Boekbespreking

Henk van den Berg,
Onse Joeden.
Uitgave Walburg Pers, Zutphen, 256 pag., € 26,95.
In een fraai uitgevoerd boek beschrijft H. D. van den Berg (overleden in 2001), in leven betrokken bij het werk van 'Kerk en Israël' en het 'Genootschap Nederland-Israël', Nijmegen en de geschiedenis van haar joden. Nijmegen is de stad van zijn grootmoeder 'Caatje Frank' (mevr. C. Verheijen-Frank). In de Middeleeuwen was de belangrijkste joodse gemeenschap in ons land in Nijmegen gevestigd. 'Het tolerante klimaat jegens "onse joeden"', zegt Ed van Thijn, o.a. voormalig burgemeester van Amsterdam, in een Voorwoord bij dit boek, 'gaat terug op de geschiedenis van deze stad.' Geen wonder dat Nijmegen de bakermat is geworden van een aantal imposante, Joodse families, dat aan de basis heeft gestaan van gerenommeerde Nederlandse bedrijven.'
Ook in Nijmegen was de joodse gemeenschap na de Shoa sterk gedecimeerd, maar recent is de synagoge er heropend, een sjoel, terug van weggeweest. Van den Berg beschrijft de geschiedenis van de joden in de stad vanaf de Middeleeuwen, ten tijde van Karel V met diens Inquisitie, gedurende de Tachtigjarige Oorlog, tot en met de Tweede Wereldoorlog en de periode erna. Veel aandacht geeft hij aan 'de groei van de Kille Nijmegen', met de familie Gomperts als centrale figuren.
In 1916 kreeg de joodse bevolking het er moeilijk vanwege een 'bloedbeschuldiging', t.w. een 'kort bericht wegens de historie van zekeren Isaak Saxel en de beschuldiging der jooden te Nijmegen, over het slachten van een Kristenkind'. Saxel was een 17-jarige landloper, van joodse afkomst, die zich 'met een zekere regelmaat' bekeerde tot het christendom. Hij was nu eens joods, dan weer calvinist, dan weer katholiek.
Verder krijgen aandacht de culturele betrokkenheid van de joodse gemeenschap, het joodse onderwijs en (de invloed van het Zionisme).
Het boek is voorzien van een uitgebreide literatuurlijst en een lijst met 412 noten. Zeer aanbevolen.
V.D.G.

Jan Hendriks
Op weg naar de Herberg. Bouwen aan een open kerk.
Uitg. Kok, Kampen; 160 blz.; € 14,90.
Hendriks geeft hier een uitwerking en concretisering van zijn vorige boek over de gemeente als herberg. Er zijn nogal wat overlappingen met vorige studies. Het verschil is dat de schrijver concreet een aantal voorbeelden noemt van een open en gastvrije kerk. En ook krijgt het spreken over gasten en gastvrijheid een bredere bijbelse inbedding. Met dankbaarheid noteer ik dat de schrijver worstelt met de vraag hoe je openheid en trouw aan de identiteit van de gemeente kunt verbinden. Sympathiek is wat hij schrijft over diaconaat en verkondiging. De auteur wil beslist geen vrijblijvende kerk. Maar als het gaat over de vraag hoe je dit spanningsveld oplost, dan komt toch weer zijn bekende agogische verhaal over persoon en zaak, de gezamenlijke trektocht en het gesprek. Het blijft me allemaal toch wat te idealistisch en te weinig rekenen met de weerbarstige kerkelijke werkelijkheid. Waarom komt de betekenis van het belijden en de belijdenis nauwelijks ter sprake? Overigens is het ook een boek dat symptomatisch is voor de weg van de Gereformeerde Kerken. Want je zou Hendriks' pleidooi voor een open kerk kunnen beschouwen als een variant van het hervormde volkskerkdenken, in de zin van de aandacht voor de schare. Dat is stellig een belangrijk gegeven.
Onhelder is de positie van de predikant in het geheel van Hendriks' beeld van de kerk. Komt zijn positie als dienaar van het Woord, het ambtelijk tegenover niet in het gedrang? En spoort het met het feit dat met name in de grote steden de predikant vaak nog het enige aanspreekpunt is? Ik wil de winst van het denken over gavengericht werken niet kwijt, maar dan wel graag in verbinding met een duidelijke visie op het ambt als representatie van Christus.
A. NOORDEGRAAF, EDE

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen