Passie voor preken

Menigerlei genade, het is een wat verouderde uitdrukking, die wel heel mooi aangeeft dat er een woord van troost en heil is voor ieder uit die veelkleurige menigte die als gemeente samengekomen is. Hoevelen die op hun levensweg rouw en eenzaamheid ontmoet hebben, die beschadigd zijn of zoekend naar houvast in het bestaan, die weten van de last van de zonde en van de vergeving in Christus, zijn juist de zondag steeds dieper gaan waarderen, waar in de ontmoeting met de levende God we Hem zoeken met verlangen of, een ogenblik van zorg ontslagen, Hem prijzen die ons leven geeft. Gods dienaren zijn niet alleen herder, maar vanaf de kansel ook leraar - en zo is Zijn huis ook de plaats waar de gemeente onderwijs mag ontvangen, naar de Schriften. Paulus onderstreept het levensbelang hiervan in zijn aansporing aan Timotheüs om te blijven in hetgeen hij geleerd heeft, omdat de heilige Schriften die hij van kindsaf geweten heeft, hem wijs kunnen maken tot zaligheid, door het geloof dat in Christus Jezus is.

Het is geen overbodige luxe als de gemeente vandaag de wacht betrekt bij de onopgeefbare rijkdom van de zondag. Voor ons gevoel leven we in de dagelijkse drukte nog wel eens naar het weekend of de zondag toe, maar nodig is dat we leven en werken met de zondag in de rug, vanuit de eerste dag van de week. Het zou kunnen zijn dat de stress en de jacht die velen onder ons bedreigen, in een ander perspectief komen te staan.

De hoogste wijsheid

Het geheim van die zondagse kerkdienst is niet minder dan de sprekende God. Hij komt naar ons toe en daarom mogen wij van Hem iets, ja véél verwachten. Wie op het Woord van God vertrouwt, hoeft aan Zijn hulp nooit te twijfelen, schrijft Calvijn bij zijn uitleg van Psalm 119, 'en wie geen moed put uit het Woord, zal in feite dood zijn'. In Christus' bloed is een verse en levende weg geopend om met vrijmoedigheid toe te gaan tot de troon van God, waar Hij te Zijner tijd genade geeft. Dat wordt verkondigd, uitgedeeld en ervaren in de kerk.

De openbaring van God, in Zijn schepping maar veel heerlijker in het Woord, is geheel verbonden met Christus, die daarom de inhoud van de prediking bepaalt. 'Jezus en de opstanding' verkondigde Paulus in de afgodische hoofdstad van Griekenland te midden van de toenmalige wijsgeren. Als spits formuleerde hij daarbij dat God een dag gesteld had waarop Hij de aardbodem rechtvaardig oordelen zou, door 'een Man, Dien Hij daartoe geordineerd had, omdat Hij Hem uit de doden opgewekt heeft'. Hij is de hoogste wijsheid van God, waarvoor de Grieken al hun wijsheid mogen inruilen. Deze Grieken hebben nooit anders gedaan dan zoeken naar het vindingrijke, schrijft ds. C. den Boer. Zij waren in hun ogen de bevorderaars van de beschaving. Het kruisevangelie is voor hen de redeloosheid, de onzin gekroond. Het is principieel geen andere positie dan de joden innamen, die zich ergerden aan de weg van de Messias, die dachten dat Hij in Israël Zijn Koninkrijk zou oprichten en daarvan tekenen wilden zien.

Tegen deze achtergrond kan Paulus niet anders dan met verve het program van zijn prediking formuleren: Christus, de Gekruisigde. Om Hem gaat het in de verkondiging. Hij is Koning van de ganse aarde en Heiland der wereld. Onopgeefbaar voor wie nadenkt over de prediking, tot in de 21e eeuw toe. Het is daarom een goede keus dat de onlangs gepresenteerde 'beweging voor bijbelse prediking in Nederland' op haar website direct die geladen tekst uit 1 Korinthe 1 als motto doorgeeft: Wij prediken Christus, de kracht en de wijsheid van God.

Preekmethoden

De start van de beweging 'Passie voor preken' zie ik in relatie met wat Leen van Dijke vórige week in de media zei. Het kamerlid voor de Christenunie gaf - in het kader van een analyse van de voor zijn partij teleurstellende verkiezingsuitslag - aan dat christenen door de hen omringende cultuur ingepakt zijn. Van Dijke bracht het teloorgaan van de heilige verontwaardiging over een samenleving die niet is naar Gods wil, in verband met prediking, waarin de relevantie van de christelijke boodschap voor de praktijk van alledag maar zo zelden nadrukkelijk wordt benoemd. Om hetzelfde met een citaat van dr. H. de Leede, gelezen op de nieuwe website van de preekbeweging, te zeggen: 'Het gaat er immers vooral om dat preken de hoorder iets doen, zodat mensen erdoor veranderen in hun denken, gevoelen en handelen. Maar dan moeten onze preken over het leven gaan.'

Initiatiefnemer van deze preekbeweging is de jonge dominee van Harderwijk, P. L. R, van der Spoel, die na een preekcongres in Edinburgh voor zichzelf concludeerde dat nadenken over preken en preekmethoden in ons land nog altijd in de kinderschoenen staat. Hij noemt het feit dat voorgangers elkaar rondom de prediking alleen maar in eigen vertrouwde groepjes ontmoeten, 'levensgevaarlijk voor de toekomst van de prediking in Nederland'. Toch wel een érg pittige formulering.

Vorige week is in de Waarheidsvriend het korte persbericht opgenomen, waarin de preekbeweging zichzelf presenteert. Waarvoor staat men zoal? 'Preken is de belangrijkste opdracht van iedere voorganger. In de wekelijkse samenkomsten van de gemeente van de Heer gaat Gods Woord open en is er die ontmoeting met Christus, de Levende. Dat maakt preken tot een groot voorrecht en een grote verantwoordelijkheid.' Er worden toerustende activiteiten op het gebied van de prediking aangekondigd, met als doel 'het bieden van inspiratie en verdieping voor de taak van de verkondiging van het evangelie van Christus, in de verwachting dat de Geest dit wil gebruiken voor de vernieuwing van de prediking in Nederland.'

Jezelf zijn

Elk nieuw initiatief stelt een aantal kritische vragen inzake de inhoud en het functioneren van de prediking onder ons. Sinds vijfjaar geleden het EOjubileumcongres aandacht vroeg voor de hoorder en de kloof, is de bezinning op dit aspect van de prediking ook in hervormd-gereformeerde kring gevoerd, wel in de wetenschap dat er over meer gesproken moet worden dan over die kloof. Ds. Van der Spoel lanceert in een vraaggesprek met het Nederlands Dagblad nu de stelling dat de gemeente bekende bijbelse woorden als 'kruis' en 'verootmoediging' niet meer oppikt en de theologische lading niet meer aanvoelt Als hij in zijn context die ervaring heeft, is dat zijn alarmsignaal waard. Hij houdt daarmee zichzelf en anderen de spiegel voor, waarin ouders en catecheten, leerkrachten van christelijke scholen en ambtsdragers moeten kijken.

In een driedaagse cursus wil 'Passie voor preken' voorgangers leren hoe ze dicht bij Gods Woord, dicht bij de hoorder en dicht bij zichzelf kunnen blijven. Aandacht voor deze drieslag is waardevol. Altijd weer is het nodig de Bijbel te onderzoeken, om na te gaan wat God werkelijk zegt. Van belang is het inzicht te hebben in het leefklimaat en denkpatroon van de gemeenteleden, om die boodschap van de Andere kant ingang te doen vinden in de weerbarstige werkelijkheid van ons bestaan. Als derde is het goed te onderkennen dat een verkondiger van het Evangelie dicht bij zichzelf moet blijven. Laten we in de gemeenten onze dominees die ruimte ook geven.

In een tijd waarin alles vlot en vlug - 'easy listening' - moet zijn, kan een predikant oneigenlijk be- en zelfs veroordeeld worden op zijn in de ogen van velen (te) vlakke vormgeving. Alsof Paulus niet gezegd heeft dat zijn boodschap niet klonk in bewegelijke woorden van menselijke wijsheid.

Laten we in de kerk in dit opzicht de invloed van de media marginaliseren door wel op de boodschap te letten en deze niet te laten verdampen in discussies over de presentatie. Zo blijft beroepingswerk principieel anders van karakter dan een verkiezingsdebat van politici. 'Passie voor preken' pleit voor

jezelf zijn, zodat je authentiek overkomt en je boodschap overkomt en als zodanig wordt ervaren. Leert een dienaar van het Woord niet vooral zichzelf te zijn in de verborgen omgang met God?

Verlegenheid

Een gevaar voor elke bezinning aangaande de prediking lijkt me dat de verlegenheid gethematiseerd wordt. Zo kunnen onze vragen dominant worden en het zicht op de kracht van de Heilige Geest in de weg staan. Verlegenheid hef je immers niet op met cursussen en conferenties, maar kan veeleer dienen als weg waarin het zicht herboren worden dat de boodschap - zowel de inhoud als de landingsplaats in onze harten - van God komt Dat is bevrijdend en hoopgevend, en geeft ontspanning in de praktische toerusting van hen die geroepen zijn tot de Woordbediening.

Zijn pleidooi voor de preekbeweging onderbouwt de Harderwijkse dominee met de opmerking dat 'de meeste dominees die het alleen proberen, vasdopen, evenals kerkgenootschappen die het zelfstandig aanpakken'. Dat is generaliserend en daarom onwaar. Binnen de wettige verscheidenheid van een kerkelijke richting en de veilige context van een vertrouwde omgeving is onderlinge toerusting inzake de prediking van veel waarde. Binnen een ringverband kunnen predikanten zich met mindere zaken bezighouden.

Vernieuwing van de prediking in Nederland, dat formuleert 'Passie voor preken' als hoge missie, die om een nadere invulling vraagt. De suggestie als zou de prediking veelal in het slop zitten, doet tekort aan de zegen die God van zondag tot zondag geeft, waar de Schriften werkelijk opengaan en het in de werkruimte van de Geest komt tot vernieuwing van ménsen. In Korinthe wilde Paulus niet anders dan de mensen bewegen tot het geloof, de Thessalonicensen wilde hij waardig maken voor het Koninkrijk van God, bewogen over degenen die God niet kennen en het Evangelie van Jezus Christus niet gehoorzaam zijn. De dwaasheid van de prediking maakt dat ónze prediking gekenmerkt zal blijven door een gebrek aan meeslependheid en overtuigingskracht, maar in de erkenning daarvan is deze verkondiging juist in de betoning van Geest en kracht. In dat kader mag, ook wanneer we een zekere ongelijktijdigheid ervaren in de posities waar we ons bevinden, zowel de prediking als de bezinning op de verkondiging staan.

Binnen de Christelijke Gereformeerde Kerken is vorige maand kwetsbaar en eerlijk gesproken over de geestelijke malaise in de kerken - en wie zou er niet veel van herkennen? In dat verband schreef ds. J. Jonkman in de Wekker woorden die ik tot slot met instemming overneem. 'Het is al jarenlang mijn gebed dat wij op oude en nieuwe wijze de Schriften mogen verstaan, dat wij zo door de Heilige Geest geleid worden dat wij midden in deze wereld staan en preken en kerk zijn en tegelijk er voor bewaard worden dat de wereld niet al meer oprukt in de kerken en in het leven van ons allen. Hier ligt een enorm spanningsveld en ik aarzel niet om te erkennen dat we te veel hebben toegegeven aan 'de wereld'; aan de postmoderne mens of hoe men de mens van vandaag ook wil benoemen, want al die aanduidingen zoals 'postmodern', 'geseculariseerd' enzovoorts hebben ook maar een beperkte betekenis. De mens leeft als zondaar voor God.'

God gaf Zelf het medicijn in de prediking van Zijn Evangelie.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen