Globaal bekeken

D

it jaar bestond het blad Friso, 'Nieuws- en advertentieblad voor Workum', 125 jaar. Het blad ver-

raste alle abonnees met een geschenk, in de vorm van een fraaie uitgave met 125 schetsen van 'markante Workummers door de eeuwen heen' onder de titel Dit waren ook 'brijbekken', geschreven door dr. J. D. Th. Wassenaar, hervormd predikant ter plaatse (uitgave Hunio's Drukkerij, Workum). Een van die markante Workummers was Adamus Westermannus:

'Er zijn nogal wat oud-Workumers die een of meer publicaties op bun naam hebben staan. Maar er zal niemand geweest zijn, uan wie een boek zo vaak herdrukt is als uan ds. A. Westermannus.

Adamus Westermannus werd geboren in Halsfeld in Oost-Friesland. Na zijn theologische studie in Franeker, die hij in 7597 begon, werd hij predikant in Gaast-Ferwoude (1600), Stavoren (1602), Oosterlittens (1616) en Workum (1619). Ds. Westermannus, die dus uerreweg het grootste deel uan zijn ambtelijke loopbaan in Friese havensteden gewerkt heeft, was auteur van de beststeller Christelycke Zee-vaert, een uan de zeventiende-eeuwse vademecums voor zeeuarenden. In de voorrede in latere drukken van het boek vertelt hij, dat de pennenvrucht uoor het eerst in 1611 uitkwam. Van die editie is euenwel geen exemplaar bekend. Dat geldt uoor meer uan de uroege drukken. In de uoorrede uan de uit 1635 daterende uersie laat de schrijver weten, dat in totaal zeuen door hem uerzorgde edities gepubliceerd uierden, uoordat zijn Groote Christelycke Zee-vaert, een bewerking en uitbreiding uan het oorspronkelijke geschrift, het licht zag. In totaal zijn in ieder geval zo'n ueertig drukken uan de (Groote) Christelycke Zee-vaert uerschenen waaronder een aantal piratenedities. De laatste druk stamt uit 1743. Overigens: in de uitrine in de hal uan het gemeentehuis uan Nijefurd ligt een exemplaar van het boek.

De Groote Christelycke Zee-vaert bestaat uit 26 predikaties. Voor een deel hebben die betrekking op de christelijke feestdagen, voor een ander deel zijn het thematische pre ken met het oog op bijzondere omstandigheden op zee. Daarnaast beuat het boek gebeden, liederen, rijmpjes en raadsels. De stichtelijke lectuur in de scheepsbagage diende niet alleen ter ueruanging uan het kerkbezoek als geen predikant of "krankenbezoeker" aan boord was. Het materiaal was ook bedoeld voor de priuate deuotie onderweg.

Uit de inhoud uan het boek blijkt, dat ds. Westermannus een uertegeniuoordiger was uan de Nadere Reformatie, een vroomheidsbeweging uit de zeuentiende eeutu, iuas: hij wilde de godzaligheid uan de zeeman en diens christelijke "houden en draghen" beuorderen. Hij laat zich dan ook kritisch uit ouer allerlei vormen uan uolksgeloof, zowel van heidense als paapse snit. In zijn reisethiek krijgt de bestrijding van drankmisbruik en onkuisheid veel aandacht. Een uoorbeeld daaruan is het uolgende rijmpje:

Wiltgy verre Reysen uaren, Na Oost-oft West-Indien Landt, Daer de Sonne uyerigh brandt, Wilt de vreemde Vrouwen sparen: Neemt ook op u drinken agt: En verschoont u kleeren sagt: Suyuer zijn verlengt de Jaren.

Tevens waarschuwt de predikant uoor de geuaren van het gebruik uan tabak; en... voor de geuolgen uan zelfmoord.

Ds. Westermannus was niet alleen predikant, hij oefende ook de geneeskunst uit. Dat leverde hem in de classicale vergadering van Bolsward- Workum d.d. 17 augustus 1615 een vermaning conform een besluit van de Haagse synode op: inhoudende, "dat een Dienaer een Dienaer ende medecijnmeester te gelijck ex professo niet en can zijn, maer met raedt ende daet zijn eijgen gemeente magh bijwonen". Ten Slotte: Westermannus' zoon Albert was chirurgijn in Workum.'

I

n de jaren 1982 tot 1994 presenteerde ds. Sytze de Vries uit Amsterdam wekelijks voor de NCRV-microfoon

'nieuwe kerkliederen'. In totaal 100 ervan, die hij zelf dichtte, verscheen nu in een bundel Tegen het donker ('100 liederen om samen te zingen', uitgave Meinema, Zoetermeer). Een ervan heeft als titel De morgenster licht op

De morgenster licht op en flonkert, Dit is het uur! Nu breekt het donker. Bouen de bergen wijkt de nacht, - De hemel zingt het uit met alle macht.

Ontwaakt! roept ons een stem. Wij horen de wachters zingen op de toren: 'dit is de aangename tijd: De bruidegom verschijnt! Weest uoorbereid!'

Zijn wij in zoete slaap gevangen, ons wekt de stem uan Gods verlangen, ons kust het eerste morgenrood. Waarom nog langer slapen totterdood?

Als Woord uan God van den beginne wil Christus onze wereld winnen. De schepping tintelt van Gods lof, want Hij heruond uoor ons de open hof.

O Morgenster, gij stralend schone, bezongen op verhoogde tonen, reik met uw stralen fier en ver! Verlicht ook ons, 0 Christus, Morgenster!

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen