Boekbespreking

Augustinus, De Geest en de letter, ingeleid en vertaald en geannoteerd door Joost van Neer, Anke Tigchelaar en Izak Wisse. Uitg. Agora, Kampen, 2002; 206 blz.; € 17, 90.

Het is verrassend ea vetheugend dat de geschriften van de kerkvader Augustinus kennelijk in brede kring zoveel aftrek vinden dat er telkens weer uitgevers zijn die het de moeite waard vinden om ze ook in onze taal te publiceren. Zo is er onlangs, voor de eerste keer, een vertaling verschenen van een van de kleinere geschriften, die echter van bijzonder grote invloed is geweest op de theologie- en geloofsgeschiedenis van de traditie van de westerse kerk. Het is De Geest en de letter (De Spiritu et littera), eigenlijk een uitgebreide brief die hij schreef aan Marcellinus, en christen uit Carthago die een hoge functie bekleedde aan het keizerlijke hof. De vraag waar het in dit geschrift om draait, is opgeroepen door de visie van de pelagianen. Zij meenden in hun optimistische visie op eigen zedelijke vermogens dat de mens heel goed in staat was om uit eigen vrije wil te doen wat God van hem vraagt. De erfzonde is geen probleem, en de genade is eigenlijk alleen maar een aanwijzing voor het goede pad dat de mens vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid en met de goede voorbeelden kan verkiezen. Augustinus geeft aan het begin en het einde van zijn boekje een verrassend antwoord. Zijn stelling is dat de mens inderdaad heel goed zonder zonde kan zijn, als zijn wil hem met Gods hulp maar niet in de steek laat. Ook al weet hij niet één reëel voorbeeld te nomen, toch moet dit blijven staan, vanwege de mogelijkheden van God.

Verder zegt Augustinus zonder enige reserve dat de wet van God, die heilig is en goed, door de vrije wil van de mens wordt gedaan. Maar voordat we zouden kunnen gaan denken dat Augustinus zich beweegt in de richting van Pelagius, mag het duidelijk zijn dat hij dit diametraal anders bedoelt dan zijn antagonist, die de rol van de genade sterk reduceert. Augustinus benadrukt in alle toonaarden en met een brede verwijzing uit Oude en Nieuwe Testament dat het alleen aan de genade te danken is als de mens door geloof aan Gods wil beantwoordt. Niet aan de letter die de wil van God laat weten, maar aan de Geest, Die door de genade van het geloof in Christus rechtvaardig maakt, is het te danken dat de mens gelooft en rechtvaardig leeft. Niet de wet geschreven op de stenen tafelen, maar door de Geest gegeven in het hart.

De verzoeking moet worden weerstaan om breeduit te citeren uit dit bijzonder aansprekende boekje dat van een hoge actualiteit is. We kunnen goed verstaan dat het bijvoorbeeld voor Luther en de andere reformatoren een bijzondere hulp is geweest om de paulinische rechtvaardigingsleer te verstaan en opnieuw te actualiseren. Ik acht het voor vandaag van groot belang om dit boekje eens in studie te nemen in verband met de ook in reformatorische kringen toenemende pelagiaanse invloeden. Wie er zorg over heeft op welk een naïeve manier er soms gesproken wordt over de 'vrije wil', vooral door jongeren, die heeft hier een bijzonder goéd middel in de hand voor een wezenlijk gesprek. Het is zo aansprekend vertaald dat ik ervan overtuigd ben dat geïnteresseerde gemeenteleden, jongeren en ouderen het heel goed kunnen bevatten. Voor de predikanten heeft dit boekje nog iets extra's. Na de Nederlandse vertaling is ook de Latijnse tekst opgenomen. Misschien een goede gelegenheid om de kennis van het Latijn nog eens op te halen? Kortom, bij dit, ook nog fraai uitgegeven, boekje zou ik voor een breed spectrum van lezers van harte het woord willen aanhalen dat voor Augustinus zelf van zo beslissende betekenis is geweest: Tolle, lege! - Neem en lees!

M. A. VAN DEN BERG

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen