Leiding in Gods gemeente

Daarom vraag ik uw aandacht voor de wijze waarop dienaren van het Woord mede leiding geven aan de gemeente. Het gaat me om het bijbelse gegeven dat Christus' gemeente op aarde leiding nodig heeft. Reeds in de eerste christelijke gemeente werden ouderlingen aangesteld. Gods Geest maakt gebruikt van de ambten. Zonder leiding blijkt de gemeente een stuurloos schip, zonder koers.
Tot leiding geven zijn we geroepen. Niet in de situatie van de kerk, de situatie van de gemeente, nemen we ons uitgangspunt. Bijbels-gereformeerd denken neemt haar uitgangspunt in de roeping, Gods roeping. Daar ligt ons vertrekpunt. God heeft ons geroepen, Zijn Geest ons ingeschakeld om in Christus' dienst te staan. Alleen in dat geloofsvertrouwen ligt onze bron om door te gaan, ook in de kerkelijke situatie van vandaag. Geestelijke leiding vraagt geestelijke volwassenheid, vraagt geloofsvertrouwen, vraagt zelfverloochening. Geestelijke leiding is niet op zichzelf gericht! Een dienaar van Christus is eert dienaar van het kruis. Leiderschap is dienst. Dienst aan de Heere, dienst aan Zijn gemeente, dienst aan het Evangelie van kruis en open graf.

Nieuwe Testament
In het Nieuwe Testament wordt het werk in Christus' gemeente gekarakteriseerd door het woord diakonia. In liefde en zorg omzien naar elkaar kan 'dienst' worden genoemd. Het werk van een evangelist evenzeer. Het werk dat Paulus als apostel doet al niet minder. Het woord 'dienst' mist ieder element van machtspositie of van misbruik van macht. Het spreekt van de bereidheid zelf de minste te zijn, de bereidheid de weg van het kruis te gaan. Omdat Christus de weg ging van het stervende tarwegraan, kunnen zij die Hem dienen niet hun hoogmoed koesteren en vrij blijven van het kruis. Wie in Zijn dienst staat, schrijft daarom niet af. Hoe hopeloos en ernstig de situatie ook is. Juist het kruis was het meest hopeloze moment van de wereldgeschiedenis. Hier was geen uitzicht en hoop meer mogelijk. Maar dwars door deze bodemloze diepte baande God Zich een weg. En het vervloekte kruishout is een boom van leven, bloeiend tot in het eeuwige leven. En in de meest hopeloze situatie heffen wij nu het kruis omhoog: 'Gezegend kruis, mijn enige hoop'!
In de Septuagint komt het zelfstandig naamwoord 'dienst' slechts één keer voor. En dan in profane zin. Het werkwoord komt er niet voor. In het Nieuwe Testament daarentegen wordt het woord keer op keer gebruikt. De dienst is een door God geschonken en geëiste dienst. Het unieke van het werk in de kerk wordt dus ook door een uniek woord tot uitdrukking gebracht. Het woord diakonia is een woord dat zijn wortels niet heeft in het spraakgebruik van de Septuagint, evenmin in het joodse of algemeen religieuze spraakgebruik. Het gezag waarover Christus sprak, was geen macht om mensen te overheersen. Hij verklaarde 'Gij weet, dat de oversten van de volken heerschappij voeren over hen, en de groten gebruiken macht over hen. Maar alzo zal het onder u niet zijn'. Hoe moest het dan bij hen zijn? 'Maar zo wie onder u zal willen groot zijn, die zij uw dienaar. En zo wie onder u zal willen de eerste zijn, die zij uw dienstknecht. Gelijk de Zoon des mensen niet is gekomen om gediend te worden, maar om te dienen…' (Mt. 20 : 25-28).

Moedeloosheid - moed
Deze bijbelse uitgangspunten zijn onmisbaar om samen verder te komen in de doordenking van de vragen naar het leiding geven aan Gods gemeente. We zullen in deze grondnoties ons vertrekpunt nemen om op koers te blijven. Wat mag er van ons verwacht worden, wanneer wij leiding geven in de gemeente van Christus? Het is goed om die vraag onder ogen te zien. Leiding geven is vandaag niet eenvoudig. Verschillende dienaren der kerk kennen in hun gemeente mateloos veel spanningen. Spanningen vanwege de pluriformiteit binnen de gemeente. Daarnaast worden er extra spanningen opgeroepen door de voortgang van het Samen op Weg-proces. Hoe blijf je in deze situaties gemotiveerd om de gemeente zorgvuldig en evenwichtig voor te gaan?
Diverse broeders zuchten onder de last van het ambt. Er zijn er die het ambt zouden willen neerleggen. Momenten van moedeloosheid worden groter. Maar, ook als we niet in zo'n situatie verkeren, zijn er evenwel momenten waarin we ons afvragen hoe we het volhouden. Mozes kende de momenten van ontmoediging, Elia kende ze. Al Gods knechten kennen minder of meer zulke momenten. Anderzijds zijn er tijden vol inspiratie en moed. Tijden waarin we ons zeer gesterkt weten om de gemeente van Christus te leiden en voor te gaan in de diensten van het Woord, en in het mede leiding geven aan de gemeente. Zulke tijden geven vreugde. Onmisbaar is de persoonlijke relatie met uw Zender. Zegenrijk is uw dagelijkse omgang met uw God. Een leven dicht bij en uit de Schrift. Een levende gebedsomgang met uw Koning. Zodat de woorden van God en ons gebedsleven twee polen zijn waardoor we worden gevoed. Zo worden we als dienaren van Christus toegerust in de kennis van de Heere. Leiding geven kan alleen in biddende afhankelijkheid van de Heere, uw God! Aan de bron van Woord en gebed mogen wij ons op intensieve wijze laven. Steeds weer. Daarbuitenom is leiding geven: leeg, dor, doods, geesteloos.

Christus
Laten we bij ons spreken over geestelijk leiderschap ons voldoende realiseren dat slechts één onze Leidsman is! Wij staan niet voorop. Wij zijn niet de eersten. Wie de gemeente mag leiden, doet dat in een gedelegeerd leiderschap. Christus is het Hoofd van Zijn gemeente. Hij leidt haar door Zijn Woord en Geest. De gemeente is Zijn eigendom, ze is door Hem gekocht. Hebt u voldoende geloofszicht op Hem? Wij belemmeren toch niet het zicht op Christus, het Hoofd van Zijn kerk? Wij staan op een riskante plaats. We staan zo gemakkelijk anderen in de weg. Wij verheffen o zo vaak onze stem, en horen onszelf zo graag. Er is bij ons vaak een ongezonde en zondige drang onszelf te profileren. Dat belemmert het zicht op de Heere. We zijn geroepen mensen in Gods wegen te leiden en niet op onze paden. De gemeente is niet onze gemeente. Ze is Christus' gemeente. Voor u en mij betekent dat niet meer en niet minder dan dat wij alleen maar 'in Zijn dienst' staan. Dat wij voor Hem buigen. De grootste verzoeking is dat we zoeken naar macht en positie. We zijn er echter niet op uit om anderen naar onze hand te zetten, om anderen te manipuleren. Bent u bereid de onderste weg te gaan? Bereid tot nederigheid en dienst, bereid om anderen de voeten te wassen? 'Wijsheid is beter dan kracht… wijsheid is beter dan krijgswapenen', leert Prediker ons. Ons voorgaan en leiden is in Zijn Naam. Dat maakt ons bescheiden en afhankelijk. Dat geeft ons tegelijk ook een besef van roeping en van verantwoordelijkheid waarvoor we staan.

Verzakelijking
Een andere valkuil die zich vandaag aandient, is die van de verzakelijking van het ambt. We geven een functionele omschrijving. We worden geperst in een vast patroon. Leiding geven aan Gods gemeente is anders dan leiding geven aan een bedrijf. Zonder meer is het nodig om gaven van God te hebben ontvangen, om leiding te kunnen geven in Zijn gemeente. Daarbij hoort ook een volwassen persoonlijkheid, een gezond geloofsleven, een heldere visie op onze roeping. Maar de kerk is geen bedrijf. Zij is lichaam van Christus, woonplaats van Gods Geest. Leiding geven veronderstelt: geleid worden door de Geest van God. Dan krijgen functionele eisen niet het laatste woord. Talenten worden geheiligd. Gaven geschonken. En op een van God afhankelijke wijze gaan we de gemeente voor in de sporen van het Woord, in het krachtenveld van de Geest van God.
Waar de verzakelijking toeslaat, verdwijnt bewogenheid. Bewogenheid is echte, intense, herderlijke zorg voor de kudde die ons is toevertrouwd. De organisatie kan ons zo bezetten, kan al onze energie opeisen, zodat deze herderlijke zorg en bewogenheid met de schare kwijnt, en na enige tijd zelfs verdwijnt. Dan doen we ons werk routinematig. We geven al onze energie, zijn recht in de leer, gebrand op een zuiver leven. Echter er is geen bewogenheid, geen hart dat van liefde brandt. De liefde van Christus dringt ons niet meer. Veel actie maar weinig verborgen omgang met God en daarom ook steeds minder intensieve betrokkenheid op de redding van zondaren, op het heil van de gemeente, op de glorie van onze Koning. Christus zocht niet Zijn eigen belang. Evenmin het applaus en de gunst van mensen. Hij zocht en zoekt het goede voor de Zijnen. Zie daar! Hij heeft ons een voorbeeld nagelaten, opdat wij Zijn voetstappen zouden drukken. Niemand heeft meer het gebed uit de Avondzang nodig dan dienaren van het Woord: 'O Zoon, maak ons Uw beeld gelijk'.

Toespitsing
Ik maak enkele concretiseringen.
a. De ware dienst des Heeren moeten we onderscheiden van eigenmachtige dienst. De eerste is vrucht, de tweede is menselijke inspanning. Echte dienst komt voort uit een levende relatie met de Heere. Eigenmachtige dienst kent niet het kruisdragen achter Christus aan. Eigenmachtige dienst is onder de indruk van getallen en van grote woorden. Wil vooral vooruitgang boeken en naam maken op het kerkelijk scorebord. Ware dienst kijkt niet naar grote dingen, maar vindt het kleine groot. Gods Geest gaat Zijn stille, heilige weg. Christus verheft Zijn stem niet op de straten. Eigenmachtige dienst zoekt beloningen, waardering, applaus. Kan afkeuring door mensen niet verwerken. Ware dienst vindt verborgenheid goed. Is niet bang voor aandacht, maar zoekt er niet naar. Is niet gebrand op resultaten en wordt niet bitter als het tegenvalt. Ware dienst telt de resultaten niet, kent vreugde in het dienen zelf. Zaait ook vele keren met tranen en laat de oogst over aan de Heere, de God van de oogst. Maar, leeft tegelijk in het diep en stil vertrouwen dat het Woord van de Heere niet ledig terugkeren zal, maar doen zal wat Hem behaagt. In de ware dienst geven we ons daarom ook helemaal aan Hem. Met alle vezels van ons bestaan. Eigenmachtige dienst echter is selectief en kieskeurig. Dient liever mensen met een succesverhaal dan eenvoudige mensen. Daarom is deze dienst ten diepste ongevoelig. Zij wil helpen, dienen om er voor zichzelf klaar mee te zijn. Ware dienst kan terugtreden wanneer dat meer vruchtbaar is dan een stap vooruit doen. Zij kan met teerheid en geduld luisteren voordat ze handelt, deze dienst verbindt en geneest. Eigenmachtige dienst wil zich niet laten dienen. Petrus wilde niet toestaan dat z'n Meester laag bukte en hem de voeten waste. Uiteindelijk was het verholen trots. Ware dienst wil zich laten dienen door de Heere en door anderen. Wil zich laten terechtwijzen, wil zich laten vermanen, maar kan ook luisteren. Zoals de liefde tot God begint met luisteren, begint de dienst aan broeders en zusters met leren luisteren naar hen. We hoeven niet de juiste antwoorden hebben om te leren luisteren. Eigenzinnige dienst daarentegen kan slecht luisteren, dat is te bedreigend.

Theologische lijnen
b. Om Gods gemeente te leiden in onze tijd en in onze situatie is theologische volwassenheid nodig. De grote vragen die op de gemeente van Christus aankomen, de enorme ethische vragen en de pastorale kwesties vragen om gerijpt inzicht. Voortdurend moeten we ons scholen om de grote theologische lijnen in de Schrift te ontdekken en dieper te verstaan. Zodat onze theologie helder blijft en niet verschrompelt tot een vaag aftreksel. Daar gaat geen kracht vanuit. Daar zijn geen verrassingen meer. Theologische volwassenheid is voorwaarde om de bijbelse lijnen voor de gemeente helder te hebben, om de gemeente toe te rusten. Juist zo kunnen we onze theologie en onze prediking en ons onderwijs binnen de gemeente ook in rapport brengen met de tijd waarin wij leven.
Te vaak laten we ons meesleuren door binnenbrandjes en incidenten. Daardoor blijft het beleid zwak en onhelder en ad hoc. Juist de blijvende theologische doordenking geeft een helder en bijbels inzicht in de Schrift, in Gods weg met Zijn gemeente. Zo'n verdiepte visie biedt rust en stabiliteit. Geeft een gezond tegenwicht tegen de altijd opkomende neiging van moralisme of van libertinisme, van verstarring of van vervaging. Hoe bewaren wij het bijbelse evenwicht in het leiding geven aan Gods gemeente? Door in de vreze des Heeren te leven en door de vreze des Heeren te beleven als het beginsel, het uitgangspunt, het oriëntatiepunt van de wijsheid.
c. Geroepen tot dienst, betekent geroepen met anderen. De gereformeerde ambtsvisie heeft dat goed doorgehad en daarom is in het formulier voor de bevestiging van ouderlingen en diakenen onder woorden gebracht dat de heerschappij niet bij één iemand of bij zeer weinigen zou liggen, om juist alle tirannie uit de gemeente van God te weren. Dit is een heilzame correctie vanuit de Schrift en de gereformeerde theologie op onze neiging onszelf te profileren. Dienaren van het Goddelijke Woord zijn geplaatst in een kerkenraad. Gode zij dank voor deze wijsheid van onze vaderen. Stel je voor dat dat niet zo was. De Heere plaatst anderen op onze weg. De Heere leidt Zijn gemeente door de ambten. Waar de ambten samenkomen, wordt de gemeente geleid. Bijeenkomsten die geheiligd worden door Woord en gebed. Het ene ambt zal over het andere niet heersen en de ene ambtsdrager niet over de andere. We hebben de gave van ootmoed nodig.

Tucht
d. Ten slotte geldt het woord van Paulus wanneer wij geroepen zijn om leiding te geven: 'Hebt acht op uzelf en op de leer'. Wij zijn geroepen onszelf steeds weer onder de tucht van het Woord brengen. Niet het ambt op zich, de roeping op zich maakt ons heilig. Wie het Evangelie preekt, moet niet vergeten zichzelf onder handen te laten nemen door het Woord en de Geest in stille momenten. Opdat wij geheiligd worden in de dienst van de Heere. Gods Geest werkt een heilzame discipline in ons leven, waardoor wij niet langer aan alle lusten grenzeloos toegeven. Ons gebed wordt steeds meer: 'Uw Naam worde geheiligd in mijn leven en Uw wil geschiede door mijn dienst'.
We wensen elkaar een rijk gezegend jaar toe in de dienst van de Heere. Midden in alle kerkelijke spanningen bid ik voor u en mijzelf om eenvoud en stil vertrouwen, allermeest om de inspiratie van Gods Heilige Geest.
G. D. KAMPHUIS, AMSTELVEEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen