Een ramp raakt ons allemaal…

1 februari 1953. De noordwester storm houdt maar aan. Die nacht is er springtij. De dijken breken door. Het water doet haar verwoestende werk. 'Nog hoor ik de jongeren die op potten en pannen slaan om iedereen wakker te maken', zo vertelt een lid van de zendingscommissie in Pernis. En een ander vertelde: 'Nog elk jaar rondom 1 februari ben ik heel onrustig in mijn slaap, en denk ik terug aan toen, die nacht'.
In een blad las ik over nabestaanden van de ramp in Volendam (twee jaar geleden). Citaat: 'De brand was en is van heel Volendam. Iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Dat voelt dubbel. Aan de ene kant is het goed dat er aandacht en hulp is. Voor degenen die dat nodig hebben. Maar aan de andere kant is er nooit rust…'.
Een ramp raakt ons allemaal! Want een ramp zet de alledaagse werkelijkheid op zijn kop.
Na de ramp in de nieuwjaarsnacht in Volendam zien we dat rampenplannen opnieuw doorgelicht zijn, kerstnachtdiensten maar met een beperkt aantal mensen gevierd konden worden. Na de vuurwerkramp in Enschede is er een strenger vuurwerkbeleid ontstaan. In Nederland hebben we verschillende rampen meegemaakt, die steeds weer gevolgd werden door maatregelen, grootse plannen (zoals het Deltaplan van na 1953). Of ook door gerichte aandacht van de kerken, zoals bij de Bijlmerramp van 1992 (het vliegtuig dat neerstortte op een flat in de Bijlmermeer) of na de vuurwerkramp in 2000.

De rol van de kerk
Eén van de opdrachten van de kerk is om mensen in nood bij te staan. Bij slachtoffers van een ramp komen, bewust of onbewust, vragen naar boven die te maken hebben met 'de zin van het bestaan'. De waarom-vragen zijn heel nadrukkelijk hoorbaar. Immers de mens is in zijn menszijn aangetast. Slachtoffers van rampen kunnen bijna niet anders dan vanuit die chaotische situatie denken, praten en handelen. Het leven zelf is een ramp geworden. Kerken zijn met name de plaatsen waar dat luisterend oor aanwezig is. Waar de schouder is om tegenaan te leunen. Waar mensen zijn die de tijd nemen naar jouw verhaal te luisteren en je helpen met de heel gewone dingen die juist nu moeten gebeuren, zoals formulieren invullen. Kerken beschikken over heel veel menskracht. De kerken hebben gebouwen tot hun beschikking. Ze kunnen gewoon een plek zijn waar mensen binnen kunnen lopen om bij een kop koffie of thee even tot zichzelf te komen. Bij diep verdriet is soms die arm om je heen van grote waarde. Maar meer nog wanneer we de tijd nemen om samen met het slachtoffer te gaan bidden. Of soms die kaars aan te steken. Rituelen en symbolen worden dat genoemd: juist dan blijken die van grote waarde te zijn.
Diensten om te herdenken bevorderen het verwerken van de rouw.
Maar ook de voorbede in de zondagse erediensten is van grote waarde. Zo brengen we de mensen met hun verdriet en verbijstering bij de Heere, de God van hemel en aarde, en zoeken we naar de mogelijkheid het Evangelie te laten klinken in de duisternis van het moment.
Verder is het doen van huisbezoek van onschatbare waarde, temeer omdat slachtoffers van rampen de neiging hebben zich terug te trekken uit het dagelijks leven. Huisbezoek is dan een belangrijk hulpmiddel hun de kans te geven hun verdriet en pijn met anderen te delen.

Diaconaat
Naast het pastorale is er de diaconale component. Omdat het leven van het slachtoffer totaal ontregeld is, blijven betalingen vaak liggen, worden boodschappen niet gedaan en raakt het huishouden in het slop.
Waar het pastorale huisbezoek deze dingen signaleert, springt het diaconaat in. Met de middelen die ons ter beschikking staan, kunnen we helpen de (financiële) chaos op orde te brengen, weer regelmaat in het huishouden aan te brengen en er gewoon te zijn. Dat alleen al brengt rust en geeft de meeste kans op verbetering in de situatie die zo ondoorzichtig geworden is en lijkt op een neerwaartse spiraal. Diaconaat blijft ook in rampsituaties dicht bij zichzelf: helpen waar geen helper is en belangeloos gewoon er zijn. Presentie zonder pretentie. Te laten zien dat God in Christus met ontferming bewogen is en daardoor 'zichtbare liefde van Christus' te zijn. Grote woorden die in eenvoud en ongecompliceerd waargemaakt worden. Soms moet je daarvoor ook voorwaarden scheppen. Zoals een inloophuis of aandachtcentrum stichten. Een duidelijk adres hebben, dat niet tevens een kerkdeur is.
Ook is diaconaat meer dan rampenhulp. We zijn er op langere termijn ook. Ook jaren na de ramp willen we er nog steeds zijn om de verhalen te delen en het verdriet te beleven. Opdat er verwerking kan plaatsvinden. Omdat het leven van een mens niet alleen kan en mag blijven haken in het verleden maar weer gericht moet en mag worden op de toekomst. Is het niet voor henzelf dan wel voor de mensen om hen heen, hun kinderen, hun familieleden, hun relaties. Ook dat is het eigene en specifieke van de kerk: we zijn er, ook jaren later.

Een ramp raakt ons allemaal
Tot hier is dat ook voelbaar, klinkt het ook logisch. Als kerken zijn we via Luisterend Dienen of Kerkinactie wereldwijd betrokken bij rampen. Zoals de droogte en honger in zuidelijk Afrika, de steeds weerkerende rampen in Bangladesh of de aardbeving in Turkije. Wie herinnert zich nog de orkaan Mitch, die met zoveel verwoestende kracht heeft huisgehouden in Midden-Amerika?
Wij merken dat we persoonlijk algauw weer overgaan tot de orde van de dag. Je kunt ook niet de nood van heel de wereld op je nemen. Maar de zusterkerken en christelijke organisaties daar zijn er wel nauw bij betrokken, doen er wel alles aan om het leed te dragen en de pijn te verzachten. Zoals Christian Care in Zimbabwe een programma heeft voor de bestrijding van de armoede en de honger. Hoe kwets baar zijn sommige gebieden in de wereld, zoals in Bangladesh, waar de constante dreiging van het water (overstroming van de Brahamputra bedreigt twee keer per jaar zo'n 230.000 mensen zonder elektriciteit, zonder medische voorzieningen, onderwijs en communicatiemogelijkheden). Onze partners werken aan verkleining van de kwetsbaarheid van de mensen in rampgevoelige plaatsen zoals Bangladesh. Maar ook wordt er gewerkt aan vergroting van de weerbaarheid. Programma's waardoor de effecten van een ramp duidelijk verminderd worden; kleinschalige irrigaties die de kwetsbaarheid verkleint bij droogte. Maar ook werken aan rampenparaatheid, zoals een rampenplan ontwikkelen (parallel aan wat we in Nederland kennen!).

Kunnen wij er wat aan doen?
Jaren gelden was dat een reclameslogan. 'Kan ik er wat aan doen?' En je zag hoe iemand een brandend peukje weggooide, daaruit ontstond een smeulend vuurtje dat een totale bosbrand tot gevolg had. Kerkinactie heeft een meerjarenplan ontwikkeld, onder de titel: de aarde ademt op. Wie dat materiaal doorbladert, ontdekt wat we eigenlijk al wisten: ons handelen is mede veroorzaker van vele rampen, zoals ontbossing (niet alleen in Afrika, omdat ze op het hout moeten koken; ook in de Alpen, omdat wij skipistes willen aanleggen!). Maar ook de opwarming van de aarde, omdat we fossiele brandstoffen gebruiken. Samen zijn we voor heel wat C02-uitstoot verantwoordelijk. Wilt u daar meer over weten: vraag dan de handleiding op van 'De aarde ademt op'. Kijk eens op de website van Kerkinactie: www.kerkinactie.nl/campagne2003.
Het is inmiddels 50 jaar geleden. Maar de bewoners van Goeree en Overflakkee weten het nog als de dag van gisteren. De Zeeuwen kunnen de verhalen van hun voorgeslacht maar niet vergeten. De kerken willen zichtbaar laten weten dat we wereldwijd betrokken zijn, soms jaren nadat er een ramp geweest is.
Vijftig jaar later vragen we aandacht voor dit diaconale werk dat namens de kerken gebeurt: in zendingcommissies en diaconieën, bij zondagsscholen en jeugdclubs. Op verenigingen en bij bijbelgespreksgroepen. Ook om een gezin-school-kerkdienst te beleggen. Er is materiaal, bedoeld als handreiking voor de scholen, waar ook van overheidswege veel aandacht is voor de ramp van 1953. Daarmee kunt u als kerkelijke gemeente een koppeling maken voor een dienst in februari of maart.
Na 50 jaar is het nog steeds, of in toenemende mate, nodig om te werken aan rampenhulp.
Daarvoor is het van belang dat we snel en adequaat kunnen reageren als kerk. Kerkinactie is betrokken bij de wereldwijde kerkelijke beweging van ACT (Action By Churches Together). Soms kunnen we binnen 24 uur al aanwezig zijn. Wat we graag willen vragen, is: Wilt u dit werk steunen met een extra collecte voor Luisterend Dienen, het programma van Kerkinactie, gericht Gereformeerde-Bondsgemeenten. Wanneer u een gift wilt overmaken, kan dat op het Postbanknummer 76035 van Luisterend Dienen. Donateur worden kan ook.
Nodig ons eens uit op een gemeenteavond om met beeldmateriaal en een lezing het werk van Luisterend Dienen zichtbaar en hoorbaar te maken, pok met betrekking tot rampenhulp. Belt u daarvoor naar Utrecht (030-8801335), of naar uw eigen Regionale Diensten Centrum.
Omdat het de Heere God om mensen gaat. Omdat we als kerken geroepen zijn in de navolging van de Heere Jezus met ontferming bewogen te zijn met het lot van de mensen om ons heen. Daarom is ook bij rampen Luisterend Dienen van groot belang!
D. VAN DIJK
diaconaal consulent Zuid-Holland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen