'Word maar gewoon katholiek'

Met vurige bevlogenheid zette ds. Baudet zich aan dit onderzoek om de verschillen in sfeer en denkwerelden van de verschillende geloofsgroepen op te sporen.

Hij stelt de vraag of er bij een huwelijk tussen rooms-katholieken en protestanten sprake is van 'twee geloven op één kussen'.

Of is de afstand tussen beide geloven verwaarloosbaar klein? Waar en waarom kan het tussen beide toch niet gaan? In het kader van deze vragen heeft de auteur onderzocht wat de evangelisten en kerkvaders leren omtrent het heilig avondmaal of de eucharistie. Daarnaast had hij ontmoetingen en gesprekken met hooggeplaatste personen uit de roomskatholieke kerk in Rome en in Nederland en met waldensische protestanten uit Italië.

Hem bleek dat in de oecumene de aanduiding 'eucharistie' gehanteerd wordt als synoniem voor het 'heilig avondmaal'. Toch ligt het volgens Baudet niet zo simpel, omdat de zaken door protestanten en rooms-katholieken toch werkelijk verschillend beleefd worden. Dit kan een beletsel vormen om samen te vieren (13).

Baudet gebruikt liever de moderne aanduiding 'maaltijd', enerzijds omdat hij de term avondmaal te veel vanuit de Reformatie belast vindt (206) en tegelijk ook om het verschil van begrip tussen eucharistie en avondmaal te vermijden. 682

Vreugde des heils

Hoe omschrijft de auteur nu de verschilen? Terecht wijst hij op het bezwaar van de Reformatie dat zich richt tegen het offerkarakter van de eucharistie. Daarnaast omschrijft hij de eucharistie als een waarachtige juichende gebeurtenis, omdat men daarin tegelijk Pasen viert. 'Voor protestanten, althans voor calvinisten, heeft het heilig avondmaal die gelukkig makende lading gedurende vele eeuwen niet gehad', veeleer een teneur van treurnis die als een loodgrijze lucht van langdurige zware regen de calvinist nu eenmaal onafscheidbaar boven het hoofd hangt' (35).

Het is mijns inziens niet te ontkennen dat zo'n avondmaalspraktijk vandaag de dag soms voorkomt in reformatorische kringen die zich in feite van Reformatie en Nadere Reformatie verwijderen. Maar is dat nu werkelijk de calvinistische praktijk van 'vele eeuwen'? Getuigen vele geschriften van onze gereformeerde vaderen niet juist van de vreugde des heils die aan de heilige dis genoten wordt door Gods kinderen? Is het niet een karikatuur te stellen dat de rechte calvinist de ellende niet graag zou willen missen? Zulke opmerkingen maken het toch moeilijk om dit boek nog verder serieus te hanteren bij het overwegen van de gestelde problematiek.

Schriftgezag

Een ander bezwaar is voor mij dat de benadering van de Evangeliën door Baudet modern schriftkritisch is. Wat moet men ermee als volgens hem de evangelist Lucas van mening is dat de Evangeliën van Mattheüs en Marcus niet kloppen (38, 39) en dat de beschrijving van de synoptische Evangeliën niet meer voldeed toen Johannes zijn Evangelie schreef (44)? Met zo'n totaal andere opvatting van het Schriftgezag kom je toch zeker niet tot elkaar. En wat moet men met de fantasieën over de symbolische functie van brood en beker (32, 33) en andere gezochte verklaringen die men hier vindt (bv. op blz. 53)?

Toch kan men anderzijds met veel in dit boek zijn winst doen. Zo wordt hier duidelijk gemaakt dat bij Rome een altaar geen altaar is als het geen reliek heeft (57). Dat wettigt dan toch onze conclusie dat een eucharistieviering aan een avondmaalstafel in de ogen van Rome niet geldig is.

En inderdaad, de rooms-katholieke rector Smit in Rome stelde tegenover Baudet onomwonden: 'Géén eucharistie in de hervormde kerk en géén heilig avondmaal in een katholieke kerk' (59)-

Grens b s

Dat is duidelijke taal, maar het geeft Baudet een licht gevoel van wanhoop, want hij droomt van één kerk met verschillende gestalten en typen vieringen. Maar de roomse gedachte van het altaar en de consecratie (die brood en wijn doet veranderen in het ware lichaam en bloed van Christus) vormen een grens (60).

Deze indruk wordt nog versterkt door het gesprek met een waldensische theologiestudent. En ook de vrouwelijke predikant van de waldenzenkerk te Rome stelt duidelijk: ons avondmaal heeft voor hen geen enkele waarde. Zelfs worden de protestanten door Rome niet eens als kerk erkend (65-67)! Bestudering van de opvattingen van de kerkvaders, de middeleeuwse theologen en de reformatoren Luther, Zwingli en Calvijn, levert verschillen op in hun visie op het heilig avondmaal. Rome vindt de verschillen in het protestantse kamp een innerlijke protestantse zwakte die het oecumenisch gesprek ernstig bemoeilijkt (104). De kerken van de Reformatie hebben zelf geen eenduidige leer en 'gij kunt toch niet doen of die verschillen er niet zijn? ', aldus prof. Vercruysse (135). Deze ziet in de dialoog dan ook geen garantie voor een akkoord.

Wanneer Baudet onderzoek doet naar de betekenis van het kerkelijk ambt en de verschillende ambtsopvatting tussen rooms-katholiek en protestants (149), constateert hij dat de Rooms- Katholieke Kerk de Reformatie verwijt dat zij het priesterlijke karakter van het ambt ontkent (153).

Genootschappen

In een vriendelijk gesprek met kardinaal Cassidy voert deze laatste tegenover Baudet aan dat er al zoveel is wat men samen gelooft en samen doet. Wij zijn toch broeders en zusters in het geloof in Christus? Maar terecht stelt Baudet dan de vraag: Waarom dan niet samen de eucharistie? Dat blijkt echter een brug te ver. De oplossing blijkt te zijn: word maar gewoon katholiek, dan staat het heilige voor je open (165), een antwoord dat Baudet blijkbaar nogal dwars zit (212). Maar e dunkt, dat is nogal duidelijke taal. at is het ook als wij lezen dat Rome e voorwaarde om waarlijk kerk te zijn stelt in het hebben van de apostolische successie en dus van een eucharistie in olle zin.

Alle andere kerken zijn geen kerken, maar genootschappen (200). Eerlijk erkent de auteur dat vandaag velen de verschillen die er zijn tussen Rome en Reformatie niet meer kennen en zodoende een eenheid suggeren die er niet is (202).

De conclusie is (203) dat het protestantse heilig avondmaal in de ogen van de Rooms-Katholieke Kerk géén sacramentele waarde heeft.

Informatief

Het is uit het vorenstaande wel duidelijk dat de resultaten van het onderzoek uiteindelijk teleurstellend zijn voor de auteur van dit boek. Hij is van mening dat als iedere groepering voor zichzelf vasthoudt aan de objectiviteit van de waarheid, men voor elkaar een schier onmogelijke gesprekspartner wordt (210). Wij moeten volgens hem niet elkaar de maat nemen (221). Als men in trouw aan de eigen leer geen water bij de wijn kan of wil doen - zo besluit hij zijn boek - dan wordt in zekere zin de verbreking van het brood van Christus bevestigd en de beker der tweespalt bestendigd. Zulke barrières wenst hij niet.

Het is van de kant van ds. Baudet - hoezeer wij zijn denken ook afwijzen - een eerlijk en informatief boek geworden dat ons duidelijk laat zien waarom het ondanks alle mogelijke benaderingen in de oecumenische verhouding tussen Rome en de Reformatie toch mis kan gaan.

Wie zich in deze zaken wil verdiepen, moet dit boek beslist lezen.

L. H. OOSTEN, SINT ANTHONIEPOLDER

N.a.v. Gilbert Baudet, 'Water bij de wijn', Hervormd en Rooms-Katholiek over Avondmaal en Eucharistie, uitg. Ten Have, Baam, 239 blz. € 19, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen