Ghanees en/of christen

Migrantenkerken, veel meelevende christenen zijn er wellicht niet of nauwelijks mee in aanraking gekomen. Een Amsterdamse dominee zei recent dat wie zendingswerk wil gaan verrichten, niet meer via Schiphol hoeft te vertrekken, omdat onze hoofdstad zelf 164 verschillende nationaliteiten huisvest. Het besef dat er onder deze migranten velen een christelijke levensovertuiging hebben en een gemeente vormden, is niet sterk ontwikkeld. Ten tijde van de Bijlmer-vliegramp, tien jaar geleden, verscheen hier en daar een artikel in de pers over Ghanese of Kongolese christenen die in de parkeergarages van de Bijlmer hun zondagse bijeenkomsten hielden. Maar ook die artikelen werden tot oud papier.

Er is echter een kentering gaande. Als blijk daarvan noemen we de verschijning van een boekje van het kersverse CDA-Kamerlid Kathleen Ferrier, ooit samen met haar man door de zending van de Gereformeerde Kerken uitgezonden naar Chili en Brazilië. In de serie 'Wegwijs - kerken en groeperingen' verscheen het deel Migrantenkerken (uitg. Kok, Kampen; 160 biz.; € 13, 90). Als blijk daarvan geldt ook het rapport Geboren in Sion, dat ingaat op de relatie tussen de Samen op Wegkerken, de migrantenkerken en organisaties van christelijke migranten. De triosynode sprak in haar mei-vergadering over dit rapport.

Samen Kerk in Nederland

Het Centraal Bureau voor de Statistiek berekende dat Nederland in 20001, 3 miljoen westerse en bijna 1, 4 miljoen niet-westerse migranten telde. Het zijn aantallen mensen die ieder voor zich een forse stad kunnen bevolken: 300.000 Surinamers, 290.000 Turken, 240.000 Marokkanen, 178.000 Aziaten onder wie 45.000 Molukkers, 125.000 Afrikanen, 70.000 Chinezen enzovoorts. De eerste immigranten waren afkomstig uit onze voormalige koloniën en waren dus Nederlander. Daarna volgden de goedkope arbeidskrachten uit Zuid-Europa, van wie velen terugkeerden. Na de onafhankelijkheid van Suriname kwamen er velen blijvend naar ons land.

Vanaf de jaren zeventig verandert het beeld: naast het toenemende aantal arbeidsmigranten uit Turkije en Marokko komen er vluchtelingen uit Latijns- Amerika, Afrika en Azië. Wie herkent het niet als P. Muus in zijn boek De Wereld in beweging benoemt dat over migranten in 'watertaal', in aan water gerelateerde termen gesproken wordt? Het land wordt overspoeld door vreemdelingen, er komen golven van immigranten binnen enzovoorts. Zowel de overheid als de kerken besteedden aandacht aan het feit dat veel migranten tot de islam of een andere godsdienst hoorden - in 1973 werden door de Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken medewerkers aangesteld voor de dialoog met de islam. 'Dat er ook onder de tweede stroom migranten christenen waren, kwam niet of nauwelijks in beeld', schrijft dr. J. M. van 't Kruis in het rapport Geboren in Sion.

Dat feit is nu dus nadrukkelijk in beeld gebracht, met name door Ferrier, die vanaf 1997 tot haar verkiezing in de Kamer coördinator van SKIN was, het platform Samen Kerk in Nederland. Bij SKIN zijn 42 migrantenkerken aangesloten, die samen zo'n 60.000 christenen vertegenwoordigen. Ons land telt echter wel 370 migrantenkerken en 800.000 christenen, waarbij de concentraties in de grote steden voorkomen. Prognoses geven aan dat in 2015 meer dan vijftig procent van de bevolking van de grote steden gevormd zal worden door migranten en hun nakomelingen. Van die 800.000 christenen is het merendeel katholiek; gezien de rooms-katholieke kerkvisie is men erop gericht hen volledig te integreren in de RK-Kerk. Naar schatting zijn er in Amsterdam-Zuidoost ongeveer 65 protestantse migrantenkerken, in Amsterdam-Stad 70, in Rotterdam 65, in Den Haag 60 en in Utrecht 25. In 75 verschillende talen klinkt het Evangelie. We moeten hierbij niet alleen aan zwarte mensen denken - ook de Schotse Kerk in Rotterdam is een migrantenkerk.

Niet somberen

Als we beseffen dat er in Brazilië, Spanje, de VS, Duitsland en vele andere landen tot op vandaag Nederlandstalige kerken zijn, is het bestaan van migrantenkerken in Nederland evenmin vreemd. Het is voor mensen enorm belangrijk 'het geloof te kunnen beleven, vieren en uitdragen in de eigen taal, op de wijze die men van huis uit kent, met liederen die men vroeger geleerd heeft'. In onze context omschrijven we migrantenkerken als een groep gelovigen die zich tot het christendom rekent, de apostolische geloofsbelijdenis onderschrijft, met enige regelmaat samenkomt, waarvan de beginselen en doelstellingen vastliggen in statuten en waarbij sprake is van een gespreide verantwoordelijkheid, doordat een bestuur of kerkenraad is aangesteld. Migrantenkerken is dus een verzamelnaam.

Het doel van een migrantenkerk laat zich moeilijk vergelijken met de structuur en gerichtheid van een gevestigde kerk in Nederland. 'Vaak wil een gemeente mensen kennis laten maken met het Evangelie van Jezus en de kerkleden begeleiden bij het vinden van hun weg in onze samenleving', schrijft Ferrier. En Geboren in Sion meldt dat 'voor de Afrikaanse kerken de bijbel hét richtsnoer is, met name het Nieuwe Testament. Jezus is in alle opzichten het grote voorbeeld. Ze werken echt met de bijbel, die ze daarom altijd bij zich hebben.' Veel accent in deze gemeenten krijgen ook de persoonlijke bekering en gebedsgenezing. Er valt nadruk op een geheiligd leven en op onderlinge betrokkenheid. Een positieve houding kan deze christenen niet ontzegd worden. Een lid van de kerk 'Een ontmoeting met God', afkomstig uit de Dominicaanse Republiek, zegt dat we er iets van moeten maken. 'Niet gaan zitten somberen, omdat het hier zo koud en donker is, niet bij de pakken neerzitten. God zelfheeft ons hier gebracht, als Hij het niet wilde, waren we hier niet. Maak er dan wat van en hou van deze samenleving.'

Beeldvorming

Migrantenkerken zijn ondertussen blij met het feit dat hun fysieke aanwezigheid in Nederland meer en meer wordt opgemerkt. In die zin is de benoeming van dr. J. M. van 't Kruis als beleidsmedewerker migrantenkerken bij de SoW-kerken in 1999 van belang. Nederlandse gemeenten in de nabije omgeving van migrantenkerken moeten weten welke specifieke problemen er bij hen leven. Het begint altijd weer met een reële beeldvorming. En die bewustwording dient verder te gaan dan in de grote steden.

De triosynode beval aan dat de samenwerking met de migrantenkerken erop gericht is een bijdrage te leveren aan het maatschappelijk welzijn in de wijk en in de buurt. Een motie van ds. G. de Fijter waarin verwoord werd dat deze samenwerking ook gericht moet zijn op het gezamenlijk verstaan van het werk van Jezus Christus, gedachtig aan de onopgeefbare relatie tussen kerk en Israël, haalde het helaas niet. In Zijn werk, dat de culturen overstijgt, zal herkenning en eenheid ondertussen toch gevonden moeten worden.

Tevens nam de synode als aanbeveling over dat 'uitwisseling bevorderd moet worden met het oog op oecumenisch leren in interculturele dialoog'. Wat moeten we hieronder verstaan? Onze identiteit moet een christen niet zoeken in zijn ras, in zijn nationaliteit, maar in het horen bij Christus, wiens koningschap over de hele aarde gaat. 'De eer en de heerlijkheid van God zijn onlosmakelijk verbonden met de heerlijkheid van de volken', schrijft Geboren in Sion. Inderdaad, de apostel Johannes meldt met nadruk dat de schare

voor de troon en voor het Lam afkomstig is 'uit alle naties, en geslachten, en volken, en talen'. Deze allen beleden dat de zaligheid voor onze God is. Daar ligt de kern, reden waarom we er moeite mee hebben als het rapport formuleert dat de migrantenkerken ons 'een manier van christen-zijn kunnen leren waarbij het niet primair gaat over de vraag naar theologische concepten, maar over de vraag wie je in relatie tot de ander bent.'

Spirituele woestijn

De migrantenkerken staan vanaf heden op de kerkelijke agenda, zijn door de arbeidsorganisatie van de SoW-kerken zelfs tot speerpunt van beleid gemaakt. Dat betekent bezinning op de evangelicale en pinkstertraditie waarin veel van deze kerken staan. Dat betekent, ook voor hervormd-gereformeerde gemeenten, bezinning op de vraag hoe open of gesloten onze kerkelijke cultuur is voor mensen van overzee. In de ontmoeting met elkaar kunnen we luisteren en leren. Zo begrijpen Afrikaanse christenen weinig van het SoW-proces, want het ontstaan van nieuwe kerken - ook na een splitsing - kan gezien worden als een teken van groei en kracht. Het is maar op welke wijze die nieuwe kerken ontstaan... Dieper gaat de gedachte van GATE (the Gospel frora Africa To Europe), een ontmoetingspunt van voorgangers die de Europeanen dankbaar zijn dat zij het geloof in de Heere bij hen gebracht hebben. 'Nu verkeert Europa in een crisis: het is een spirituele woestijn. En tegelijkertijd zijn mensen spontaan op zoek naar zingeving. De inheemse kerken lijken geen antwoord op deze situatie te hebben, nog veel erger: het lijkt of de christenen hier niet beseffen hoe ernstig de situatie is. Wij komen helpen!'

Tegen deze achtergrond is het schokkend, als kerken weigeren hun gebouw ter beschikking van zwarte christenen te stellen. 'Men is echt bang dat de theelepeltjes gestolen worden.' Racisme kan diep zitten. Behulpzaamheid bij het zoeken naar ruimten voor hen is nodig, want een eredienst hoort bij voorkeur niet in een parkeergarage. Dat migrantenkerken de mensen allereerst als christen zien, en daarna pas als Vietnamees of Ghanees, is veelzeggend voor ons. Sion is het beeld van de kerk, die vér boven Nederland uitstijgt, vergaderd uit jood en heiden, om de God van Israël te aanbidden. Uit allerlei volken werft Christus door de Heilige Geest onderdanen, die in Sion geboren worden en zo gaan pelgrimeren naar de stad Gods. Hun hart vol van de Koning. Het Woord als spijze voor op reis. Dan is er onderweg herkenning.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen