Uit de pers

James Carleton Kennedy

Onlangs verscheen van James Kennedy een studie waarin hij onderzoek doet naar het tot stand komen van de Nederlandse euthanasiewet. Al eerder raakte deze Amerikaanse cultuurhistoricus bekend door zijn proefschrift Nieuu; Babyion in aanbouw. Daarin ging het om zijn stelling dat Nederlandse gezagsdragers in de jaren zestig van de twintigste eeuw zonder moeite hervormingen hebben doorgevoerd omdat ze zagen dat het tij toch niet te keren was. In Vrij Nederland (17 augustus 2002) stond een interview van Leonard Ornstein met hem te lezen waarboven was gezet 'Ik zie Nederland geen conservatief I and worden'.

James Kennedy is een Amerikaan met een speciale belangstelling voor Nederland, voor het hedendaagse Nederland dan wel te verstaan. Ik citeer: 'Hij groeide op als kind van een Nederlandse moeder in Orange City, een nederzetting van Nederlandse immigranten in Iowa. Als jongen zat hij een jaar op een montessorischool in Rotterdam. Kennedy heeft meer banden met Nederland. Hij is getrouwd met een Nederlandse, woont en werkt zelfs in Holland, een plaats in Michigan. Over een jaar woont hij echt in Nederland: als hoogleraar contemporaine geschiedenis aan de Vrije Universiteit'. We citeren hem niet om wat hem wordt gevraagd over zijn boek over de euthanasiewetgeving in ons land. Wel om wat hem gevraagd wordt naar aanleiding van de politieke aardverschuiving onder ons volk in de recente meimaand.

Hebt u als 'Nederland-watcher' de opkomst van Fortuyn en de LPF voorzien?

'Ik ben netzo blind geweest als anderen. Uit Nederlandse kranten van pakweg een jaar geleden, of uit gesprekken met collega-wetenschappers, Icon ik echt niet opmaken dat er iets gaande was. Ik merkte wel tijdens feestjes bij mijn schoonfamilie in Nederland dat er iets aan de hand was. Maar dat zich zo'n ingrijpende ontwikkeling zou voordoen als jullie in de maanden voor en na de dood van Fortuyn meemaakten, heeft me echt verbaasd.'

Hoe staat Nederland er op dit moment voor?

'Er wordt nu heel anders over nieuwkomers gesproken dan bij mijn laatste bezoek, vorig jaar. Ze moeten opeens zijn zoals "wij". Je mag nu kwaad over allochtonen spreken. Ook op andere terreinen zien veel mensen typisch Nederlandse begrippen als tolerantie en gedogen niet meer als belangrijke waarden. Ze zeggen: "We kunnen ons de luxe van het gedogen niet langer permitteren". Er is zelfs sprake van een soort anti-gedogen. Mensen zeggen: we moeten regels hebben en ervoor zorgen dat die worden nagekomen. De Nederlandse samenleving is vergeleken met tien jaar geleden veel juridischer geworden. Het poldermodel is in die zin gaan tanen.

Die strengheid, die roep om een consequent optreden, is heel verbazingwekkend. De aandriften die met name over asielzoekers en allochtonen naar boven zijn gekomen, zijn bijna on-Nederlands. Ik denk steeds maar: het is schijn, jullie kunnen niet streng zijn. Jullie verloochenen je volksaard.' Was het gedogen hier te ver doorgeschoten?

'Het gedogen in Nederland heeft aardige, maar ookjrustrerende kanten. Het is niet goed als je als burger niet weet waar je aan toe bent. Soms was het ook onlogisch. Ik kwam als Amerikaan bij de Vreemdelingenpolitie omdat ik langer dan drie maanden in Nederland moest blijven. "Meneer, wat doet u hier als blanke Amerikaan? Voor u gelden onze regels niet." Sommige mensen worden kennelijk meer gedoogd dan anderen. Ik vond dat niet juist, in wezen discriminerend. Dat was een schaduwkant van Nederland. Toch hoort u mij niet een pleidooi houden om Nederland in een intolerant land te veranderen.'

Hoe konden populistische sentimenten zo snel opbloeien in een alom gerespecteerde democratie?

'Wat jullie in Nederland meemaken is een correctie op vijftien jaar multiculturele samenleving. Tegen bepaalde ontwikkelingen had veel eerder en strenger opgetreden moeten worden. De revolutie van Pim Fortuyn ging niet over wachtlijsten offiles, maar over het migratieprobleem. Mensen hebben een gevoel van onveiligheid ontwikkeld. Daar heeft hij aan geappelleerd. Dat is uiteindelijk toch de kern van zijn revolutie.' Wat was de invloed van n september op de opkomst van Fortuyn?

'In zekere zin heeft Fortuyn daar gebruik van gemaakt. Toch kun je veel van hem zeggen, maar een opportunist was hij niet. Zijn ideeën over de multiculturele samenleving zette hij jarenlang uiteen in zijn columns in Elsevier. Dat maakte hem onder bepaalde groepen destijds al razend populair. 11 september heeft hem en anderen aangemoedigd om te verkondigen: westerse waarden zijn de betere waarden. Die mogen we verdedigen. Vóór de aanslagen in de Verenigde Staten kon je dat minder makkelijk zeggen. Nu is die toon gerechtvaardigd, maar het onbehagen bestond al. De persoon van Pim Fortuyn is heel belangrijk geweest. Hij was een volksmenner eerste klas, als geen ander kon hij sentimenten vertolken en versterken. Ik denk dat Paars zonder hetfenomeen-Fortuyn de verkiezingen van 15 mei ook had verloren, maar niet zo zwaar.'

Wim Kok had het er bij zijn afscheid over dat Nederland in een 'betovering' was geraakt.

'Defelheid waarmee allesgegaan is, zal van korte duur blijken te zijn. Daar zijn voorbeelden van in de geschiedenis van Nederland. Na een lange periode van rust doet zich plotseling een heftige reactie van het publiek voor, die even aanhoudt en vervolgens weer wegebt. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk het volksoproer dat leidde tot de moord op de gebroeders De Witt. Ik verwacht dan ook dat de radicale sfeer die je nu ziet in de Nederlandse politiek niet lang zal aanhouden. Bij de volgende verkiezingen zijn we terug bij politics as usual. Dat komt ook doordat de man die voor de instabiliteit heeft gezorgd dood is. Zijn volgelingen kunnen dat proces niet continueren. De intense betrokkenheid van het publiek zal veranderen in cynisme. Maar er zal wel lang een gevoel van onbehagen blijven bestaan in de Nederlandse samenleving.'

Het interessante interview met Kennedy wordt dan afgesloten met een gesprek over zijn studie: 'Een weloverwogen dood, Euthanasie in Nederland'. De slotvraag komt er samengevat op neer of Kennedy Nederland met de komst van de nieuwe regering een conservatief land ziet worden. Zijn antwoord is: 'Er is al veertig jaar een progressieve houding ten opzichte van allerlei maatschappelijke problemen. Dat wordt nooit zomaar door een CDA/WD/LPF-regering weggevaagd. Het klimaat wordt wel behoudender. Dat zou ik vóór de komst van deze regering ook hebben gezegd. Maar het progressieve element is zo essentieel voor Nederland. Dat zie ik de komende decennia nog wel voortbestaan. Nee, ik zie Nederland geen conservatief land worden', aldus James Kennedy.

Freek de Jonge

Ook Nederlands misschien wel meest bekende cabaretier werd naar zijn mening gevraagd over de ontwikkelingen onder ons volk na de verkiezingen van 15 mei. Hugo Camps is de interviewer en Elsevier (10 augustus) is het blad waarin een en ander te lezen staat. Freek de Jonge is gewend zijn mening klip en klaar te ventileren. Zo ook dit keer: hij is absoluut niet blij met de huidige maatschappij en politieke situatie. 'We laten de idioten de zaak bepalen. Het gaat niet meer om zorg, om zingeving. De rechten staan voorop.' Nog een citaat: 'Als ik Ferry Hoogendijk en de zijnen bezig zie, moet ik altijd denken aan vroegere contactadvertenties: Licht gebrek geen bezwaar'.

'Er is meer verloren gegaan. We zijn gaan morrelen aan hetjündament van de discipline. We hebben afgerekend met het zuilensysteem. Alles wat daar goed aan was, hebben we met het badwater weggegooid. De zucht naar vrijheid en ongebondenheid was ongetemd. Dan kun je niet verwachten dat de nieuwe generatie zegt: dit wordt wel erg vrij, we gaan weer terug naar de kneuterigheid. En dus zitten we met z'n allen te kijken naar de angstaanjagende beelden uit Terschelling. Naar kinderen van een jaar of 16 die zichzelf hebben gefortiftceerd achter bierkratten. Het delirium als triomf. Wat kun je dan nog van de volgende generatie verwachten? Bij mij was de link naar geluk in de jaren zestig gekoppeld aan wat ik thuis had meegekregen, niet aan wat er aan losbandigheid verderop lag. Daar ben ik nog steeds dankbaar voor.

De heiligverklaring van Herman Brood, ook zo Nederlands. Rimbaud heeft tenminste nog een paar dingen opgeschreven. Brood is nul, op elk gebied. Toch krijgt zijn dood nu een soort chicheid. De gereformeerde chicheid die over Nederland hangt, is het grootste bedrog. Geld regeert de wereld en daar zijn wij, Hollanders, voorlopers in geweest. Toch blijven we maar doen alsof we alles eerlijk hebben verdiend, met het Nationaal Monument Slavernij-verleden als eindpunt van die hoogmoed.'

Freek, de domineeszoon, houdt ook altijd ontwikkelingen in kerken en onder gelovigen in de gaten. Dat levert soms scherpe teksten op, die christenen pijn doen. Maar dit keer zegt hij rake, wij zouden zeggen, ontdekkende dingen.

'Niet door geld, door zingeving word je gelukkig. Waar is de zingeving? De religie

heeft zichzelf uitgehold. De paus zegt het bestaan uan pedopriesters te betreuren: wat een machteloosheid! Het huwelijk van Maxima en Willem-AIexander, weetje nog? Daar staat dan een dominee die anderhalf uur televisie over de hele wereld in de schoot krijgt geworpen. Als God bestaat en de geest vaardig wordt, dan moet het daar gebeuren. Maar nee, die dominee houdt zo'n ongeïnspireerd verhaal. De emotie moest komen uit een klef gearrangeerd tangootje. Terwijl die man als een geselende pro/eet op de kansel had kunnen staan. Hij heeft een relatie met het Hogere dus hij kan alles zeggen. Te beginnen met "Wat zijn wij toch een stel huichelaars dat die vader van de bruid er niet bij mag". Niet een zin heeft hij uitgesproken die ons dichter bij een moreel standpunt had kunnen brengen. Gemiste kans.'

Een bootje toetert, Freek boos. 'Op een dag schreefik: Liever was ik slaaf geweest dan toerist in New Orleans. De toerist is de meest beklagenswaardige persoon van deze samenleving. Wij, welgestelde mensen, zijn de toeristen van het bestaan geworden. We leven niet meer, we zijn geheel verzorgd op reis. Naar nergens heen. Als je mensen naar Ameland stuurt en je verkoopt er shirtjes van Aruba is iedereen op Aruba geweest. Ik mis de oprechtheid van mijn jeugd, de oprechtheid uan Zeeland, van een zwartwitfbto en van een bepaalde blik van vrouwen. Ik weet nog hoe ik in de jaren zestig met mijn vader door Zeeland reed. Moest hij ergens preken. Wij samen daarnaar toe. Allebei gedekt door God. Het woord dat werd gesproken en de status die mijn vader had, het was zo iets wezenlijks. Mijn vader gaf zin aan het bestaan. Mede om hem te eren wordt op mijn initiatief door het dagblad Trouw en door de NCRV in oktober een dag georganiseerd voor domineeskinderen. De dominee is nu ook al geschojfeerd. Het is iemand die met zijn kop tussen de schouders over straat sluipt.'

De kerk slaapt, de leraar is een paria, de media dobberen stuurloos op de golven van de waan van de dag, aldus Freek de Jonge. Woorden die heftig en gedreven lijken voort te komen uit een getergd gemoed. Een man die ouder wordt en het leven al somberder begint te beoordelen? Maar vooral een scherpe analyse van de realiteit zoals die zich onder ons volk aftekent aan het begin van de 21e eeuw.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen