Globaal bekeken

In een bundel opstellen, onder de titel Religieuze Ruimte aangeboden aan dr. Regnerus Steensma bij diens afscheid van de Groningse Faculteit der Godgeleerdheid (uitgave Boekencentrum, Zoetermeer), schrijft Dolf van Weezel Erens over 'Zwarte borden in het noorden', borden bij de ingang van kerken, waarop in de 19e eeuw 'wereldse aankondigingen' werden gedaan. In 1816 beklaagden de classis Winschoten zich hierover bij de eerste Algemeene Christelijke synode vanwege verlies van de 'oude godsvrucht' der voorvaderen, vooral bij 'den ruwen landman in deze oorden':

'(…) En, kan men eerbied voor den uitwendigen godsdienst veronderstellen bij de zulken, (…) welke onder de godsdienstoefening in eene nabij de kerk staande herberg zamenscholen, om, onder het somtijds onmatig gebruik van sterken drank zich vervrolijken, terwijl de herbergier zich verbeeldt het ambt van diaken waar te nemen door aan de verzamelde menigte de armenbos toe te reiken; van waar men dan tegen het einde van de godsdienstoefening zich naar de kerk begeeft, om daar de zoogenoemde kondigcedels van verkooping en dergelijke te hooren voorlezen? Dit alles, hoe zeer ook verboden door de bevelen des Konings en der Provinciale overheden, wordt door de burgerlijke ambtenaren, wien de handhaving dier bevelen is aanvertrouwd, maar al te zeer oogluikend toegelaten. Te dezen opzigt moet de Nederlander zich schamen zoo veel ligtzinnigheid van zijne voormalige overheerschers te hebben overgenomen (…). Al het aangevoerde, 't welk ons van een zeergroot aanbelang voor de zedelijkheid, vooral der onbeschaafde landbewoners voorkomt, leggen wij ten grondslag van ons verzoek, dat het den hoogeerwaardige Synodus moge behagen, om, door tusschenkomst van Zijne Excellentie den Here Commissaris Generaal, provisioneel belast met de zaken der Hervormde Kerk enz., deze punten aan de attentie van Zijne Majesteit, onzen geëerbiedigde Koning nederig moge aanbevelen en daar eerbiedige, maar ernstige vertoogen verzoeken: 1e. Dat de wetten tegen de ontheiliging van den dag des Heeren, mogen vernieuwd, ernstig gehandhaafd, en [nota bene!] gedurig herhaalde afkondiging levendig gehouden worden. (…)'

Terug in de Den Texstraat' heet een boek van dr. Henriëtte Boas over de straat waar zij woonde en dat zou verschijnen bij haar goe verjaardag (uitgave Kok, Kampen). Zij overleed echter kort voor die datum. In dit boek vertelt ze wat Siegfried van Praag vertelt over één van de vele joodse gezinnen, die in die straat woonden:

'Siegfried van Praag situeert één van zijn naoorlogse vertellingen in de Den Texstraat en wel op een bovenhuis. Hij beschrijft een gezin, bestaande uit de ouders en een volwassen dochter die zeer aan haar ouders is verknocht. Waarschijnlijk berust het verhaal op fictie, maar het zou waar gebeurd kunnen zijn. De eigenljjke naam van dit gezin uit de Den Texstraat is mij niet bekend. De dochter werkte op een niet-joods kantoor, maar moest op grond van Duitse bepalingen worden ontslagen. Een niet-joodse jongeman, employé van dit kantoor, houdt echter contact met haar en biedt aan haar te laten onderduiken. Zij stemt daarin toe op voorwaarde, dat hij ook voor haar ouders een onderduikadres vindt. Terwijl hij daarmee nog bezig is, duikt zij reeds elders in Amsterdam onder. Van daaruit wil zij de volgende dag haar ouders bezoeken. Op haar bellen wordt niet opengedaan. Een buurvrouw maakt haar vanachter haar raam duidelijk dat haar ouders die vorige avond zijn weggevoerd. Daarop begeeft zij zich eveneens naar de Hollandsche Schouwburg, om weer bij haar ouders te zijn en hun lot te delen.'

Notulen spreken… is de titel van een geschriftje dat in 1970 in Wormerveer werd uitgegeven ten bate van de toenmalige restauratie van het kerkgebouw aldaar. Hier twee fragmenten.

• 8 maart 1938.'Naar aan leiding van een schrijven van de "Evangelisatie Wormerveer en omstreken" ontspint zich een heel gesprek, waarbij ouderling Bleeker en diaken Hoekstra zich ontpoppen als vurige paladijnen van het vrijzinnig beginsel en de voorzitter het gevoel heeft, dat hij danig door de beide broeders in het nauw wordt gedreven. Ouderling Bleeker ziet nog steeds als ideaal voor zich blinken, dat het kerkbezoek gemakkelijk in een korte spanne tijds van ongeveer 150 tot 250 mensen is op te voeren, maar dan moet de predikant anders preken en zijn rechtse neigingen wat binnen de perken houden. De predikant daarentegen gelooft niet dat hij de tovenaar is, die door de staf van zijn woord zo maar 100 kerkgangers uit de grond kan stampen. Gods geest moet het doen en Gods geest dringt nu eenmaal moeilijk door in de harten van de Zaankanten, die nu eenmaal van nature niet erg godsdienstig zijn aangelegd. Volgens zijn zeggen zijn er tegenwoordig heel wat mensen, die om die reden 's zondags niet meer in de kerk komen, maar naar Krommenie gaan om het woord van ds. Cannegieter te beluisteren. Voor den predikant zijn dit alles wel sombere dingen. Hij ziet in den geest de gemeente, waarover hij als herder en leraar is aangesteld des zondags uiteenspatten in verschillende groepen:
I de trouwe kern van 100 à 200 leden;
II de oude evangelisatiegroep Wormer-Krommenie;
III de evangelisatiegroep "Zaandijk onder de Roede";
IV de nieuwe evangelisatiegroep op G.G., Zaanweg 5;
V de groep ds. Cannegieter;
VI de groep "Zoek God in de vrije natuur";
VII de groep "lauwen en onverschilligen".
In stilte bidt hij om de ware verbroedering, in den geest van Jezus Christus. "Och dat zij mochten worden één kudde onder één Heer"!'
P.S. Op 12 januari ll. vond de laatste dienst van de Evangelisatie plaats.

• 4 april 1839. 'De praeses berichtte ontvangst van een briefje van dezen inhoud: Aan den kerkenraad der Hervormde Gemeente te Wormerveer. Ik ondergetekende geeft te kenne dat ik mijn bij licht en overtuiging der waarheid verplicht vind om zich met mijn kinderen af te scheiden van deze gemeente om zich alleen te voegen en te houden bij die Gemeente welke naar Gods Heilige waarheid geregeert wordt in de welken het blijkt dat Christus koning is en zijne macht uitoefent door Zijnen Heiligen Geest welke Geest ik ook van harte begeer dat Hij over Ue Eerwaarde en de Gemeente mag uitgestort worden tot bekentenis der eeuwigen waarheid, (was get.) Dirk van Bergen, Wormerveer 3 Maart 1839.
Daar deze man van wege zijne ongerijmde godsdienstbegrippen, bij den kerkenraad genoegzaam bekend was, en hij zijne begeerte tot de afscheiding vrijwillig en duidelijk genoeg verklaard had, oordeelde men eenparig hem als enen afgescheidenen te moeten aanmerken, en dit in het Kerkenraads-Akter-boek, volgens Synodaal Besluit van 14 Juli 1836 No 155 van ons archief, te moeten aantekenen.'

• 17 september 1848. 'De Broeders bijeen gekomen zijnde, deelde de Praeses de ontvangst mede van enen brief van Dirk van Bergen, vroeger lid van onze Gemeente, doch die zich bij missieve d.d. 3 Maart 1839 van dezelve had afgescheiden, waarin hij zijn berouw over dien genomen stap te kennen gaf en dringend verzocht om weder als lidmaat van ons kerkgenootschap te worden aangenomen. Algemeen was men met den inhoud van dien brief, die waren ootmoed en ene gewenste gemoedsverandering, ademende, ingenomen; maar ook even algemeen was men van mening, dat men in dezen niet onbezonnen en met ernst te werk moest gaan. Men schortte alzo het nemen van een besluit tot de volgende week op. Den 24 dier zelfde maand uergaderde men opnieuw, en na enige deliberatien uond men eenparig goed, om aan de begeerte uan den nederig uerzoekenden te uoldoen onder uoorwaarde, dat hij, nadat men openlijk zijn uerlangen aan de Gemeente zou hebben bekend gemaakt, den 22 October aanstaande den dag der voorbereiding tot het Avondmaal in de kerk alhier, ten aanhoren van allen, de vier vragen, die gewoonlijk voor de Avondmaalsviering voorgesteld moeten worden, de ene na de andere beantwoorden zou. Dit besluit werd gemelden Dirk van Bergen bekend gemaakt, en met de meeste bereidwilligheid onderwierp hij zich daaraan. De inzegening van dien vroeger afgedwaaIden, doch gelukkig nog tijdig teruggekeerden broeder heeft op de bestemde dag, in de tegenwoordigheid van ene talrijke menigte, en tot God verheerlijkende blijdschap van alle weldenkenden plaats gehad.'
V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen