Teken van armoede

De discussie die aan de besluitvorming vooraf ging, werd met name bepaald door de inkleuring van het woord 'protestant'. Het is duidelijk dat dit woord zowel aangekleed als uitgekleed kan worden, dat het in historisch opzicht een eigen invulling heeft en dat het tegenwoordig ook ergens voor staat. De voorstanders van deze naam deden hun uiterste best het positieve te onderstrepen.

Dat was ook gebeurd in de 'Notitie over de naamgeving van de Verenigde Kerk'. Daarin worden als inhoudelijke uitgangspunten bij de keuze genoemd dat uit de naam duidelijk moet zijn dat de SoW-kerken in de christelijke traditie staan en dat de naam verstaanbaar dient te zijn en werfkracht dient te hebben. De notitie erkent dat protestants een breed begrip is, maar zegt tegelijk dat de aanduiding wil staan voor een levende reformatorische traditie vanaf de zestiende eeuw. Het triomoderamen wil ermee tot uitdrukking brengen dat de verenigde kerk zowel een belijdende kerk is als een brede open gemeenschap, uitnodigend naar allen die in deze beweging willen staan. Verwezen wordt naar het werkwoord 'protestari', plechtig betuigen, staan voor de zaak. Ook schrijft het triomoderamen dat 'het voordeel van het onmiskenbaar 'vlakke' dat nu nog wel in de aanduiding protestants wordt ervaren, is dat het begrip ook geen eenzijdige scherpe contouren heeft gekregen'. Kortom: het is de kunst van iets negatiefs iets positiefs te zeggen.

Afkorting

De scriba van de SoW-kerken, ds. B. Plaisier, leidde de discussie in. Hij verwoordde dat het in 1997 en 1998 verdeelde triomoderamen naar unanimiteit is toegegroeid. Hij herinnerde eraan dat afgesproken was geen van de huidige namen te laten terugkomen. Historici hadden duidelijk gemaakt dat protestants van oorsprong een positieve klank had, duidend op reformatorische christenen die bezield staan voor geloof en belijden. 'Door dit ernstig te nemen zal de naam gaandeweg haar oorspronkelijke betekenis weer krijgen. De naam is ook een program.' Ds. J. de Goei (classis Zierikzee) zei later terecht dat de kerk geen politieke partij is, die een program moet waarmaken, maar terug moet naar de bijbelse wortels, waarop ds. Plaisier reageerde dat voor program ook roeping of opdracht ingevuld kan worden. Tevens stelde het triomoderamen voor om - in een samenleving die wemelt van de afkortingen - de naam van de kerk niet af te korten, maar te blijven spreken van Protestantse Kerk in Nederland. Een zinvolle suggestie, die tegelijk lastig is voor koppenmakers bij de kranten. Onder de synodeleden waren drie lijnen zichtbaar: zij die bleven pleiten voor een naam die verwees naar de Hervorming, zij die zich achter het triomoderamen stelden en zij die de huidige werknaam, Samen op Wegkerken), een prima alternatief achtten.

Ds. B. H. Weegink (classis Katwijk) hoorde bij de eerste groep. Hij noemde de voorgestelde naam nietszeggend, nonappellerend, niet verwijzend naar de geschiedenis en typeerde de keus als onverstandig, 'wetend hoe het spant in de Hervormde Kerk, waarbij alle beetjes helpen'.

Ds. W. Meijer (classis Nijkerk) was van mening dat een kerk met veel geluiden geen invulling aan een naam kan geven. Hij pleitte voor 'Nederlandse kerk van de Reformatie'.

Ds. H. de Jong (classis Zwolle) beargumenteerde dat de naam protestants de kerk historisch wel degelijk in een bepaalde hoek plaatst en vroeg of de notitie van het triomoderamen bewust onvolledig was. 'Heeft u met opzet prof. A. J. Bronkhorst niet geciteerd, die in de Christelijke Encyclopedie schreef dat vooral staatslieden en aanhangers van de tolerantiegedachte met voorliefde de naam protestants gebruikten.' Hij gaf aan dat de Protestantenbond niet uit onwetendheid zijn naam koos. Het antwoord dat hij kreeg, was dat de Vereniging Protestants Nederland geen vrijzinnigheid verweten kan worden, en dat nu slechts een vlucht naar voren mogelijk is.

Ds. P. van der Kraan (classis Alblasserdam) vroeg of de consideraties van de classes niet meer meetelden, waarop ds. Plaisier hem antwoordde 'dat niet gekozen kan worden op grond van de consideraties van één kerk'. Daarmee is niet weinig gezegd! Valt een breed draagvlak in de grootste van de partnerkerken echt weg tegen de stem van de anderen? Oud. H. D. van Egmond (classis Franeker) noemde de wijze waarop men een vaag verkregen compromis wilde verdedigen, treurig. Oud. A. A. Snijders (classis Delft) herinnerde aan een woord van de oud-preses ds. G. Spilt, die ooit zei dat gescheiden mensen die met elkaar hertrouwen, toch geen andere naam kiezen.

Geuzennaam

Ds. A. van der Lingen (classis Slochteren) hoorde tot degenen die de huidige naam wilden handhaven. 'Niemand is enthousiast over de voorgestelde naam. Ik heb twijfels bij het programmatische van ds. Plaisier. Laten we daarom SoW-kerken zijn, samen op weg naar het Koninkrijk Gods. Ds. H. E. G. Reefhuis (classis Haarlem) miste in de voorgestelde naam de katholiciteit van de kerk. 'Woorden als protestants en luthers hebben te veel een cultuurhistorische oriëntatie. Laat het daarom SoW-kerken blijven.' Ds. A. A. S. ten Kate (classis Breda) hoorde tot degenen die het moderamenvoorstel steunden. 'Protestant is een geuzennaam, al gebruikt door Bucer en Calvijn.' Het pleiten voor het woord hervormd had voor hem een hoog spruitjesgehalte.

Ds. R. de Reuver (classis Alphen aan de Rijn) was blij dat er nu een unaniem voorstel lag. Hij zei dat niemand ooit bezwaar maakte tegen de aanduiding protestants christelijk onderwijs. Ds. D. J. H. Wolse (classis Flevoland) vond de naam 'prima, misschien wat vlak, maar niet onhelder en zeker een hele uitdaging.'

Ds. H. J. Jansen (classis Emmen) noemde het afschuwelijk dat sommigen de naam hervormd wilden laten terugkomen. 'Ik zie uit naar de tijd dat ik die naam niet meer hoef te dragen.' Ds. J. Stelwagen (visitator-generaal) was blij dat moderamenleden tot voortschrijdend inzicht kwamen. Hij relativeerde de naam, 'want het gaat om de inhoud'. Hij noemde de gevoerde discussie een teken van armoede en vond de naam SoW-kerken te actueel, te modern.

Prof. dr. J. P. Boendermaker (synode-adviseur) noemde het protestantse Nederland van het begin van de zestiende eeuw het eerste land waar de vrijheid bestond om zonder dwang zijn godsdienst te beleven. Hij zei, verwijzend naar prof. Van Niftrik, dat Voetius wat zag in het samengaan van gereformeerden en lutheranen.

Opvallend was dat op één uitzondering na alle synodeleden die het woord voerden, hervormd waren. In de andere kerken bestaat weinig zicht op de diepere achtergrond van de keuze voor de naam. In die zin was het sympathiek dat de gereformeerde synodepreses ds. J. W. Doff bij het uitspreken van zijn dankbaarheid over de besluiten, ook zei te weten dat velen in de kerken er niet dankbaar voor zijn. Het samengevoegde voorstel van ds. H. de Jong en ds. W. Meijer haalde 31 stemmen, terwijl 25 synodeleden hun stem gaven aan het voorstel SoW-kerken te handhaven. Van de 160 aanwezige triosynodeleden stemden er uiteindelijk 29 tegen de naam Protestantse Kerk in Nederland (27 hervormd en 2 gereformeerd).

Verlegenheid

De kerk heeft een naam. Dat is op zich positief, want verenigde kerken die niet verder kunnen komen dan zich te noemen naar een proces - SoW-kerken - , demonstreren hun onmacht wel erg. Maar de vraag is nu of de ruime steun voor Protestantse Kerk in Nederland als een krachtig signaal van een verworven identiteit gezien mag worden of als een uiting van de verlegenheid

een naam te kiezen die werkelijk continuïteit met de geschiedenis van de kerk aangeeft. Wij houden het op het laatste. Gelovige ouders gaven in Israël hun kinderen namen met een diepe betekenis. Door de genade van God werd die betekenis vaak realiteit. Maar er zijn ook voorbeelden van het tegendeel, namelijk dat de diepere zin van de naam in het leven niet aan het licht kwam. Daarom moet een verkregen naam en een beleden identiteit altijd weer waargemaakt worden. Dat gold onze Hervormde Kerk de afgelopen eeuwen. Dat gold en geldt de afgescheiden kerken, die niet buiten de nu gevoerde discussie staan, omdat na een (nieuwe) breuk het altijd weer zoeken is naar een naam, zowel in de negentiende als in de twintigste eeuw.

De thematiek raakt ons allen. Wij houden vast aan het principe dat de naam het wezen verwoordt. Dat moet niet groeien, dat moet bij de naamgeving helder zijn. In die zin blijven we vrezen en beven.

P. J. VERGUNST

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen