Eenheid als een geschenk

In de maand september werd in Driebergen een conferentie over kerkvereniging gehouden. Als we naar aanleiding hiervan enkele opmerkingen maken, is het niet de bedoeling een uitputtende bespreking te geven. Het gaat om een globale weergave met een evaluerende behandeling naar de Nederlandse situatie toe. De conferentie had een internationaal karakter en was een initiatief van de afdeling 'Faith and Order' van de Wereldraad van Kerken. Het ging centraal over allerlei verenigingsprocessen in diverse kerken over de hele wereld. De insteek hierbij was de nauwe relatie tussen kerkelijke eenheid en missionair elan. Kerkelijke eenheid is bevorderend voor de doorwerking van het Evangelie. Althans, kan dat zijn. In elk geval wordt gesteld dat onenigheid en gescheidenheid belemmerend werkt voor de voortgang van Gods genade in Christus. De bedoeling van de conferentie was kerken te versterken en te bemoedigen in hun pogingen eenheid te bewerken, teneinde aldus het christelijk getuigenis te bevorderen. De conferentie was de zevende van een serie de jaren door georganiseerd door 'Faith and Order'.

Navolgers

Het thema van de conferentie luidde: 'Met betoning van Geest en kracht', zoals verwoord in i Kor. 2 : 4. Onder andere via bijbelstudies is aan dit the-ma gewerkt. Hierbij was er het gebed dat de kerken gesterkt zouden worden door de Geest en getuigen zouden zijn van de kracht van God die muren neerhaalt en vijanden bij elkaar brengt. Daarbij gaat het er niet enkel om dat verdeeldheid en vervreemding binnen kerken wordt opgegeven en verzoend, maar ook dat er doorwerking plaatsvindt naar buitenkerkelijke levensverbanden, zoals stammen, rassen en volken. Dat dat stukwerk zal blijven, wordt erkend. Christenen blijven immers pelgrimeren, doch wel met hoopvol uitzien naar wat God gaat doen tot al Zijn volk Zijn verzoenende liefde (volop) mag ervaren.

In hoofdlijnen willen we enkele evaluerendë opmerkingen maken. Met name in de Engelse versie van het persbericht en in de boodschap die vanuit de conferentie naar de diverse kerken is verzonden, worden er diepe bijbelse opmerkingen gemaakt. Er wordt op gewezen hoe belangrijk het is dat we getuigen van de verzoenende liefde van God, ons bekendgemaakt in Christus. Er wordt gesproken over een spiritualiteit van zelfverloochening. Ook gaat het over de ervaring waarin men zich geleid weet naar de voet van het kruis om daar de ware identiteit te ontdekken als navolgers van Hem, die Zichzelf ontledigde. Toch staan allerlei goede opmerkingen in een kader waarbij nogal wat vraagtekens zijn te zetten. Betreffende de spiritualiteit van zelfverloochening wordt bij voorbeeld opgemerkt dat het er dan om gaat de moed te hebben dierbaar geachte doelen van eigen identiteit op te geven, met de bedoeling een voller identiteit van eenheid in Christus te ontvangen. Op zijn minst had hier toch iets gezegd kunnen worden over de aard van de op te geven eigen identiteit. Immers, die identiteit kan zozeer geworteld zijn in bijbelse

grondgegevens dat het onopgeefbaar is. De opmerking dat het gaat om voller identiteit van eenheid in Christus, zal toch nooit kunnen betekenen dat afbreuk wordt gedaan aan het getuigenis van de Schrift. Het doel kan ook hier de middelen niet heiligen. Daarom had ook meer gezegd kunnen worden over wat eenheid in Christus voor inhoud heeft. Temeer omdat we hier aangekomen zijn bij de kern van alle kerkelijk streven naar eenheid, zoals verwoord wordt in Johannes 17. Daar toch wordt in vers 21 gesproken over een eenheid die afspiegeling is van de eenheid tussen Christus en de Vader. Een eenheid die niet blijft steken in de eenheid tussen het vleesgeworden Woord en God de Vader, maar die ook te maken heeft met de eeuwige eenheid tussen God de Zoon en God de Vader. Een eenheid dus boordevol geestelijk mysterie.

Geschenk

Zonder nu te willen ontkennen dat de eenheid die Christus van ons vraagt ook organisatorische kanten heeft, dient alle accent te liggen op de geestelijke eenheid als gemeenschap der heiligen. Die geestelijke eenheid is naast opdracht, toch vooral een gegeven feit als geschenk. Het is zelfs allereerst een feit, ons gegeven in de verzoening met God de Vader door de genade van Christus, in de weg van het toepassende werk van God de Heilige Geest. En dit feit kan zelfs niet ongedaan gemaakt worden door de hoogste kerkmuren, want die schrompelen dan ineen tot zozeer lage drempels dat men elkaar van harte de broeder- en zusterhand reikt.

Kerngegeven hierbij is of men werkelijk voor honderd procent roemt in genade alleen. Dus ook dat men weet van verbrijzeling van hart en verslagenheid van geest om eigen goddeloosheid tegenover onze heilige God. Immers, dan krijgt de Geest alle ruimte om te waaien, 'zodat deze Geest met onze geest gaat getuigen dat we kinderen van God zijn'. En organisatorische eenheid van kerken is dan bij wijze van spreken nog maar een fluitje van een cent.

Ondertussen ontkennen we niet de roeping om ook organisatorisch kerkelijke eenheid te zoeken. Temeer omdat het van belang is voor onderlinge verrijking, want zicht op medegelovi-gen voorkomt eigen eenzijdigheden. Toch willen we een al te zeer verwaarloosd accent, namelijk dat van geestelijke eenheid, met grote nadruk naar voren halen. Waarmee we tegelijk willen zeggen dat kerkelijke eenheid al-' lereerst een zaak is van de krachtige werking van de Heilige Geest in mensenharten. Eveneens is die eenheid allereerst een zaak van volle gehoorzaamheid aan het Woord van God. De Geest neemt het immers zeer nauw met het woord. Dat betekent dat kerkelijke eenheid als compromis een zeer delicate zaak is. Fout is in ieder geval dat men elkaar vindt in afzwakking van het bijbels getuigenis. Noodzaak is op zijn minst dat aan het volledig beamen van wat fundamenteel is voor de kerk, niet gesleuteld wordt.

Oren doorboord

Het is toch niet voor niets dat in de Reformatietijd het water te diep was inzake kwesties als sola gratia, sola fide, sola scriptura. Zelfs in de Schrift wordt ons een scheiding als model voorgehouden. Dat gebeurt in het bijbelboek Handelingen, wanneer joden weigeren Christus als Messias te erkennen. Het heeft Paulus een bloedend hart bezorgd.

Daarom had men in de verslaglegging van de conferentie te Driebergen wat meer bescheiden mogen zijn in het veroordelen van hen die niet zo hard lopen voor kerkelijke eenheid. Op zijn minst had men hun motieven dienen te noemen en te wegen in het licht van de Schrift. Daarom doet het pijn vlotweg te horen beweren dat 'een verantwoordingsplicht niet moet liggen bij kerken die verenigen, maar bij hen die volharden in verdeeldheid'.

In de Nederlandstalige uitgave van het persbericht inzake de conferentie wordt dit alles helaas sterk uitvergroot. Daar beklaagt men zich over het feit dat kritiek op het Samen op Weg-proces al bij voorbaat legitiem lijkt te zijn. Tegelijk worden zij die sceptisch staan tegenover SoW, vragenderwijs gewezen op hun roeping om eigen positie theologisch te onderzoeken en te verdedigen. Alsof de mees ten van hen dat laatste de jaren door niet voortdurend hebben gedaan. Daarom vragen we of er nooit aan gedacht is dat het ook nog eens een keer zo kan zijn dat oren doorboord moeten worden, om werkelijk te gaan horen?

Dit alles komt des te moeilijker over als blijkt dat de deelnemers aan de conferentie wel uitgebreid kennis hebben gemaakt met hen die SoW toejuichen en met hen die zich ontmoedigd voelen vanwege de lange duur en de traagheid van het SoW-proces, doch dat nergens uit blijkt dat er ook grondig kennis is gemaakt met hen die bezwaren hebben. Blijkbaar was het niet nodig de conferentiegangers intensief en adequaat te informeren over hen die interesseloos staan tegenover SoW en hen die nauwelijks willen, die gewoon niet willen en hen die in wezen ook niet willen, maar tegelijk de kerk niet willen opgeven. Uiteraard willen we hiermee geen afbreuk doen aan de bijbelse roeping tot eenheid, doch we willen wel zo veel nuanceringen aanbrengen dat we hopen dat ogen opengaan en oren gaan horen.

Convenant

Immers, de vraag blijft klemmen waarom het roepen van de weduwe niet wordt gehoord? Is het nu echt een wet van Meden en Perzen dat bij SoW alles koste wat kost door de nauwe hals van fusie geduwd moet worden? Om over een ander taalbeeld maar te zwijgen. Is dat oecumenisch? Is dat bijbels te verantwoorden? Het blijkt toch dat al het oprekken van die nauwe hals nog steeds niet de gewenste ruimte geeft. Moet en mag het er zo eng en benauwd aan toegaan in de kerk?

Verademend is in elk geval dat in de verslaglegging van de conferentie te Driebergen onbevangen over ruimte gesproken wordt. Immers, daar wordt naast kerken die verenigd zijn en zij die zich hopen te verenigen, ruiterlijk gesproken over kerken die met elkaar een 'convenant' zijn aangegaan. Er wordt van die laatste groep zelfs gezegd dat op deze wijze het nieuwe 'geheel' groter is dan de som der delen. Waarom moet deze vorm van samengaan bij SoW uitgesloten geacht worden? Temeer omdat binnen een 'verbondsvorm' ook kerkrechtelijk toch zo ongeveer alles te regelen moet zijn. En als dat nu de vorm zou zijn waarmee scheuren en breuken voorkomen kunnen worden, waarom dat dan nagelaten? Moet alles nu echt altijd volgens een uitgestippeld stappenplan verlopen, met alle gevolgen van dien? Het is verkwikkend in de verslaggeving van de conferentie te vernemen dat men openstaat voor de verwachting dat verrassingen mogelijk zijn, wanneer God gaat handelen. Dat is in ieder geval een geluid dat doet denken aan 'achter God aangaan'. Bovendien, het is toch niet erg te erkennen dat de gebrokenheid in ons kerkelijk gebeuren zo diep is dat het op dit moment niet mogelijk is tot fusie te komen? We zijn toch tot op het bot verdeeld? Kan het daarom niet getuigen van de wijsheid van de vreze des Heeren, wanneer we ons voegen naar de gang van de schapen, zodat allen meekunnen en geen scheuren en breuken ontstaan? Is het uitgesloten dat deze ene stap terug, straks onder Gods zegenende hand de gelegenheid biedt tot twee stappen vooruit?

Moeder

Ten slotte is er nog iets. Wanneer SoW op de uitgestippelde route voortgaat, is het menselijkerwijs gesproken glashelder dat daarmee alle deuren voorgoed in het nachtslot worden geworpen voor die kerken die door Afscheiding en Doleantie ook zijn voortgekomen uit de Nederlandse Hervormde Kerk. Waar blijft dan de moederfunctie van de Hervormde Kerk? En waar het broeder- en zustergevoel van de Gereformeerde Kerken? Het is toch onbestaanbaar dat een moeder de deur voorgoed in het nachtslot gooit? En het is toch eveneens onbestaanbaar dat een weggezworven kind rust kan vinden wanneer andere zwervende kinderen nog steeds gescheiden verder leven? Dat kan toch ook niet oecumenisch heten!

Naar ons gevoelen kan een convenantvorm, waarin de Hervormde Kerk eensdeels blijft bestaan en anderdeels niet opgedeeld wordt, hier uitkomst bieden. Waar een wil is is een weg. Bovendien zullen we dan iets weerspiegelen van het grote geduld dat God met ons verloren mensen heeft. Psalm 103 vers 4b spreekt daar indrukwekkend van in de volgende woorden: 'Barmhartig is de Heer en zeer genadig, schoon zwaar getergd, lankmoedig en weldadig:

de Heer is groot uan goedertierenheén'. Deze woorden geven vrijmoedigheid om op post te blijven aan tot in het merg bezwaarden. Ze kunnen ook vurige voorstanders van SoW motiveren zaken bij te stellen.

R. H. KIESKAMP, LIENDEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen