Globaal bekeken

V an de heer E. G. van Ijken in Kollum, afkomstig uit Eemnes, ontving ik het volgende stuk (enigszins bekort) onder de titel Eemnes- BinnenlEemnes-Buiten?

'In een kerkblad uan een heruormde gemeente in het noorden uan het land trof ik enige tijd geleden bijgaand artikeltje aan uan de plaatselijke predikant. Omdat het artikel ouer Eemnes ging, dat mijn geboorteplaats is en waar ik tot aan mijn huwelijk gekerkt heb, had het mijn bijzondere aandacht. In mijn bijgeuoegde reactie heb ik geprobeerd duidelijk te maken hoe het nu zit met Eemnes-Binnen en Eemnes-Buiten. Misschien wel aardig uoor de gastpredikanten die ter plaatse het Woord mogen bedienen.'

• Uit de pastorie

'Zondag 24 oktober... heb ik gepreekt in Eemnes-Binnen, in de kerk die buiten staat. Dat klinkt misschien wat vreemd. Er zullen wellicht niet veel kerken zijn die binnen onder een afdak staan. Maar het is niet zonder reden dat ik schrijf: in de kerk die buiten staat. Ik zal het uitleggen. Er zit namelijk een klein geschiedenisje aan uast. Toen ik voor de eerste keer moest preken in Eemnes-Binnen, heb ik mij het apenzuur gezocht naar de kerk. Het was op een mooie zondagmorgen in de zomer toen wij het dorp Eemnes kwamen binnen rijden. Wij waren ruim op tijd. Vijf over half tien, de dienst zou beginnen om tien uur, zo was mij met opvallende nadruk verteld. Waarom dat zo met nadruk vermeld moest worden, was uoor mij niet duidelijk. Eemnes-Binnen, daar moest ik zijn. Centrum aanhouden, zo dachten wij. En jawel daar torende de heruormde kerk met kop en schouders bouen de huizen uit. Het was zeer stil. Geen klokgelui beierde ouer het dorp, geen kerkgangers waren te zien op straat. Dat beureemdde mij en riep een gevoel van onbehagen bij mij op. En ook een vaag geuoel van ongerustheid. Wat is dit? Zo'n grote kerk en dan geen kerkgangers te zien op zondagmorgen? Ik was als uoorganger de enige die mij op het kerkpad begaf richting kerk! Wat moest daaruan terechtkomen! Plotseling stond ik als aan de grond genageld stil, want uanuit de kerk klonk er orgelmuziek mij tegemoet en werd er een psalm aangeheuen naar het hemelhof. De dienst was reeds begonnen, maar wel zonder mijkKlaarblijkelijk had men mij daar niet nodig? De conclusie is duidelijk: ik stond bij de verkeerde kerk. Toch maar eens even uoor de ze kerheid kijken bij welke kerk ik was aanbeland. Bij de ingang hing een bordje waaruit bleek dat het toch wel degelijk de heruormde kerk was. Maar toen ging mij een lichtje branden: ik moest preken in de heruormde kerk uan Eem- ' nes-Binnen die begint om tien uur. Met nadruk was dat mij vermeld. En de diensten in deze kerk vingen aan om half tien. Maar dan kan het niet anders of dit is de kerk uan Eemnes- Buiten, al staat hij dan ook midden in het centrum! Maar hoe uind ik dan ooit de kerk van Eemnes-Binnen als de kerk van buiten in het midden van het dorp staat? Rijden maar! Het dorp door, niets te zien. Bijna de bebouwde kom uit, en jawel daar ligt beneden de dijk een kerkje. Het kerkje deed mij wat wonderlijk aan, maar vooruit, er toch maar heen. Er liepen wat mensen op het kerkplein. "Is dit de heruormde kerk? " De mensen schudden hun hoofd. Nee dit is geen heruormde kerk, dit is de rooms-katholieke kerk. De heruormde kerk staat daar, en ze wezen naar de kerktoren waar ik zo juist vandaan kwam. Jawel, maar die kerk moest ik niet hebben. Ik moest de kerk uan Eemnes-Binnen hebben. Aha! Toen ging bij de mensen een lichtje op. De kerk uan Eemnes-Binnen, dan moet u helemaal buiten het dorp zijn, daar staat de kerk uan Eemnes-Binnen. Buiten het dorp, staat daar de kerk uan Eemnes-binnen? , uroeg ik wat ongelouig. De mensen knikten mij uriendelijk toe. "Ja, daar staat de kerk met het dikke torentje." Ik heb de uriendelijke mensen hartelijk bedankt en hun raad opgeuoIgd en zie, helemaal buiten de bebouwde kom, ulak bij een snelweg met uitzicht ouer het ulakke land uond ik de kerk die ik zocht, de kerk uan Eemnes-Binnen, met het dikke torentje. Heet en bezweet en haast buiten adem kwam ik binnen in de consistorie. Daar werd ik allerhartelijkst ontvangen, met koffie en koek. Mijn eerste vraag, toen ik een beetje bekomen was, luidde, hoe het mogelijk is dat de kerk uan Eemnes-Binnen buiten staat. Helaas konden de mensen mij daar geen antwoord op geven, het was nu eenmaal zo. Van uroeger al. (...)'

• Geachte dominee

'Met belangstelling heb ik uw artikeltje "Uit de pastorie" in het kerkblad uan nouember... gelezen ouer Eemnes-Binnen dat buiten ligt. Ik heb begrepen dat het u nog niet helder is hoe deze situatie nu ontstaan is. Omdat ik zelf afkomstig ben uit Eemnes, weet ik wel iets ouer de achtergronden uan het "binnen en buiten". Uit uw artikel heb ik begrepen dat u uanuit Eemnes-Buiten (grote kerk) naar Eemnes-Binnen ("dikke torentje") bent gereden. U reed toen ouer de Wakkerendijk. Deze al zeer oude weg loopt in de richting noord-zuid en is een waterkering uoor hetgeual de riuier de Eem buiten zijn oeuers zou treden. Dit is de situatie voordat de Afsluitdijk in 1932 werd aangelegd en de inpoldering uan de uoormalige Zuiderzee plaatsuond.

Echter in de Middeleeuwen liep er een waterkering in de richting west-oost, uan Laren naar de Eem om het wassende water uan de Zuiderzee te keren. Deze waterkering liep op de plaats waar nu de Laarderweg (de weg uan Laren naar Eemnes-Buiten) loopt en werd de Zuid-

wend genoemd. Alle gebied en bebouwing ten zuiden uan deze dijk, dus "binnen de bescherming uan die dijk" werd Binnendijk genoemd. Toen de toenmalige parochie in het zuiden uan Eemnes in 1439 zich afscheidde uan de moedergemeente Eembrugge en een eigen kerk bouwde, het in de uolksmondgenaamde "dikke torentje", werd deze parochie Eemnes-Binnen genoemd. Het bouwen uan een kerk aan de oostkant uan de Wakkerendijk was kennelijk in die tijd uerantwoord. In de loop der jaren is er bodemdaling ontstaan en tijdens een storm in januari 1916 is er een dijkdoorbraak geweest en kreeg de kerk "natte voeten".

De oude parochie Eemnes, de grote kerk, stam-» mende uit 1352, werd toen na de bouw van het "dikke torentje" uoor de duidelijkheid "Eemnes- Buiten" genoemd. Echter deze laatste kerk staat feitelijk gezien ook ten zuiden van de Zuidwend en staat dus in werkelijkheid binnen de dijk.

Kortom: de kerk uan Eemnes-Binnen staat buiten de huidige dijk en de kerk uan Eemnes-Buiten staat binnen de uoormalige dijk. Heel eenvoudig...

Misschien dat als u een volgende keer in Eemnes-Binnen mag preken, u het daar dan kunt uitleggen!

Met vriendelijke groet, E. G. uan Ijken.'

n een recht verschenen boekje De Beeldenstorm (uitgave Verloren, Hilversum) geeft de schrijver Henk Kapteyn

weer hoe de negentiende-eeuwse Nuyens, 'vader van de katholieke geschiedbeoefening', de Beeldenstorm beschreef:

'In de omstreken uan Kortrijk en Yperen werden kerken en kloosters door de woestelingen op de baldadigste en heiligschennendste wijze vernield. Benden uan drie tot uier honderd man liepen het land af. Het uituaagsel des uolks, boeuen en lichtekooien, die droesem, welke alleen bij groote beroeringen uit de diepten opbruist, mengde zich er onder. De vernielzucht die de door de hartstocht verdierlijkte mensch met de redelooze dieren gemeen schijnt te hebben en die eene bijzondere eigenschap uan het gemeen en uan razende dweepers is, openbaarde zich in al hare afgrijselijkheid. Terwijl de eene vernielde uitgloeijenden haat tegen de oude Kerk, uernielde de ander uit zucht tot uernielen. Onwaardeerbare kunststukken, rjjke bibliotheken, zoals die van het klooster uan Belle, werden aan stukken geslagen, aan flarden gescheurd, uaneen gereten en aan de ulammen of aan den wind prijs gegeuen. Niets was hun heilig, niets eerbiedwaardig. De nonnen werden uit de kloosters gejaagd, de priesters uitgejouwd, mishandeld en op de vlucht gedreven.'

Satirische prent op de Beeldenstorm. Op de voorgrond ruimen soldaten de scherven uan beelden op, rechts is een beeldenstorm aan de gang, links aanbidden geestelijken het zeuenkoppige monster met de paus op zijn rug. Een uluchtende duivel (met crucifix) zegt dat alles uerloren is, en het onderschrift maakt duidelijk dat al deze 'cremekie' (ceramiek) de duivel toebehoort. Anonieme gravure, 1566 (Rijksmuseum, Rijksprentenkabinet Amsterdam).

D s. C. G. Geluk maakte in het Huizer Kerkblad melding van een 'eervolle onderscheiding':

'Vorige week zaterdag hadden de kerkenraadsleden, met echtgenotes, hun jaarlijkse uitje. Het was een schitterende dag. Het weer was goed, de sfeer was goed, de contacten waren goed en het eten wasgoed. Met dankbaarheid zien we op deze dag terug.

Tijdens de maaltijd gebeurde er iets bijzonders. Dat had met mijn vrouw te maken. Precies vandaag is zij namelijk tien jaar predikantsvrouw te Huizen. Ter gelegenheid van dit feit werd zij bevorderd tot "Huizer Mins". "Namens de burgemeester" werd haar een oorkonde overhandigd. Dat was een grote verrassing. Deze verrassing viel ook mij ten deel. U begrijpt wel; als mijn vrouw tien jaar predikantsvrouw te Huizen is, dan kan daaruit geconcludeerd worden dat ik tien jaar predikant ben te Huizen. "Namens de burgemeester" kreeg ook ik een oorkonde die vermeldt dat ik bevorderd ben tot "Huizer Mannetje". Het voelt alsof we in de adelstand zijn verheven. Mijn vrouw en ik zijn nu in ieder geval geen "buitenluiers" meer. We zijn nu ingelijfd in het Huizer volk. Ja, taatje... zeker, nenne... 't is echt waor! Hierbij willen wij "de burgemeester" hartelijk bedanken uoor deze eeruolle onderscheiding.'

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen