Wonen in wat je zegt

'Als het hele onderwijs een gereformeerd karakter zou dragen, zou een aparte leerstoel voor de Gereformeerde Bond overbodig zijn', zegt dr. A. de Reuver, daarmee gelijk aangevend waarom de leerstoelen er zijn. 'De werkelijkheid is anders. Het universitaire onderwijs heeft een openbaar karakter, is niet gebonden aan reformatorisch-confessionele beginselen. Van meetaf aan heeft de Gereformeerde Bond gezien dat deze neutraliteit voor de opleiding van predikanten risico's in zich bergt De doelstelling van de Bond is de verbreiding van de Waarheid in de Nederlandse Hervormde Kerk. De Bond wil de kerk herinneren aan haar belijdenis en haar oorsprong in de zestiende-eeuwse Reformatie. Dat gebeurt heel speciaal via het theologisch onderwijs. Zo vindt immers de vorming plaats van toekomstige predikanten, die de gemeente in het Woord der waarheid hebben te leiden. De zorg om het theologisch onderwijs ontspruit aan de zorg om de kerk. In Utrecht hebben weliswaar ook de remonstranten en de baptisten een bijzondere leerstoel, maar binnen onze kérk is die er voor andere modaliteiten niet.'

Dr. Verboom: 'Het Evangelisch Werkverband heeft in zijn vijfjarenplan verwoord ernaar te streven in een van de plaatsen waar predikanten voor de SoW-kerken worden opgeleid, een leerstoel te krijgen. De confessionele stroming binnen onze kerk heeft bij het benoemingsbeleid voor de kerkelijke opleiding in de synode altijd een grote stem in het kapittel gehad. Momenteel zijn er wellicht wat minder mensen gekwalificeerd.'

Bent u bij tijden jaloers op uw collega's van de Theologische Universiteit van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Apeldoorn, die in een gereformeerde setting doceren en studeren, ofgedijt het gereformeerde het beste in een aangevochten positie?

Dr. De Reuver: 'De eerste vraag is heel persoonlijk: ja, ik ben wel eens jaloers op hen. Ik kom graag in Apeldoorn, waar je geborgenheid ervaart, waar een bedding voor het gereformeerde belijden en beleven is. Die bedding heeft Utrecht niet. Maar die andere kant is er ook: in de confrontatatie met anderen wordt de gereformeerde waarheid beproefd.'

Dr. Verboom: 'Wij hebben als Gereformeerde Bond altijd gekozen voor de "duplex ordo", waarbij de kerkelijke opleiding ondergebracht is aan een openbare universiteit. We voelen niets voor een eigen wetenschappelijke opleiding, al is de hbo-opleiding in Ede een ander verhaal. Daarin onderscheiden we ons van anderen in de gereformeerde gezindte. We staan met onze eigenheid dus in de wetenschappelijke werkelijkheid. Als je daarvoor kiest, is het gevolg datje ijvert voor een leerstoel. Dat is de verbreiding en verdediging van de Waarheid op zijn best, al is het niet gemakkelijk!'

Gemeenten

Voelt u zich als hoogleraar gedragen door de hervormd-gereformeerde gemeenten? Dr. De Reuver: 'Als wij niet zouden preken, hoorde de gemeente alleen van onze plek via de studenten uit de gemeenten of via onze werkverslagen, die zij elk najaar ontvangen. Maar omdat wij preken, ontvangen we van zondag tot zondag de voorbede van de broeders. Ik zou die zondagse ontmoetingen met de gemeente niet graag missen. Dat zijn kostbare momenten, oók de nagesprekken in de consistorie. Onlangs gingen de broeders er na de dienst echt voor zitten en stelde iemand aan het einde voor: "Laten we samen nog maar eens van Gods goedheid zingen". Dat inspireert en verkwikt!'

Dr. Verboom: 'Ik kan dit bevestigen. Die zondagse kerkdiensten zijn bronnen om uit te putten. Het preken is naast onze werkweek goed vol te houden, omdat we niet elke week een nieuwe preek hoeven te maken. Je bent weliswaar bezig met dingen die je vanuit jezelf niet kunt, maar het kostbare overheerst verre boven de zwaarte van de taak. Toen ik vorig jaar benoemd werd, ben ik de zondag erop toegezongen in mijn eerste gemeente, Benschop. Wat dat me deed, dat zit zó diep. Het meeleven van de broeders ervaar je soms al aan de handdruk. Er gaat bijna geen week voorbij, of ze bidden voor je, héél mooi.'

Dr. De Reuver: 'Er zit uiteraard een eenzame kant aan ons beroep. Je zit als docent meer op je studeerkamer dan als predikant, al zijn je folianten je vrienden. De verwerking van die bronnen is een eenzaam bedrijf. Overigens kent ook een predikant zijn solitaire uren. Die zit evenzeer uren op z'n eentje de gegevens uit de Schrift te verwerken. Het verschil is dat hij die eenzaamheid afwisselt met pastoraat. Bovendien heb je als predikant een kerkenraad. In Tholen, Capelle en Delft heb ik heel veel broederschap binnen die kerkenraden beleefd. Daar kan ik nog wel eens naar terugverlangen, maar eenzaam? Nee. Een hechte vriendenkring en vooral mijn vrouw maken veel goed.'

Kan het eenzame niet vooral zitten in het altijd moeten presteren op wetenschappelijk niveau?

Dr. Verboom: 'Onze karakters zijn zodanig dat we open communiceren. Ik heb veel behoefte aan contact, ook geestelijk contact. Je staat vanwege de democratisering als hoogleraar niet meer op de hoogte die er vroeger was.

Het eenzame is voor mij dat ik soms zo tegen dingen op kan zien, datje altijd kwaliteit moet bieden. Dat zullen anderen evenzeer ervaren. Maar dan is er ook weer de beloning, wanneer het toch weer mag gaan.'

Wetenschap

'Ik wil duidelijk de gemeente dienen. Wat ik nu doe, ligt in het verlengde van het gemeentepredikant zijn. Gods Koninkrijk is breder dan de kerk, maar de dienst daarin is altijd mijn doel ger weesL Dat doe je door onderwijs te géven aan aanstaande predikanten, ook door onderzoek te doen vanuit de vragen waarover het vandaag gaat, naar wat we in de traditie hebben meegekregen.'

Dr. De Reuver: 'Ik zie geen dilemma tussen het dienen van de gemeente en de theologie. In de theologie gaat het om de dienst aan God en vandaaruit aan de gemeente. Ik kan me niet voorstellen datje theologie sec bedrijft. Wie de traditie van de kerk bestudeert, wil weten wat de stemmen uit het verleden voor vandaag betekenen. De kracht van het verleden draagt vrucht in het heden van de gemeente.'

Wat is de meerwaarde van onderzoek en onderwijs dat gegeven wordt vanuit een gereformeerde optiek?

'Theologie houdt zich per definitie bezig met God en God kennen we uit de Bijbel, die dus voorwerp van de theologie is. Die zien we niet als een verzameling interessante religieuze geschriften, maar als Gods Woord. Beslissend in de theologie lijkt mij de overtuiging dat de Bijbel de stem van God is, de plek waar God ons wil ontmoeten, het gewaad van Christus. Dat stempelt ook je wetenschappelijk omgaan met de Schrift De reformatoren hebben beseft dat de godgeleerdheid heilig is, omdat haar voorwerp heilig i is. Als je dit gelooft, brengt dat een specifieke gezindheid mee waarin je de Schriften opent: niet louter afstandelijk, maar eerbiedig en gehoorzaam. Die houding doortrekt alle vakken.' Dr. Verboom: 'Je bent met de Schrift bezig vanuit een bijzondere roeping. Ik voel me wel vaak tekortschieten op dit punt. Zou het niet intenser, eerbiediger moeten, maar hóe dan? Hoe het moet zijn, kun je wel verwoorden, maar de praktijk is weerbarstig. Ik kan geen Symboliek (het vak waarin de be-

lijdenissen behandeld worden, red.) geven zonder die persoonlijke verbondenheid aan het Woord. Je moet wonen in watje zegt, maar daarin schiet je vaak tekort; je kunt alleen biddend en vragend om hulp doceren. De gebondenheid aan het Woord en de belijdenis mag daarbij nooit betekenen dat vakkennis minder gewaardeerd wordt Juist voor gereformeerde theologen is vakkennis heel belangrijk. Het klassieke model van predikant zijn zou ik vanuit mijn verbondenheid aan de confessie willen verdedigen.'

Persoonlijk

'Je bent voor studenten een identificatiefiguur, ook voor degenen uit de breedte van de kerk. Dat geeft niet, dat mag juist. Je hoopt datje tot zegen mag zijn. Het komt aan op het samengaan van vroomheid en wetenschap. Sommige opmerkingen van hoogleraren van vroeger weten de predikanten nu nog, misschien ook wel omdat ze zo spaarzamelijk gemaakt zijn. Ik heb een enkele keer vrijmoedigheid zelf te vertellen hoe ik iets beleef, om iets te zeggen over je verborgen omgang met de Heere. Daar is dan even de ruimte voor. Zo'n moment moetje gegeven worden en als het je gegeven wordt, maakt het soms meer los dan tien colleges. Ik weet zelf nog dat prof. A.R. Hulst ging zitten op de tafel en uit zijn leven vertelde. Juist omdat hij het maar één keer gedaan heeft, vergat ik het niet'

Dr. De Reuver: 'Het ene thema leent zich meer voor een persoonlijke insteek dan het andere. In sommige van mijn colleges gaat het zozeer over het hart van de theologie dat studenten het kunnen ervaren als een boodschap die de existentie raakt, zowel van de student als van de docent'

Dr. Verboom: 'Je kunt je eigen mening geven met respect voor iemands persoonlijke beleving van het christelijk geloof. Men voelt haarscherp aan, als je iets vluchtig afdoet. Dat is altijd een spanningsveld. Op een gegeven ogenblik zei ik op college: "Zo is het", waarop iemand zei: "Dat vindt u." Toen heb ik verteld waarom ik het vind. Als wij denken: "Wij zijn de gereformeerde theologen en weten hoe het is", zijn we verkeerd bezig.'

Dr. De Reuver: 'Je kunt soms met overtuiging doorgeven watje weet, maar het kan ook gebeuren datje er zelf niet uit bent Graafland zei ooit tegen me: "Je moet niet aarzelen te bekennen dat je iets niet weet, zowel aangaande feiten als aangaande het persoonlijk geloofsleven." Het kan voorkomen dat je zegt: "Ik heb daar zelf ook vragen en aarzelingen bij." Laat ik een voorbeeld noemen. Je kunt vanuit de geschiedenis der Reformatie een vurig pleidooi houden voor de zekerheid van het geloof, maar je moet daarbij tegelijk laten blijken dat het een zekerheid is die het gewaad van de hoop draagt, die al biddend telkens weer verworven wordt Het is net als met het licht, dat je ook niet in een luciferdoosje kunt stoppen. Zo is het ook met de zekerheid van het geloof. Die heb je niet paraat In de existentiële beleving is het veeleer een weg, die je zoekend en vragend aflegt Zekerheid ervaar je op de wijze van het gebed.'

Onderzoek

Het meest zichtbaar is uw onderwijs. Hoe ligt de verhouding tussen onderwijs en onderzoek?

'Ik zou niet van of-of willen spreken. Aan onderwijs moet diepgaand onderzoek vooraf gaan. Als je alleen leest en studeert, ben je aan het droogzwemmen. De kennis die je studerend opdoet, wordt vruchtbaar als je die confronteert met de actualiteit en deelt met anderen. Je onderzoeksresultaten worden helderder, terwijl je ze uitdeelt In het spervuur van kritische vragen verdiept zich het inzicht De vitaliteit van het verleden bewijst zich zo in het heden.'

Dr. Verboom: 'Het is ondenkbaar in de praktijk om alleen in een bibliotheek te werken. Met dr. De Reuver zeg ik datje pas echt gaat leren, als je een ander moet leren. Dan word je uitgedaagd je te verantwoorden. Dat neemt niet weg dat er ook een circuit van wetenschapsbeoefening is dat trendsettend en cultuurbepalend is. Als er een wetenschapper is die niet vanuit de mens redeneert, is hij zijn gewicht in goud waard.'

Met welke thema's uan uw promovendi bent u content?

Dr. De Reuver: 'Ik begeleid vaak samen met collega dr. W.J. van Asselt. Ik verwacht nogal wat van onderwerpen als de godsleer bij Voetius, de profetische exegese bij Coccejus, de theologie van d'Outrein, het gerechtigheidsbegrip in de Heidelbergse Catechismus...' Dr. Verboom: 'Hé!' Dr. De Reuver: '...de theologische po-

sitie van Van der Groe, de theologie van Petrus van Mastrigt. De academische eisen zijn echter hoog en diepgang vergt tijd. De meeste promovendi zijn predikant of leraar, zodat er een

ander tijdschema ligt dan bij een aio (assistent in opleiding, red.). In de pastorie vergt een promotie veel energie en ook veel tijd. Ik heb hoop dat er enkelen binnen een jaar of wat gereed zullen komen. Als ik één accolade moet zetten achter de thematiek: het betreft steeds onderzoek binnen het veld van het gereformeerd protestantisme, met zo mogelijk speciale aandacht voor de spiritualiteit.'

Wens

Dr. Verboom: 'Ik heb een wens, gezien mijn onderzoeksprogramma rond de Heidelbergse Catechismus. Ik zou ermee verguld zijn als iemand als buitenpromovendus of als aio onderzoek zou willen doen naar een wezenlijk aspect van de Heidelberger - of in de catechismus zelf of rond de historische context. Dat zou rendement voor de leerstoel betekenen.'

De betekenis van uiv eigen werk kunt u niet benoemen, maar hoe ziet u de waarde van het iverk van uw drie voorgangers: Visscher, Severijn en Graafland?

Dr. De Reuver: 'Visscher en Severijn heb ik niet gekend. Ongetwijfeld hebben zij sporen nagelaten, maar terwijl Severijn zich bezighield met de godsdienstwijsbegeerte, gaat mijn aandacht veel meer naar de vroomheidsbeleving uit.'

Dr. Verboom: 'Visscher stond wat verder van de studenten af, maar heeft in Utrecht wel jarenlang vakwerk verricht. Ik heb Severijn nog wel meegemaakt. Severijn was bij ons behoorlijk populair. Hij had iets van: "De gereformeerde theologie valt te verdedigen, het is geen onzin." En wij hadden iets van: "Als ik het niet begrijp, roep ik Severijn om het uit te leggen." Zijn colleges begon hij steevast met "Mijne héren", terwijl er ook dames kwamen. Zijn onderzoek stond wel verder bij je vandaan.'

Dr. De Reuver: 'Graaflands verdienste is ongetwijfeld dat hij na en naast S. van der Linde de bestudering van het gereformeerd protestantisme een volwaardige plaats heeft gegeven. Toen hij aankwam, moest hij die plaats veroveren. Dat is hem op een bewonderenswaardige manier gelukt. Hij trok al snel volle collegezalen. Dat hangt samen met zijn prikkelende eri tijdbetrokken manier van doceren, alsmede met zijn ongelooflijke werkkracht.

Werkkracht die hij exploreerde bij het openleggen van de bronnen en de neerslag in talrijke boeken.' Dr. Verboom: 'Ongelooflijk! Mag je bij 4000 bladzijden niet van een oeuvre spreken? '

Graafland

Dr. De Reuver: 'Zijn werk typeer ik met een drieslag: kritische affiniteit, diepe betrokkenheid en echte vroomheid. Ik denk aan zijn kritisch-congeniale ontsluiting van de reformatorische en nadere-reformatorische bronnen, aan zijn hartstochtelijk betrokkenheid op de actuele situatie in kerk en samenleving en aan zijn authentieke vroomheid die van zijn werk en prediking afstraalt. Hij heeft velen geïnspireerd op het terrein van de Nadere Reformatie en het gereformeerd protestantisme. Ik ken weinig wetenschappers die het veld van het piëtisme zo overzien.'

Dr. Verboom: 'Ik vergeet nooit het moment tijdens een Leidse lezingendag dat Graafland op hoog niveau repliek gaf. Ook buiten de gereformeerde richting werd er naar hem geluisterd. Een kritische houding is ondertussen de wetenschapper eigen.'

Dr. De Reuver: 'Wij gebruiken "kritisch" vaak in negatieve zin, terwijl het in de wetenschap een heel positieve eigenschap is. Je onderscheidt waarop het aankomt. Als Luther niet uiterst kritisch was geweest, was de Reformatie nooit ontstaan.'

Hoe denkt u over het niveau van de huidige studenten theologie?

Dr. Verboom: 'In Leiden is het kleinschalig, waardoor je een bepaald type student hebt. Over het algemeen zijn de studenten heel serieus met theologie bezig, met het aftasten van hun eigen toekomst. Ze werken hard, studeren goed, al zijn er in de marge anderen. Ik merk een grote onzekerheid hoe het met hen zal gaan in de kerk. Ze horen veel van predikanten die in de eerste jaren problemen krijgen, zijn daardoor erg kwetsbaar, hebben begeleiding nodig. Wat ik tegelijkertijd wel eens merk, betreft de vreugde in de theologie, je vermaken in de dingen Gods. Door allerlei zaken staat die vreugde soms onder druk. En studenten uit onze richting weten vaak zoveel meer van de Bijbel.'

Dr. De Reuver: 'Ik krijg op college over het algemeen alleen studenten uit de gereformeerde gezindte met een bijzondere interesse voor mijn vak. Degenen die ik ontmoet, zijn trouw aan hun opdracht, watje merkt aan de opkomst op de colleges en hun betrokkenheid. Ik merk een behoorlijk enthousiasme over de aangeboden stof, nieuwsgierigheid naar het hoe en waarom. Ze hebben een kritische zin, zijn bewogen met de kerk en de samenleving, op zoek naar een theologische en kerkelijke koers, ze verlangen naar geestelijk houvast, zijn genegen tot kameraadschap en zijn bereid om dienstbaar te zijn. Nu zijn de tinten van dit plaatje niet alleen generaliserend, maar ook tamelijk optimistisch. De geschiktheid voor het ambt is nog weer een ander verhaal. Of mijn inschatting te positiefis, moet dus nog blijken. Maar ook daarbij zijn we afhankelijk van God, Die roept en de wasdom geeft.'

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen