Boekbespreking

Robert Jan Peeters
Teken van de levende Christus. De openbaringsdynamische traditieopvatting van Karl Barth.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer 2002; 349 blz. € 24,90
Eén van de bekende de twistappels in het oude geding tussen Rome en de Reformatie betreft de verhouding tussen Schrift en traditie. Rome in de Schrift en de kerkelijke leertraditie twee bronnen waarin God Zich laat kennen, de Reformatie beleed met nadruk het sola Scriptura: alleen in de Bijbel openbaart God Zich, en de kerk heeft niet anders te doen dan zich aan die Bijbel te houden. Ook de invloedrijke reformatorische theoloog Karl Barth leerde in de vorige eeuw dit 'alléén de Schrift'. Hij keerde zich met kracht tegen pogingen van de kerk om de Schrift aan banden te leggen door aan zichzelf het 'leergezag', het patent op de juiste uitleg ervan toe te kennen. De Schrift moet juist een 'tegenover' blijven, en als zodanig nadrukkelijk onderscheiden worden van de erop volgende kerkelijke traditie. Zij is immers haar bron en norm. Niet de kerk gaat aan Schrift vooraf, maar de Schrift aan de kerk. Kerk en traditie moeten daarom slechts getuigen van en doorverwijzen naar de Schrift. Alleen daaraan ondenen zij hun gezag.
De rooms-katholieke theoloog Peeters (geb. 1961), die niet onbelangrijke verantwoordelijkheden draagt in het bisdom Rotterdam, koos juist Karl Barth uit als gesprekspartner over de kwestie van Schrift en traditie, en komt daarbij verrassenderwijs tot een zeer congeniale verwerking van Barths inzichten. In zijn Tilburgse proefschrift gaat Peeters omstandig na welke rol het traditiebegrip precies speelt in Barths hoofdwerk, de Kirchliche Dogmatik. Richting gevend is daarbij voor hem het 'openbaringsdynamisch' karakter van Barths visie: Barth ziet de openbaring niet als een mededeling van verstandelijke waarheden, zoals in de r.-k. kerk lange tijd gebruikelijk was, maar als een gebeuren, een geschiedenis waarin God Zijn heil aan mensen bekendmaakt en waarin Hij hen door Zijn Geest betrekt. In die geschiedenis staat Christus centraal. Het is deze openbaring-in-Christus waar de Schrift van getuigt, en die in de traditie voortdurend weer het geloofsantwoord van mensen oproept. Vandaar de titel van het boek: de kerkelijke traditie is er een teken van dat Christus nog altijd leeft. Bekwaam en met groot invoelingsvermogen tekent Peeters hoe Barth zijn opvatting van de traditie neerzet in de inleiding van zijn dogmatiek, en deze vervolgens verder uitbouwt in de diverse inhoudelijke onderdelen ervan. Zodoende komen de contouren van de hele (9000 blz. omvattende) KD de lezer voor ogen te staan. Zeer informatief zijn de vele verwijzingen naar en weergaves van secundaire literatuur in de voetnoten. Ik heb de indruk dat de schrijver weinig of niets ontgaan is van wat er aan relevants over zijn thema verschenen is. Jammer is in dat licht wel dat hij verzuimd heeft een naamregister toe te voegen. Die extra inspanning (meestal niet meer dan een dag werk) zou de gebruikswaarde van zijn boek aanzienlijk verhoogd hebben.
Spannend wordt het wanneer Peeters in het laatste hoofdstuk zijn bevindingen contrasteert met de hedendaagse Katechismus van de Katholieke Kerk (1995). Hij blijkt dan zozeer door Barths inzichten gegrepen te zijn, dat hij dit kerkeigen document behoorlijk kritisch benadert, onder meer omdat het tegenover van het Woord als tegenstem van de traditie z.i. te weinig tot gelding komt.
Slechts op één punt spreekt hij Barth krachtig tegen, en dat betreft diens afwijzing van de kinderdoop. Peeters heeft m.i. volkomen gelijk als hij hier een onverantwoord 'doorslaan' van Barth in bespeurt in diens verzet tegen een kerk die de genade uit meent te kunnen delen. God Zelf is immers handelend werkzaam in de doop, die dus niet teruggaat op een eigen initiatief van de kerk (287-289)!
Al met al heb ik met bewondering en waardering van deze diepgravende studie kennis genomen. Het wetenschappelijk niveau is hoog, terwijl je op de achtergrond tegelijk overal een vroomheid proeft waarin Christus centraal staat. Wel bleven twee vragen bij mij hangen. Ten eerste: wat betekenen Peeters' bevindingen nu voor zijn verhouding tot de klassiek-reformatorische traditieopvatting? Vermoedelijk zal hij het daar lastiger mee hebben dan met Barth. Het sola Scriptura wordt door Luther en Calvijn immers bepaald nog weer serieuzer genomen dan bij Barth, doordat zij een veel duidelijker breuklijn tussen Schrift en traditie kennen. Bij Barth is er ondanks zijn krachtige inzet toch sprake van een 'openbaringsdynamisch' geheel, waarbij Schrift en traditie op vergelijkbare wijze bepaald worden door het achterliggende, zich telkens opnieuw actualiserende Woord Gods. Daardoor blijken de grenzen bij hem soms toch ineens heel vloeiend te zijn. En ten tweede: moet Peeters, wanneer hij de visie van Barth zo verregaand overneemt, geen afstand nemen van de laatste resten van de tweebronnenleer zoals die in Vaticanum II nog altijd bespeurbaar zijn?
Maar beide vragen vallen in feite buiten de doelstelling van dit boek, en zijn dan ook meer ingegeven door nieuwsgierigheid naar een nadere uitwerking van hetgeen Peeters op tafel legt. Ik ben benieuwd of het nog eens van zo'n nadere uitwerking komt.
G. VAN DEN BRINK, WOERDEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen