De kerk van het verbond

Altijd een ontroerend moment: kleine kinderen worden de kerk binnengedragen om gedoopt te worden. De gemeente ontvangt hen als het ware zingend in haar midden met de oude psalm van God Die Zijn waarheid nimmer krenkt maar eeuwig Zijn verbond gedenkt, Wiens woord trouw wordt volbracht tot in het duizendste geslacht. Als een verre schaduw van Filippus moge ik me bij de wagen van de waarheidsvrienden voegen om de vraag te stellen: 'Verstaat gij ook hetgeen gij zingt? ' Daar komt het immers altijd weer op aan. Het gold voor de kamerling uit Morenland en het geldt ook voor ons. Toen en nu. En het 'nu' is een kritiek heden: de kerk is in rep en roer, men spreekt van historische beslissingen die zullen vallen in vereniging van kerken waarin de Nederlandse Hervormde Kerk betrokken is op een wijze die interne tegenstellingen scherp aan het licht doet treden. Het is tegen die achtergrond en binnen dat kader dat wij het onderwerp Kerk en Verbond aan de orde stellen.

Wat is de kerk?

Het aantal formuleringen van wat de kerk is, loopt wellicht in de tientallen. 698

Ik zou kunnen wijzen op de confessie zoals die zich uitspreekt in de artikelen 27W van de Nederlandse Geloofsbelijdenis, op de kerk-zondag 21 in de Heidelberger Catechismus. Duid me niet euvel dat ik het ditmaal houd op de onovertroffen eenvoudige en diepe uitspraak van dr.J. Koopmans: 'De kerk is de plaats waar Christus met zondaren wil samenwonen'. Deze formulering gaat tot de kern en ruimt veel wat niet ter zake doet of steekhoudend is, uit de weg. Wie haar ernstig neemt, komt tot de ontdekking dat zij in vele klemmende en problematische zaken een sleutel biedt om het geheimenis van de kerk te verstaan.

Wij kunnen niet genoeg benadrukken dat de kerk in onze belijdenis de kerk is die wij, gehoorzaam aan de Schrift, gelóven. Wanneer wij daarin niet ons uitgangspunt kiezen, verzanden wij in oeverloze discussies over zichtbaarheid en onzichtbaarheid van de kerk en hebben wij geen antwoord op allerlei geluiden die ons confronteren met de vervallen staat van de kerk. Dat is evenwel geen vlucht uit de werkelijkheid, wij kunnen alleen zó in die werkelijkheid staan en onze taak ten uitvoer brengen.

Een verdere afbakening van het begrip 'kerk' wil ik nu proberen onder woorden te brengen. Daarbij valt het niet te vermijden dat het op een negatieve wijze gebeurt. De kerk is namelijk geen vereniging, geen instituut zonder meer. Zij berust niet op een besluit van mensen tot oprichting of instelling. Zij rust in Gods welbehagen, zoals dat in Zijn verkiezing gestalte heeft gekregen. Maar daarmee blijven we niet in de ijle verten van de eeuwigheid. Deze verkiezing van God neemt op haar beurt vormen aan in de aardse werkelijkheid en in het leven van mensen van vlees en bloed. Zo'n mens staat in de Bijbel voor ons in de persoon van Abraham, de vader van de gelovigen.

En wie Abraham zegt, zegt: verbond en geloof. Want God realiseert Zijn verkiezend welbehagen in de weg van het verbond. En dan hebben wij het over het verbond der genade dat God oprichtte met Abraham en zijn zaad. Het is van eminent belang om verkiezing, verbond en geloof heel dicht bij elkaar te houden. Dan alleen houden wij het zicht op de kerk helder en zuiver, zoals de Schrift het ons openbaart. In de levenshistorie van Abraham openbaart de Heere wezen en grondtrek van de kerk. Zij is inderdaad de plek waar God met zondaren wil samenwonen.

Doop en belijdenis

De geschiedenis van Abraham maakt ons duidelijk dat de kerk niet in de wilsuiting van mensen is gegrond. Het roepende spreken van God gaat voorop. En Abraham gelooft; in de Heere; dat wordt vertolkt in het diep-eenvoudige antwoord van de aartsvader: 'Zie, hier ben ik.' De kerk is dus niet ontstaan uit een vereniging van mensen met een zelfde ideaal, beginsel of belijdenis. Wij worden als lid van de kerk geboren en daarom behoren wij gedoopt te wezen zoals het zaad van Abraham, althans de jongetjes, besneden moest worden als teken en zegel van de belofte van God. De Heere rekent het zaad van de gemeente van meet af tot de gemeente. De Heilige Doop bezegelt dat.

Mogelijk vertel ik daarmee niets nieuws. Toch weet ik niet of de consequenties van deze dingen juist worden verstaan. De ervaring leert dat het handelen van God heel gemakkelijk wordt verdrongen door de nadruk op het handelen van de mens. Dat is een euvel waaraan men echt niet alleen in evangelische kringen lijdt. Het is een grote vergissing om te menen dat de kerk door haar leden vrijwillig is aanvaard. 'Wij hebben haar niet aanvaard, maar gevonden' (Hoedemaker). Ook in het afleggen van de openbare geloofsbelijdenis gaat het om de aanvaarding van deze 'vondst', om het geluk dat daarin voor tijd en eeuwigheid ligt. Dat wil zeggen dat ook de openbare geloofsbelijdenis - men versta dat

gelegenheid daartoe". Dit artikel is voor al antihiërarchisch en legt nadruk op de gelijkheid in rang en rechten tussen zowel kerken als ambtsdragers. Maar dit artikel - dat in het kerkrecht bekend staat als "de gouden regel" - mag er natuurlijk niet toe leiden, dat gemeenten zich

niets meer uan elkaar aantrekken. Daarom besloot de synode uan Emden ook, dat alle gemeenten zich zoueel mogelijk zouden houden aan de kerkorde en deze niet op eigen houtje zouden ueranderen.'

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen