Een platform voor het noorden

De bouw van de kerk herinnert op haar beurt aan de periode waarin het gebouw is neergezet. Romaans, barok of gotisch, het zijn bouwstijlen die elk in een eigen tijd gedomineerd hebben. Waar aan het eind van de Middeleeuwen het Evangelie voet aan de grond kreeg, vinden we nogal eens romaanse kerken, met minder hoge torens dan in latere tijd karakteristiek werd. Zo ging het onder meer in het Groninger land, waar een speciale stichting zich momenteel beijvert voor de instandhouding van oude, Groninger kerken. 'Nauw begrensd oneindig land, / vol gevoel en vol verstand.// Ideale combinatie, paradox van klei en gratie', dichtte Hans Werkman ooit over Groningen.

Meer nog dan voor het bewaren van de kerken - hoeveel steun we hier ook aan geven mogen - gaat het om het bewaren van het gebouw van de gemeente, het gebouw van God (i Korinthe 3 : 9). Paulus roept de gemeente op om niet te arbeiden op een ander fundament dan Jezus Christus, het Hoofd van de kerk, de centrale hoeksteen voor het hele bouwwerk. Wie zijn toevlucht toch neemt tot hout of stoppels, goud, zilver of hooi, zal na verloop van tijd ontdekken dat in de beproeving van het vuur, het werk zal vergaan. In die zin is de geschiedenis een eigen rechter.

Groningen-Friesland

Dat geldt voor elke streek in ons land, dat geldt ook voor het noorden. Vanuit een superieur Randstad-denken, een Veluwe-geloof of bible-belt-vertrouwen - wat we hieronder dan ook zouden kunnen verstaan - leeft wel eens de idee dat gereformeerd kerkelijk leven onder de grote rivieren en boven Zwolle nauwelijks nog gevonden wordt. Het is duidelijk dat we met die gedachte ernstig tekort doen aan velen die zich trouw inzetten voor een leven naar de belijdenis in regio's waar Afscheiding en Doleantie stevige bressen in hervormde gemeenten sloegen. Ondertussen hebben de noordelijkste provincies van ons land hun eigen kerkgeschiedenis gehad. Wat Groningen betreft denken we met name aan de Groninger theologie, ons land beïnvloedend vanuit de universiteit in de provinciehoofdstad, waarbij nadruk werd gelegd op het gemoedsleven.

Noch een leer, noch een dogma stond centraal, maar 'een geschieden tussen God en het menselijk geslacht'. Drieeenheid, verkiezing en verzoening werden verworpen. Er was geen oog voor de geloofsnood van het Réveil of van de eenvoudige gelovigen van de Afscheiding, schrijft A. G. Weiier in zijn Geschiedenis uan de kerk in Nederland. Tegen deze achtergrond is het mede verklaarbaar dat de eerste grote scheuring in de Hervormde Kerk (1834) op het Groninger land inzette.

Ook in Friesland verliet veel gereformeerd bloed in de negentiende eeuw de Hervormde Kerk. Ds. J. van Rootselaar schrijft in zijn Memoires over de periode dat hij Wanswerd-Jislum diende (1938-1944) dat de gemeente in een streek lag waar bijna alle gereformeerden met de Afscheiding waren meegegaan. De tegenstellingen waren soms zo groot en zo scherp dat ds. Van Rootselaar van een collega hoorde: 'Ik haat de Hervormde Kerk met een dodelijke haat, méér dan de paus van Rome haat ik de Hervormde Kerk!' Niettemin diende de predikant de gemeente samen met beginselvaste en trouwe Friezen.

Trouw en toegewijd

Het noorden van ons land is de afgelopen decennia nogal eens ten voorbeeld gesteld voor een regio waar de vraag naar de gereformeerde prediking is toegenomen. Gemeenten bleven gewone hervormde gemeenten, maar van binnenuit kwam de vraag naar een prediking en gemeenteleven overeenkomstig de belijdenis van de kerk.

Hier is echter nooit sprake geweest van een massale beweging. Als de kerkenraad een predikant beroept die affiniteit had met de Gereformeerde Bond, verandert dat het karakter van een gemeente inclusief een brede onderstroom die altijd aanwezig is, niet direct. Niettemin verwachten we het altijd weer van die verkondiging in gebondenheid aan het Woord.

Zo kon het zijn dat agrariërs die uit andere delen van het land in het noorden neerstreken, van betekenis mochten worden voor een gemeente, waar zij trouw en toegewijd hun plaats gingen innemen. Dat betekent dat vanuit de gemeenten hier en daar de vraag naar een gereformeerde prediking gekomen is. Gelukkig maar, want het gaat om de gemeenten - en niet om een modaliteitsorganisatie die hoe dan ook haar actieradius vergroot zou zien. Ook in het werk van de Confessionele Vereniging en de Gereformeerde Bond - beide actiefin het noorden van ons land - gaat het om de opbouw en toerusting van de gemeente.

Noorderkring

Een voorzichtige ombuiging naar het gereformeerde in gebieden waar de kille wind van de secularisatie had gewaaid, waar de vrijzinnigheid de mensen geestelijk honger had laten leiden, betekende tegelijk de behoefte om het werk ter plaatse te ondersteunen en te versterken. In die zin kunnen er verschillende initiatieven van de afgelopen decennia worden genoemd. We denken aan de Noorderkring, die al meer dan dertig jaar bestaat, en die predikanten, andere ambtsdragers en gemeenteleden uit de kring van Gereformeerde Bond, Confessionele Vereniging en Confessioneel Gereformeerd Beraad verenigt. Het Getuigenis van 1971 met zijn pleidooi voor een bijbelse verkondiging in de kerk, was de aanleiding voor de vorming van deze bezinnende groep, waarvan ds. W. H. van Boeijen (Hoogeveen) en ds. A. Meiling (Damwoude) momenteel voorzitter en secretaris zijn.

Daarnaast zijn in de jaren zeventig in Friesland en Groningen/Drenthe regionale afdelingen van de Gereformeerde Bond opgericht, om de arbeid in de gemeenten te ondersteunen. De eerstgenoemde komt daarbij zelfs voort uit de afdeling van de CV, die een eigen afdeling voor de 'bonders' wenselijk achtte. Nog steeds wordt vanuit deze afdelingen door middel van lezingen over kerkelijke, geestelijke of ethische onderwerpen aan toerusting van ambtsdragers en anderen gedaan. Het spreekt vanzelf dat ontmoeting op deze avonden van groot belang is voor mensen die zich op veel posten geïsoleerd kunnen voelen. Samen met het Hervormd Streekcentrum Sebaldeburen organiseren deze afdelingen de traditionele ontmoetingsdag op de middag van hemelvaartsdag, vele jaren in Hooghalen, dit jaar in Assen.

Sebaldeburen

De naam van het streekcentrum is gevallen - en daarbij moeten we hier iets langer stilstaan. Ruim twintig jaar al kent Sebaldeburen dit centrum, dat een samenwerkingsproject is van HGJB en IZB ten dienste van het noorden van het land. Aan de ene kant missionaire toerusting en gemeenteopbouw, aan de andere kant de begeleiding van het jeugd- en jongerenwerk. Juist waar op veel plaatsen geen diepgewortelde traditie van kerkgang, catechese, huisbezoek is. Wij vragen op deze plaats aandacht voor 'Sebaldeburen' en daarmee voor het hele noorden, omdat het juninummer van Interactie, het informatieblad van het streekcentrum, meldt dat de besturen van HGJB en IZB besloten hebben het centrum per 1 januari aanstaande te sluiten. Dat is een besluit dat in veel gemeenten boven Zwolle en Kampen ongetwijfeld als ingrijpend wordt ervaren.

In de toelichting op deze sluiting staat gelukkig dat HGJB en IZB 'het noorden niet hebben afgeschreven': de dienstverlening zal gehandhaafd blijven vanuit het HGJB-kantoor in Putten danwel het IZB-bureau in Amersfoort, dus geïntegreerd in het geheel van het werk. Er zal in de toekomst naar gestreefd worden de dienstverlening specifiek op de regio af te stemmen. In een klein regionaal platform zullen vertegenwoordigers van gemeenten elkaar ontmoeten in aanwezigheid van werkers van HGJB en IZB. De toelich-

ring spreekt ook over een nieuwe fase in de ondersteuning van de beide bonden, waarbij gezocht wordt naar een optimale inzet van beperkte middelen. Ondertussen blijft men streven naar een kerkelijke verankering van het werk in de regionale dienstencentra.

Platform Noord

De aanstaande sluiting is een goed moment om tegelijkertijd bekendheid te geven aan een initiatief dat het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond vorig jaar al in het noorden is gestart. Naast de halfjaarlijkse contio voor predikanten die in Sebaldeburen gehouden wordt, was en is er sprake van diverse contacten met afzonderlijke gemeenten, ook in moeilijke tijden wanneer de predikantsplaats op de tocht staat. Datzelfde geldt voor het voortbestaan van kleine evangelisaties. Deze contacten leren ons dat de voortgang van het werk, van de bearbeiding van gemeenten in gereformeerde zin, op geen enkele wijze vanzelfsprekend is.

Demografische factoren als het vertrek van jongeren, toenemende vergrijzing en een tekort aan werkgelegenheid maken nogal eens dat gemeenten moeite hebben 'op peil' te blijven. Om een rode draad te ontdekken in de verschillende situaties en structureel na te denken over het werk in de gemeenten is in september vorig jaar het Platform Noord opgericht. Vertegenwoordigers uit de verschillende provincies (ds. P. Vernooij, Oude Pekela uit Groningen, ouderling E. G. van Ijken, Kollum uit Friesland en ouderling-kerkvoogd F. Koote, Hollandscheveld uit Drenthe) hebben hierin zitting, samen met de voorzitters van de afdelingen van de Gereformeerde Bond, ds. P. Zeedijk en de heer C. Vos, alsmede de voorzitter en penningmeester van de landelijke Gereformeerde Bond, ds. G. D. Kamphuis en ing. C. van der Louw.

Het is goed om enige bekendheid te geven aan de opzet van dit platform. Wat is namelijk het doel? Wel, gezamenlijk nadenken en beleid voordragen inzake de pastorale en financiële situatie in gemeenten in het noorden van het land. Juist vanuit een zicht op het geheel van het gemeentelijk leven in diverse gemeenten kan nagedacht worden over mogelijke combinaties van gemeenten die samen een predikantsplaats vormen, over het inzetten van pastorale werkers op verschillende plaatsen, over verantwoordelijkheden die hervormde gemeenten in ons land voor elkaar nemen. Wat dit laatste betreft: waarom zou naast partnergemeenten in Oost-Europa om de kerken aldaar te versterken, er onder ons niet nagedacht worden over partnergemeenten in het noorden? Waarom zou de jeugd van Bodegraven of Brakel zich niet betrokken kunnen gaan weten op de jongeren in Oude Pekela of Siddeburen - de plaatsnamen zijn uiteraard willekeurig. Wat is het goed als gemeente in een eigen context te weten dat de lasten samen gedragen worden! Ervaringen uitwisselen - wederkerig! - is vruchtbaar. Dat kan moed geven om door te gaan en inspireren in het zoeken van de weg voor de toekomst. Deze vorm van adoptie van gemeenten kan uiteraard ook een financiële component hebben. Ook daarover zal de komende tijd in het platform nagedacht worden.

De gemeenten in het noorden zijn onlangs in een apart schrijven op de hoogte gesteld van de plannen om op deze wijze met elkaar mee te leven en elkaar te dienen. Het zal daarbij duidelijk zijn dat het beleid bepaald wordt door de ambtelijke vergadering ter plaatse, zodat dit initiatief slechts dient ter ondersteuning van de gemeenten.

De gemeente van Korinthe kreeg de groeten - een woord met een diepere lading dan wij er doorgaans aan geven - van al de gemeenten in Azië. Aan de gemeente in Rome schreef Paulus dat 'de gemeenten van Christus haar groeten' (Rom. 16 : 16). Zo mogen we elkaar gedenken voor Gods aangezicht en in Zijn naam groeten - de gemeenten in de steden, in de dorpen, al de gemeenten van Christus van Terneuzen tot Ter Apel, van Oude Tonge tot Nieuwe Pekela.

Als nog een handjevol in Zijn Naam bijeen is, mag men hopen op Zijn belofte van aanwezigheid. Dat geeft het diepste perspectief, want daarmee staat of valt de gemeente.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen