende andere stijlen. Merkwaardig genoeg is de ingang, anders dan in vele andere kathedralen, aan de noordzijde. Het is de moeite waard bij de ingang stil te staan. Rechts van het portaal zien we tegen de muur een groot beeld van Heinrich Bullinger (1504-1575), Zwingli's opvolger aan de Groszmünster. Links op het kapiteel van een zuil een kleine afbeelding die waarschijnlijk David met de harp voorstelt. Vooral bezienswaardig zijn beide prachtige bronzen deuren, die overigens betrekkelijk jong zijn (1950, van de beeldhouwer Otto Mönch), met bijbelse voorstellingen, steeds onder een bepaald thema. De twee bovenste rijen hebben de Tien geboden als thema (met bij het zesde gebod bijv. de doodslag van Abel door Kaïn en bij het zevende gebod de verleiding van Jozef door de vrouw van Potifar), de drie middelste rijen het werk van God de Vader, God de Zoon en God de Heilige

Geest, de rij daaronder het Onze Vader en de onderste rij de moeders uitjezus' voorgeslacht. Een goede oefening om bij deze deuren de bijbelkennis te toetsen.

Interieur

We gaan naar binnen. Het interieur is sober. Vrijwel alles wat met de roomskatholieke periode te maken had en de aandacht van het horen van het Woord kon aftrekken, is verdwenen. De kansel uit de tijd van Zwingli, die Zwingli voor de plaats waar het altaar stond had laten aanbrengen, is verdwenen. De huidige kansel is van 1853, aangebracht tegen een van de zijpilaren. Bezienswaardig is de grote doopvont, die tegelijk als avondmaalstafel dient. Het avondmaal wordt rond deze doopvont/avondmaalstafel staande in een kring gevierd, zoals dat in veel reformatorische kerken in het buitenland het geval is. Op de doopvont staan in het Latijn de woorden: 'Ik doop u met water, Hijzelf zal u dopen met de Heilige Geest'. Links en rechts van de opgang naar het koor de symbolen van de vier evangelisten. In het koor drie zeer kleurrijke kerstramen uit 1933, waarbij opvalt dat Maria sterk domineert en het kind Jezus nauwelijks opvalt. Onwillekeurig vragen we ons af of dat naar de geest van Zwingli is, ook al weten we dat Maria gezegend onder de vrouwen is. Helemaal aan de tegenovergestelde zijde, onder het grote orgel, twee ramen die resp. Petrus en Paulus voorstellen. Tegen de zuidmuur een mooie beeldengroep voorstellende de Emmaüsgangers, met daaronder de woorden (vertaald): 'Heere, blijf bij ons, want het gaat avond worden en de dag heeft zich geneigd'.

Crypte

We keren terug naar het koor. Daaronder is de crypte met o.a. een groot beeld van Karei de Grote (742-814) uit de 15e eeuw. Dit beeld bevond zich oorspronkelijk aan de zuidtoren maar verweerde dermate dat het binnen werd gezet en aan de zuidtoren nu een kopie van dit beeld is aangebracht. Volgens de legende moet, toen Karei de Grote eens van de jacht terugkwam, zijn paard boven het graf van de martelaren Felix en Regula (3e eeuw) door de knieën zijn gegaan, wat voor Karei aanleiding was boven het graf een kapel te bouwen op de plaats waar nu de Groszmünster staat. In de Twaalf- Apostelenkapel naast de crypte zijn zeer oude schilderingen (13e eeuw) te zien van de voetwassing en het laatste pascha.

Er is nog veel meer in de Groszmünster te zien. Het gaat ons er echter om wat in de tijd van Zwingli in deze kerk was te horen: de prediking van de rechtvaardiging door het geloof alleen, niet door de werken, maar door het geloof in Christus.

Hier kwam zondag aan zondag de gemeente samen, dikwijls onder de indruk van de prediking van Zwingli. De prediking van het Woord had beslag en werkte door in harten en levens van velen. Zürich werd meer en meer een stad die de Reformatie was toegedaan.

Zwinglideurèn

We begeven ons echter naar buiten en lopen om de kerk heen naar het zuidportaal. Ook daar zijn twee deuren van de beeldhouwer Otto Mönch, de zgn.

Zwinglideuren: 24 bronzen afbeeldingen van de reformatiegeschiedenis van Zwingli, waarvan enkele in deze artikelen over het land van Zwingli zijn afgedrukt. Boven de deur staan de woorden: 'Komt tot Mij allen die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven', woorden die voor Zwingli van veel betekenis zijn geweest: de wet en de vormendienst maakt moe, is een juk.

Rust is alleen te vinden bij Jezus Christus. Daarom zijn onder die woorden ook het Christusmonogram en de Alfa en Omega aangebracht. Boven het portaal, uitgehouwen in de stenen, staan de woorden: 'In dit Godshuis nam de Reformatie van Huldrych Zwingli een aanvang'.

We kijken nog even naar de zuidtoren, met de kopie van het beeld van Karei de Grote. Het is naar mijn smaak niet zo indrukwekkend. Veel indrukwekkender is wat in en rond de Groszmünster gebeurd is. En het prachtige uitzicht: vlakbij, aan de overkant van de Limmat, de Fraumünster; en rechts daarvan de St.-Peter, in welke kerk het huwelijk van Zwingli werd bevestigd.

Volgende keer moeten we nog eens om de Groszmünster heenlopen om de beide huizen te zien waar Zwingli gewoond heeft. Om vervolgens stil te staan bij het standbeeld van Zwingli en daarna de brug over te steken naar de beide andere kerken.

H. VELDHUIZEN, WAPENVELD

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen