Lelie tussen de doornen

WONDEREN IN ZWOLLE [1]

Geschiedenis van 'Swoll'

Swoll kent een heel lange christelijke traditie. De Grote of St.-Michaëlskerk in het hart van de stad, is daarvan een zichtbaar teken. Gebouwd in de Middeleeuwen, is deze kerk centrum geweest van de geestelijke beweging die wij 'Moderne Devotie' noemen. Thomas a Kempis heeft zijn Navolging uan Christus geschreven op de nabijgelegen Agnietenberg; zijn gedenksteen is daar nog te vinden en zijn gebeente wordt tot op de huidige dag in Zwolle bewaard. Het wijkgebouw van de Gróte-Kerkgemeente (het Refter) is de voormalige eetzaal van het nabijgelegen klooster; de voormalige kerk van de wijk, de Bethlehemsekerk was hiervan de kapel. Jan van Kempen, broer van Thomas, ligt er begraven.

In de Grote Kerk zijn ook de sporen van de Reformatie te ontdekken. Te denken valt aan het monumentale Schnitger-orgel, de prachtige preekstoel (het Woord centraal), uitgesneden door Adam Staes, en het koorhek, waarop de Tien Geboden staan vermeld, waarachter ooit de mistafel stond.

Wortels van de Grote-Kerkgemeente

Zo rond 1900 zat met regelmaat een jonge gymnasiast op de orgelbank van de Grote Kerk. Het was hem om het Schnitger-orgel te doen, in die dagen bespeeld door Hempenius. Regelmatig bezocht hij de diensten, met name als deze geleid werden door ds. Jan

Vermeer. Zijn prediking heeft veel indruk op hem gemaakt - en op vele anderen, trouwens.

Deze jongeman was de latere ds. H. J. de Groot, geboren en voor een deel getogen in Zwolle - bekend van zijn Schaap en bok in een hok of van zijn catechismusverklaring Uit de middagpreek. In een prachtig boekje over Zwolle beschrijft hij zijn jeugdjaren hier.

Het gaat me nu om die ds. Jan Vermeer, die vanaf 1868 tot aan zijn overlijden in 1904 (56 jaar nog maar!) heeft gewerkt als rechtzinnig predikant in een overwegend liberaal ministerie van predikanten. De diensten waarin hij voorging, hebben volgens meerdere getuigenissen diepe indrukken achtergelaten. Eenvoudig, praktisch, vroom. Zijn graf met een opengeslagen bijbel is nog steeds op begraafplaats Bergklooster te vinden. Het overlijden van ds. Vermeer betekende een gevoelig verlies voor de hervormde gemeente en dus voor de stad, want

hervormd Zwolle omvatte toen het overgrote deel van de bevolking van de stad.

Na het overlijden van ds. Vermeer verloor de gemeente de laatste predikant waarin het rechtzinnige deel en met name ook de gereformeerde richting zich herkende. Vanaf 1905 werden nu weekdiensten belegd in de Harmonie (pal naast de Grote Kerk). Een advertentie uit de Courant van die dagen: 'Heden donderdagavond 7.30 uur hoopt ds. Boonstra predikant der Herv. gemeente op de bovenzaal der Harmonie op te treden'. Om het niet te veel op een kerkdienst te laten lijken, werd eraan toegevoegd: toegang 5 cent.

Evangelisatie

In 1918 werd de Nederlandsch hervormd (gereformeerde) vereniging voor evangelisatie opgericht. Vanaf 1923 kwam men samen in het eigen gebouw Elim aan de Jufferenwal. Onder die naam is de evangelisatie de geschiedenis ingegaan. Deze situatie heeft voortgeduurd tot 1963. In al die jaren zijn verschillende predikanten mentor geweest van de groepering, van wie ds. P. Zandt de bekendste was (zie ook het interview met A. van Ommen, gepubliceerd in de Waarheidsvriend, 9 mei 2002).

Het contact met de hervormde gemeente was intussen niet helemaal verloren geraakt. Diensten waarin de sacramenten werden bediend, werden mogelijk gemaakt door aanwezigheid van ambtsdragers uit de centrale hervormde gemeente. In de jaren vijftig waren er al 20 ambtsdragers van hervormd-gereformeerde richting in ver-schillende wijken benoemd. Dat de evangelisatie zou uitgroeien tot een hervormde wijkgemeente, is menselijkerwijs gesproken te danken aan deze broeders, die op hun post zijn gebleven.

Na perioden van moeizame besprekingen tussen de CK en het bestuur van de evangelisatie werd uiteindelijk op 13 maart 1964 besloten dat er in de binnenstad ruimte gemaakt zou worden voor een geografische wijkgemeente van hervormd-gereformeerde modaliteit. In de begintijd werd in één kerkenraad samengewerkt met de toenmalige confessionele wijkgemeente Centrum. Later zijn hieruit twee zelfstandige wijkgemeenten ontstaan. De eerste predikant die deze wijkgemeente heeft gediend, was ds. W. L. Tukker (van 1964 tot 1969). Na een vacaturetijd van drie jaren is ds. L. J. Geluk voorganger geweest (1972- 1982); ds. J. J. W. Mouthaan was hier predikant (1982-1992) en vanaf 1993 is ondertekende aan de gemeente verbonden. Het geografisch gebied waarvoor de wijkgemeente verantwoordelijk is, is in de loop der jaren aanzienlijk vergroot en omvat nu de gehele binnenstad en een cirkel eromheen.

Kerkgebouw

Over de plaats van samenkomst valt het volgende te vermelden: in 1964, bij de integratie van de evangelisatie, werd de Broerenkerk aangewezen als wijkkerk. Deze kerk heeft als zodanig gefunctioneerd tot 1982 en is thans tentoonstellingsruimte (en waar ook van tijd tot tijd een occulte beurs wordt gehouden). Door ruiling van ei-gendom werd vervolgens de gerestaureerde Bethlehemsekerk het onderkomen van de gemeente, met het daarbijgelegen Refter als kerkelijk wijkcentrum. Door teruglopende financiële mogelijkheden besloot de CK in de jaren negentig ook de Bethlehemsekerk af te stoten. Onder de naam De Proosdij doet het gebouw nu dienst als horecagelegenheid. Helaas staan het Quellhorst-orgel en de i6e-eeuwse preekstoel (oorspronkelijk stond deze in de Broerenkerk) nog steeds in deze ruimte.

Aan onze wijkgemeente werd gevraagd te verhuizen naar de Grote Kerk, met dien verstande dat er naast onze erediensten ook andere kerkelijke activiteiten blijven plaatsvinden. Het is immers het centrale, beeldbepalende gebouw van hervormd Zwolle. We hebben geprobeerd zorgvuldige afspraken hierover te maken, vastgelegd in een convenant. Vanaf eind 1998 vinden de erediensten nu hier plaats, twee avonddiensten in de maand staan op het rooster in de Jeruzalemkerk.

De Grote-Kerkgemeente

'Sicut lilium inter spinas'. Als een lelie tussen de doornen. Deze tekst (Hooglied 2 : 2) staat op het kerkzegel van de hervormde gemeente Zwolle. In een andere tijd dan voorheen hervormdgereformeerde gemeente zijn, dat ervaren wij als een niet eenvoudige, maar van God gegeven opdracht. Er is alle reden om dankbaarheid te tonen voor wat God ons in Zwolle geeft. De Grote-Kerkgemeente is de jaren door een betrokken gemeente geweest én gebleven. Op zondagmorgen be-zoeken zo'n 750 mensen de kerkdiensten, 's avonds 450. Bij bijzondere diensten zijn dat er vaak meer. Het aantal kinderen en jongeren is behoorlijk; er zijn 100 catechisanten, 75 kinderen bezoeken de zondagsschool, ook het aantal jongvolwassenen is aanzienlijk. Er is een netwerk van huisbijbelkringen in de verschillende delen van de stad, de gemeente kent een bloeiend verenigingsleven.

Met dankbaarheid mag vermeld worden dat de gemeente in de laatste jaren - vooral sinds onze verhuizing naar de Grote Kerk - gestage groei vertoont. Achteraf gezien bracht de overgang naar de St.-Michaëlskerk nieuwe mogelijkheden en nieuwe kerkgangers. Zo zijn er kerkgangers blijven komen die altijd een bepaalde binding hebben gehad met de Grote Kerk. We merken vervolgens dat de Grote Kerk een laagdrempelig gebouw is, waar je gemakkelijk en ook vrijblijvend een dienst kunt bijwonen. Elke zondag zijn er onbekende gezichten. De laatste tijd vestigen veel jonge stellen zich in de stad. En verder maken wij de laatste tijd verschillende overgangen mee vanuit andere kerken. En niet te vergeten: ook enkele onkerkelijke mensen zijn betrokken geraakt via pastoraat en alfacursus.

Het is ons gebed dat het werk van de Pinkstergeest hierin zichtbaar is en de uitwerking van de prediking. Ik kijk nog wel eens naar het gebrandschilderde raam in de Grote Kerk met de aartsengel Michaël. God waakt met zijn hemelse heerleger over zijn kerk hier beneden.

K. VAN MEIJEREN, ZWOLLE

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen