Zwak, bleek en vaag

Het is mij niet bekend of leden van de Evangelisch-Lutherse Kerk in ons land zich op bovenstaande woorden van de reformator beroepen hebben in de bezinning op de naam van de verenigde kerk. Het zou een testcase zijn inzake het kennen van de levensgeschiedenis van de man, die de bron van hun eigen traditie vormde. Nu zou een keuze voor de naam 'luthers' de buitensporige dominantie vail de lutheranen in het Samen op Weg-proces alleen maar onderstrepen én is het vooral de vraag of het allemaal wel luthers is wat zich naar Luther noemt. Want echoën de uitdagende woorden van de eerste vrouw die president van de lutheranen geworden is, ds. Ilona Fritz, niet nog immer na in de oren van veel hervormden? 'Geen uitwegen meer. (...) We zetten de zaak hiermee op scherp. En als er gedoe over komt, dan moet dat maar, ' zo voegde zij in juni via de media degenen toe die inzake huwelijk en seksualiteit het Woord van God niet anders wilden lezen dan zoals het geschreven is. Over geestelijk leidinggeven gesproken. Van Maarten Luther tot Ilona Fritz, dat is geen rechte lijn.

Dwars

Volgende week donderdag spreekt de triosynode opnieuw over de naam voor de verenigde kerk. Ook hierover deed de lutherse presidente uitspraken in dagblad Trouw: 'Zonder naam ben je geen verenigde kerk', zegt Fritz. Het 710

hervormde afschieten van 'Verenigde Protestantse Kerk in Nederland' zit haar nog steeds dwars. 'Het moet toch iets worden met 'protestants' erin. Of met 'evangelisch'. Luthers zal in de naam niet voorkomen, en 'hervormd', neen, dat mag er echt niet in.' Argumenten voor haar visie biedt het artikel niet, zodat de lezer het moet doen met het gegeven dat het 'hervormde afschieten' de presidente nog steeds dwars zit. Als we meewegen dat ze de afkeuring van haar standpunten door hen die de gereformeerde belijdenis trouw willen blijven, kwetsend vindt, lijkt één advies haar het meeste te dienen: blijf toch luthers en versterk uw eigen profiel binnen de kaders van de Evangelisch-Lutherse Kerk. Wat zou er veel gewonnen zijn. Wat zou veel kerkelijke energie weer positief aangewend kunnen worden.

Even een klein stukje geschiedenis. In maart 1998 stemde de hervormde synode tegen de naam 'Verenigde Protestantse Kerk in Nederland', tot die tijd gebruikt, waarna er in het najaar in de triosynode een patstelling ontstond, omdat gereformeerden en lutheranen de naam VPKN wilden handhaven. De hervormde synode koos voor Verenigde Kerk der Hervorming in Nederland. Wat zei ds. P. L. de Jong uit Rotterdam in maart 1998 ter synode: 'Omdat met name het woord 'protestant' mij nog steeds zeer tegen staat, als te zwak, te bleek, te vaag om mezelf mee te presenteren naar andere kerken en andere godsdiensten.' Direct in het verlengde van vele consideraties pleitte hij voor Kerk der Hervorming in Nederland, opdat de verwijzing naar de Reformatie - ook lutherse geschiedenis - ons lief is. Ds. De Jong: 'Bij deze benaming kunnen de lutheranen niet zeggen: Het gaat niet over ons! In 'hervorming' zijn zij als eersten begrepen. Natuurlijk begrijp ik dat zij liever protestant aanhouden. Daarmee zitten zij historisch veel meer bij hun eigen traditie dan bij die van ons! Protestants en luthers ligt dicht bij elkaar. Mij althans is wel opgevallen de jaren dat ik in Duitsland als predikant werkte, dat protestant de lutheranen waren, niet de reformierten. Die telden gewoon nergens mee, stelden ook niks voor. Zeker niet in de ogen van de lutheranen met hun miljoenenkerken. Protestants, dat is bijna hetzelfde als luthers. Ik ben me bewust: wij mogen hen niet overvragen met 'hervormd' ervoor te drukken. Maar zij: door te persisteren bij protestant en zelfs 'Kerk der hervorming' af te wijzen, overvragen zij daarmee niet heel duidelijk ons? '

Ds. De Jong diende een - mede door het huidige moderamenlid J. van Heijst ondertekende - motie in, waarin als naam de Verenigde Kerk der Hervorming voorgesteld werd, onder meer overwegende dat door de verworteling van de drie kerken in de Hervorming van de zestiende eeuw een zekere historische continuïteit gewaarborgd is en de kerk naar buiten toe ook een meer herkenbaar gezicht krijgt dan in de naam protestant. De Rotterdamse predikant erkende dat de lutheranen liever protestant hebben, maar stelde tegelijk in alle nuchterheid vast dat de fusie van de kerken in onze Nederlandse situatie sterk gestempeld wordt door de gereformeerde hervorming. Hij herinnerde eraan dat de naam die hij voorstelt, eerder door de commissie KOA als een reële mogelijkheid gezien is. Het amendement van ds. De Jong wordt - 21 maart 1998 - aangenomen!

Hervormde signalen

En toen werd het 21 november 1998. De gereformeerde en de lutherse synode pakten de hervormde signalen op geen enkele wijze op en bleven vasthouden aan de naam VPKN. De hervormde ds. G. W. Piksen uit Geesteren zei toen evenwel dat slechts zes hervormde classes zich positief over de naam VPKN hadden uitgelaten, dat elf classes er vaak ongelukkig mee zijn zonder met een alternatief te komen, terwijl 24 classes om een andere naam vragen, veelal met hervormd of hervorming erin. Ds. A. W. van der Plas - later preses geworden - zei dat in de naam VKH de band met het verleden en de richting naar de toekomst ligt. Ook de gereformeerde prof. dr. L. J. KofFeman pleitte ervoor dat de gereformeerde synode bij de kerkenraden zich zou inzetten voor instemming met de naam VKH. Ondanks deze verwarrende triosynode werd het draagvlak voor VKH verbreed en stelde het hervormde moderamen zich erachter. * * *

En nu? Alsof we allemaal vergeten zijn wat er in 1998 gebeurd is, komt een commissie die samengesteld is uit leden van het moderamen en de werkgroep kerkorde tot vrijwel dezelfde naam als eerst afgewezen is! VPKN wordt PKN, het is echt niet te geloven. Hoe kan dit voorstel unaniem zijn, als het hervormde moderamen zich eerder achter de naam Verenigde Kerk der Hervorming schaarde, als de huidige preses en vice-preses vier jaar terug pleitten voor deze naam? Hoe kan een naam vrijwel ongewijzigd terugkomen, als bezwaarden gekapitteld wor-

den, omdat gepleit wordt voor federatie, terwijl de synode zich hierover al uitgesproken zou hebben? Mag het moderamen dit zelf wel? Vragen te over.

Vindt het moderamen echt dat dit voorstel nu wel herkenbaar is voor de samenleving? Bij de afweging speelde mee dat geen cruciale elementen van de namen van de drie afzonderlijke kerken in de nieuwe naam zouden moeten terugkeren. We kunnen niet anders concluderen dan dat gezwicht is voor de lutherse lobby.

Het hervormde smaldeel in de triosynode zal volgende week - consistent met haar eigen beleid - deze naam slechts kunnen aanvaarden ten koste van haar eigen geloofwaardigheid. Het woord 'protestant' is een paraplubegrip geworden, roept geen herinnering meer op aan haar oorspronkelijk betekenis: ergens vóór betuigen. Zullen hervormden trouw blijven aan hun eigen geschiedenis, besef houden van de geestelijke wortels van het eigen kerk-zijn? Met het oog op het geheel van de kerk dient een verwijzing naar de Hervorming gehandhaafd te blijven. Het gaat om historische en geestelijke continuïteit.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen