In de vervulling komt het oude tot zijn recht

Met dit citaat is het kersverse boek van de Amsterdamse hoogleraar A. van de Beek, De kring om de Messias, in feite te typeren. 'Wie de kerk opvat als de vervulling van Israël, ontkent de eenmaligheid van Christus, die de definitieve vervulling is en als zodanig gekwalificeerd is doordat God Hem uit de doden opgewekt heeft' (p. 49, 50).
De ondertitel is 'Israël als volk van de lijdende Heer'. Daarmee is tevens getypeerd de plaats die Israël in de visie van Van de Beek inneemt. Israël behoort tot de binnenste kring rondom de Messias Jezus, de kerk uit de heidenen behoort tot de buitenste kring.

Inhoud
Van de Beek dient zijn boek aan als vervolg op Jezus Kurios. Daarin ging het over 'Jezus als de God van Israël in ons midden'. In dit boek gaat het over 'Jezus als de God van Israël in ons midden'.
De hoofdlijn van het boek, dat in één of twee artikelen niet verantwoord is samen te vatten, is dat Jezus als de Messias en Israël onafscheidelijk zijn. Er zijn dan ook geen twee wegen, wel 'twee interpretaties van Mozes en Jezus' (p. 212). Datjezus de Messias is waarover het Oude Testament doorlopend getuigenis geeft, en dat niet alleen in het bekende hoofdstuk over de lijdende Knecht des Heeren, Jesaja 53 (hoewel daar 'krachtig'), komt niet alleen tot uitdrukking in het feit dat Hij de Gekruisigde werd, en als een misdadiger stierf, maar ook in het feit dat Hij ('juist Hij') is opgewekt. Pas als we over Jezus hebben gesproken en diens ondediging, waarover Filippenzen 2 spreekt, kunnen we over Israël gaan spreken.
In het lijden van Israël, beaamt Van de Beek met de vroegkerkelijke auteur Tertullianus, ligt het bewijs dat de hele profetie van Jesaja waar is 'en dus een extra bewijs dat Jezus de Messias is'. Het lijden van Israël vindt samen met het lijden van Jezus plaats. Daarin neemt Israël de eerste plaats in in de kring rondom de Messias. In deze eerste kring om Jezus zijn profeten, priesters en koningen met Hem gezalfd. Vooral Saul krijgt als Gezalfde des Heeren veel aandacht, waarbij hij diens dood op Gilboa parallelliseert met de dood van Jezus op Golgotha. 'De Gezalfde, de Messias gaat een weg die op een mislukking uit lijkt te lopen, of dat nu Gilboa of Golgotha is'. Want de Gezalfde is de verlorene, 'zonder gedaante of heerlijkheid'.

In dit verband geeft Van de Beek uitvoerig aandacht aan het Zoonschap van de Messias. Hoewel hij in zijn boek een klaar getuigenis geeft van de opstanding van Christus, behorend bij Zijn Messiasschap, betrekt hij het zoonschap toch voornamelijk op het kruis. 'De verrijzenis is niet van deze wereld. Bij deze wereld hoort het lijden. De opstanding van Christus zegt dat de heerlijkheid van God niet van deze wereld is en dat juist de lijdende van deze wereld zijn Zoon is'.
Hier wijst Van de Beek erop dat in Exodus 4 : 22-25 Israël ook als zoon van God wordt geduid, diens 'eerstegeborene' zelfs. Daaraan is lijden verbonden: 'Israël is Gods Zoon, maar het is getekend door het bloed en de dood'. Hier past een uitvoerig citaat: 'De Zoon van God is geopenbaard in de verdronken kinderen in Egypte, in de gedode kinderen van Bethlehem, in de ballingen die geen liederen van Sion meer kunnen zingen, in de gekruisigde Jezus van Nazareth, in de joden in het Poolse getto, in Anne Frank en al die anderen die stierven in de shoa. Er is geen contrast tussen Israël en de Messias. Ze zijn een en dezelfde. Zij kunnen niet tegen elkaar worden uitgespeeld.'

Holocaust
Voor goed verstaan: Van de Beek zegt niet dat Israël de Messias is maar als knecht des Heeren, als 'zoon van God' deelt in diens lijden. Maar intussen gaat hij zover dat hij in bovengenoemd citaat het lijden van Jezus in één adem noemt met het lijden van Israël, het daarin zelfs een plaats geeft.
Van de Beek werkt dit lijden ook nader uit in wat de Joden in de geschiedenis overkwam. Het lijden hoorde er van Godswege bij. Hierin gaat hij ver, heel ver. Want zo hoort ook de holocaust daarbij. In de holocaust zien we 'hoe God in de wereld is, niet als dader maar in de ten dode gedoemde levens van slachtoffers'. Auschwitz en Golgotha noemt hij hier ook in één adem. Joden zijn gehaat omdat ze Zoon van God zijn. 'God discrimineert nu eenmaal', omdat Hij verkiest. Dat betekent niet dat hiermee menselijke discriminatie gerechtvaardigd is: 'God discrimineert Joden om ze te verkiezen, mensen doen dat bij voorkeur om hen te verwerpen'. En zelfs waar mensen door God gebruikt worden om Zijn oordelen uit te voeren, worden zij daardoor niet gerechtvaardigd maar wordt hun oordeel des te zwaarder.

Op (over) de rand
Het is hier dat Van de Beeks boek op de rand, in ieder geval op het scherpst van de snede balanceert, naar mijn oordeel ook over de rand gaat. Wie Van de Beek hier zo interpreteert dat hij daarmee antisemitisme rechtvaardigt, zit er naast. Vele krachtdadige uitspraken spreken van het tegendeel. Maar deze visie kan er wel toe misbruikt worden.
Daar komt nog bij dat Van de Beek het lijden van het Joodse volk de eeuwen door verbindt met de verzoening. Dat geeft aan zijn visie op de holocaust ook zo'n zware lading. Het Joodse volk lijdt plaatsvervangend voor de wereld. Joden hebben het altijd gedaan, waar de rest van de wereld vrijuit gaat. Daartoe zijn ze voorbestemd.

Bij het lezen van dit lijvige boek komt men onder de indruk van de grote hoeveelheid Schriftverwijzingen, waaruit blijkt dat Van de Beek een theoloog is die bij de Schiften leeft en er bij inen uitademt. Hij spreekt over Joden, die hun hele leven wijden aan Schriftonderzoek om de Schrift te verstaan en stelt dat christenen die hetzelfde doen, zeldzaam zijn. Als hij dan Origenes in de kerkgeschiedenis ten voorbeeld noemt, zou Van de Beek zelf daarnaast gezet kunnen worden.
Zo komt ook vrijwel elk aspect van het lijden en sterven van Christus als de Zoon van God in dit boek vanuit de Schriften breed aan de orde. In dat verband krijgt ook het Evangelie van Johannes aandacht (de verzen 1, 3, 14, 29, 34, 36, 47). Ongenoemd blijft echter Johannes 1 : 18: 'Niemand heeft ooit God gezien, de eniggeboren Zoon van God, Die in de schoot des Vaders is, heeft Hem ons verklaard'. Daarover heeft Van de Beek in zijn eerdere boek Jezus Kurios wel uitvoerig gehandeld. Maar gezien de grote lading die hij nu geeft aan het zoonschap van Israël, zou juist ook deze tekst hier van betekenis zijn geweest.
De eniggeboren Zoon van God houdt meer in dan de eerstgeboren Zoon. H. N. Ridderbos geeft aan dat eniggeboren Zoon ook 'eniggeboren God' kan zijn. Christus' zoonschap is uniek. En komt juist dat unieke van Christus als Zoon niet tot uitdrukking in Zijn verzoenend, plaatsvervangend lijden? Kan dat unieke gebeuren ooit worden gedragen door een volk? Moe(s)t niet juist elk volk, inclusief Israël van die verzoening leven? Via Israël is ons wel Gods Woord geworden, en als uitverkoren volk deelt het in het lijden van de Messias, zoals de kerk in de tweede kring dat doet, maar niemand dan de Eniggeboren Zoon heeft ons toch God verklaard. En Zijn offer, zegt de Hebreeënbrief, is voor eens en voor altijd. Derhalve kan het toch ook niet zo zijn, dat de geschiedenis van Saul, uitlopend op Gilboa geparallelliseerd kan worden met de Heilsgeschiedenis van Jezus, uitlopend op Golgotha. Hoe boeiend en verrassend Van de Beek de geschiedenis van Saul ook openlegt, een integrale bijbelse rechtvaardiging van de parallellie met de Heilsweg van Jezus geeft hij toch niet.
V.D.G.

N.a.v. dr. A. van de Beek, 'De kring om de Messias. Israël als volk van de lijdende Heer'; uitg. Meinema, Zoetermeer; 456 blz.; € 25,–.

Het Centrum voor Israëlstudies hoopt op dinsdagavond 25 maart (aanvang 19.45 uur) in de Christelijke Hogeschool Ede een symposium rond dit boekte houden. Het lijden van het joodse volk en de landbelofte staan hierbij centraal. Medewerkenden: prof. A. van de Beek, prof, dr. G. C. den Hertog, en dr. J. Hoek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen