Wordt het anders en beter?

Roem is vergankelijk en uiterst betrekkelijk. Waar de populariteit van de Amerikaanse president Bush in 1991 tijdens de Golf-oorlog tot grote hoogte steeg, werd hij als gevolg van binnenlandse problemen een jaar later niet herkozen en door Clinton verslagen. Waar de staatsmankunst van Wim Kok voor en rond het huwelijk van prins Willem-Alexander en prinses Maxima door voor- en tegenstanders geroemd werd en hij hoge ogen gooide voor een belangrijke Europese functie, kwam zijn kabinet vier weken voor 15 mei ten val. Srebrenica-1995 werkte nog door.

Maar verrassender was dat de glorieuze positie van het kabinet Kok-II, waarbij Melkert, Jórritsma en Dijkstal moesten aangeven of ze beschikbaar waren als premier, door de Rotterdammer Pim Fortuyn van week tot week afbrokkelde. Half mei hadden we de moord op Fortuyn, zijn verbijsterende uitvaart en dramatische verkiezingen achter de rug. De sober en betrouwbaar ogende christelijk-sociale denker Jan-Peter Balkenende kanaliseerde voor velen de verwarrende gedachten aangaande de toekomst van Nederland. In zijn boek Anders en beter had hij gepleit voor een andere aanpak vanuit een christen-democratische visie op de samenleving, overheid en politiek.

Pasklare oplossingen

De afrekening met het kabinet van Wim Kok en de dramatische neergang van de socialisten heeft alles te maken met het klimaat in de samenleving. Fundamenteel was dat ondanks jaren van economische voorspoed, waarbij Nederland een fors graantje meepikte van de wereldwijde opleving, mensen zich onzeker voelden, versterkt door de aanslagen van 11 september. Duidelijk is geworden dat wanneer het hele beleid goeddeels draait om geld, een samenleving dreigt te ontbinden. Brood en spelen geven geen vulling aan het leven. De economie heeft gedraaid als een tierelier, het nationaal inkomen is sterk gestegen, de werkloosheid is voor een groot deel opgelost - en wereldwijd bezet Nederland de vijfde plaats als het gaat om de welvaart. Opgejaagd door de baas en gestresst vanwege de winst, zijn we samen vergeten dat veiligheid en zorg, ruimte en tijd in de knel zijn gekomen. Het past bij de cultuur waarin we leven, dat ook hiervoor pasklare oplossingen moeten komen, waarop Pim Fortuyn met zijn analyses inspeelde. Uiteindelijk heeft de polarisende werking die zijn optreden had, de Nederlandse kiezer massaal gebracht bij Jan- Peter Balkenende, die de komende week naast de Koningin op het bordes mag staan. Het is zeker een verdienste van deze politicus dat zijn rustige en overtuigende optreden velen teruggebracht heeft bij het CDA, overigens ook veel niet-kerkelijke kiezers, zodat het feit dat deze partij weer volop meedoet in de politieke besluitvorming niet betekent dat de positie van de kerken versterkt zou zijn.

Betrouwbare overheid

Jan-Peter Balkenende kan beslist niet gezien worden als een politieke eendagsvlieg. Hem kan ook niet verweten worden munt te slaan uit de ongewisheid waarin de samenleving na de moord op Fortuyn verkeerde. In een vraaggesprek met HN, het voormalige Hervormd Nederland, zei hij al in 1999 dat zuiver staatsrechtelijke verhoudingen het afleggen tegen een politieke cultuur waarin verantwoordelijkheid en vertrouwen steeds meer lijken uit te slijten. Hij hekelde, ver voor het Fortuynisme, de teloorgang van de betrouwbare overheid, die alles te maken heeft met de ethiek van de publieke sector. Zelf wil de nieuwe premier dat de burger zich met gelijkgezinden meer inzet voor de publieke zaak, voor het openbare leven. Zo kan de kwaliteit van de samenleving worden bevorderd. Verantwoordelijkheid, vertrouwen en integriteit zijn voor hem sleutelwoorden in de politiek van de 21e eeuw, zaken die ook alles met het Evangelie te maken hebben.

Het zijn begrippen die toepasbaar zijn op hen die in de kerk en in de gemeenten leiding hebben te geven. Hoe kun je als ambtsdrager - uiteraard vanuit het Woord en niet op basis van een door mensen overeengekomen regeerakkoord - leiding geven als je je niet verantwoordelijk weet voor de mensen voor wie je zorgdraagt, hoe kan gezag van overheid of ambtsdrager functioneren als er geen vertrouwen is en men niet gelooft in de integriteit van de ander? Deze woorden vertolken een houding van dienstbaarheid. Dat kan overigens heel goed als een krachtig bestuurder. Gezegend het land en de kerk die geleid worden door mensen die weten wat er leeft in de samenleving, in de gemeenten, het geheel kunnen overzien en zo tot beslissingen komen die ook gedragen worden. Daarbij mogen christenen dankbaar zijn voor het getuigenis dat Balkenende tijdens de jongerendag van de Evangelische Omroep op 8 juni jl. gaf, waar hij - uiteraard in een poging om nieuwe, jonge kiezersgroepen aan te boren - aanwezig was en verklaarde dat Jezus Christus zijn leven houvast geeft. Wim Kok gaf bij zijn intrede in het Catshuis aan premier voor alle Nederlanders te willen zijn, maar met deze getuigende uitspraak dient Balkenende het goede voor alle Nederlanders, al zullen ze dat lang niet allemaal zo ervaren.

Gemeenschapsdenken

Het is van belang om helder te hebben wat de door Balkenende benoemde sleutelbegrippen in de politieke praktijk betekenen, waarbij het karakter van de Waarheidsvriend zich minder leent om in te gaan op zijn oplossingen voor de wao-problematiek of de fileproblemen dan op morele en ethische knelpunten - al hebben eerstgenoemde kwesties uiteraard ook een morele component. In Anders en beter pleit de nieuwe premier onder meer voor keuzevrijheid in de samenleving, een overheid die normen stelt en veiligheid garandeert en een samenleving die een eenheid is. Het gaat er hier weer om dat mensen door de overheid in staat gesteld worden zelf verantwoordelijkheid te nemen. Opnieuw krijgt het zogenoemde maatschappelijk middenveld - organisaties die los van de overheid dingen kunnen regelen - zijn plek terug.

Balkenende heeft hier het gemeenschapsdenken tot hart van een eigentijdse christendemocratie verklaard. Voor een deel zijn de waarden en normen van die gemeenschap vastgelegd in de grondwet. Maar dat is toch te weinig. Een gemeenschap kan, onder meer wanneer de toestroom van immigranten groot is, zodanig verharden dat ze wegglijdt van het christelijksociale denken dat geworteld is in het Evangelie. Daarom is een verankering in een vaststaande norm hoogst noodzakelijk. 'Met onvoorwaardelijke onderwerping aan de Heilige Schrift wordt men christen of met wegredenering ervan wordt men radicaal', zei Groen van Prinsterer al. En om het met twee stijlbloempjes van ds. H. G. Abma uit te drukken: 'Wederkeer tot de oorsprong van onze natie, tot de Heere en Zijn dienst, is de ware progressiviteit. Want wanneer wij wederkeren, haasten wij ons naar de Toekomst.'

Debat over ethische zaken

Inzake de ethische vragen van deze tijd kan op dit moment slechts gezegd worden dat er over gesproken zal worden - en dat is meer dan de afgelopen jaren mogelijk was, toen zelfbeschikkingsrecht en een lege tolerantie bepalend waren bij het gesprek hierover. De LPF heeft aangegeven dat er geen fractiediscipline geëist zal worden in-. zake abortus, euthanasie en andere thema's, terwijl in het document van informateur Donner dat de drie onderhandelaars ondertekenden, staat dat de wetgeving van de voorbije jaren geëvalueerd zal worden. Het zou te wensen zijn als we hieruit konden concluderen dat de nieuwe regering

wil voorkomen dat de praktijk in veel opzichten de wetgeving ingehaald heeft - vooralsnog zal het vooral betekenen dat het debat geagendeerd is, en dat debat kan in het parlement verschillende kanten opgaan.

De zorg voor de zwakken in de samenleving, het sociale vraagstuk, is niet minder een ethische kwestie. Ook op dit punt dienen christenen attent te zijn op de koers die het centrumrechtse kabinet gaat varen. 'De massa heeft een grote mond, is brutaal en heeft daarom de halve wereld, de zwakke ligt onder en is stemloos. Laat de christelijke gemeente haar ogen open houden, alert zijn en haar geschiedenis kennen. En laat het CDA vooral kleur bekennen, ' schreef dr. W. Verboom vorige week in de rubriek 'Reflexen' van Theologia Reformata.

Dankbaar zijn we voor de parlementaire democratie als staatsvorm. Ondertussen staan christenpolitici blijvend in het spanningsveld tussen de hoge norm van Gods geboden en de werkelijkheid die daarvan zo ver weg is. Juist ook in die bezinning, die in concrete beslissingen een worsteling kan zijn, hebben zij het meeleven en de voorbede van de kerk, van de gemeenten, nodig. Die voorbede geldt onze nieuwe regering niet minder. 'Wij geloven dat onze goede God, uit oorzaak van de verdorvenheid van het menselijk geslacht, koningen, prinsen en overheden verordend heeft; willende dat de wereld geregeerd wordt door wetten en politiën (voorschriften), opdat de ongebondenheid van de mensen bedwongen wordt en alles met goede ordinantie (regelingen) onder de mensen toegaat' (Guido de Brés).

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen