Boekbespreking

Thom Lemmons,
Eindbestemming - Getuigen van leven en dood.
Actieboek CLK, uitg. Barnabas Heerenveen; prijs: tijdens actieperiode 12 maart tot en met 12 april € 1,90, daarna € 6,95.
Het zal weinigen zijn ontgaan dat er weer een Boekenweek aan de gang is van 12 tot 22 maart. Het thema van dit jaar: Styx, leven en dood in de letteren. De themakeus wordt elk jaar gemaakt door de CPNB. Deze kiest ook de auteur uit die het boekenweekgeschenk schrijft. De keus viel dit jaar wel heel smakeloos en voorspelbaar vunzig uit: Ronald Giphart. Wie een beetje op de hoogte is van wat er in onze tijd aan boeken op de markt komt, weet welke producten deze 'schrijver' aflevert. Hans werkman suggereerde terecht in het Nederlands Dagblad een boycot van dit 'cadeau': te smerig om aan te pakken.
Het Christelijk Lektuur Kontakt zorgt al sinds 1987 voor een alternatief. Helaas heeft dit door de jaren heen ook weer de nodige spanningen opgeleverd met de achterban en de doelgroep. In opdracht geschreven actieboeken werden soms niet geaccepteerd, omdat ze te kritisch waren naar het bijbels geloofsgoed en een te aanvechtbaar taalgebruik hanteerden. Dit jaar koos het CLK voor een betrekkelijk risicoloos geschenk: een uit 1989 stammend bundeltje verhalen uit het Engels vertaald van de hand van Thom Lemmons. Lemmons schreef eerder bijbels-historische romans over Jeremia, Daniël, Jabez. Lemmons vertelt in Eindbestemming bijbelverhalen na, diep ondergedompeld in eigen fictie. Abel, Izak, Job, Ruth en anderen zijn het op wie zijn keus valt. Hij doet dat niet onverdienstelijk, naar mijn bescheiden mening. Maar je voelt kritische vragen al aankomen: mag dat wel, zo vrij omgaan met verhalen uit de Bijbel? En 'verhalen'? Het zijn toch 'geschiedenissen'? Ik bedoel maar: laten we het maar gewoon toegeven dat de doelgroep waarop het CLK zich richt, nauwelijks literatuur verdraagt omdat ze veelal het rauwe en geschonden leven onverbloemd ter sprake brengt. Daarom is dit CLK-actie boek eigenlijk een zwaktebod. In het dagblad Trouw (7 maart 2003) gaf CLK-voorman en uitgever D. Aangeenbrug het volmondig toe dat hij het hoofd in de schoot heeft geworpen. Laat het hem troosten: in het Magazine over Nederlandse letteren, Literatuur maart 2003, voorspelt Lisa Kuitert een stormloop op Eindbestemming, omdat literatuurdocenten onlangs in een Bulkboek-enquête Giphart de vreselijkste auteur van dit moment vonden. Daarom vindt zij: er ligt voor hen een mooi alternatief bij de 225 boekwinkels die achter het CLK staan. Nou, is dat geen prachtige aanbeveling?
J. MAASLAND

Gijs Dingemans,
Graven in bijbels brongebied. Op zoek naar de historische wortels van de religie van Israël.
Kampen 2002; 126 blz.; € 14,90.
Dr. G. D. J. Dingemans (emeritus-hoogleraar praktische theologie) wil in dit boekje een beeld schetsen van de ontwikkelingsgang van de religie van het oude Israël. Daarin kiest hij voor een originele opzet. Als gefingeerde medewerker van een rubriek 'geestelijk leven' treedt de auteur in contact met personen die hem over het thema het een en ander kunnen vertellen. Zo maken we kennis met figuren als rabbi Reesj (een verzamelaar van oude teksten) en schrijver Sofer (de verslaglegger van - zoals Dingemans het noemt - 'historische' of 'feitelijke' aanvullingen op de teksten van het Oude Testament). Korte interviews met onder andere Achab, Elia en Ezra en Nehemia ontbreken niet.
Dingemans stelt zich ten doel te populariseren wat - volgens de schrijver - vandaag aan de dag onder oudtestamentici gemeengoed lijkt te zijn. Dat betreft dan vooral de opvatting dat het monotheïstisch geloof in Jahwe heel langzaam is gegroeid. Aanvankelijk werden de natuurgoden Baal en El onder de naam Jahwe vereerd. Koning David probeerde van dit Jahwisme een staatsgodsdienst te maken, maar toen was dat nog een variant op wat elders de Baäl-religie heette. Pas veel later kwam er, aldus Dingemans, een religieuze beweging tot stand die een geheel nieuwe vorm van Jahwe-geloof leidde.
De auteur biedt in dit boek niet alleen een historische zoektocht naar de wortels van Israëls religie. Hij kiest ook uitdrukkelijk voor een bepaald godsbeeld. God is de 'Roepende', die de wereld heeft verwekt maar de machten en krachten ook een eigen ontwikkeling toestaat (blz. 80). Het beeld van God als Pottenbakker (dat ook bij Jesaja en Jeremia voorkomt) is vandaag aan de dag niet houdbaar. Hier raakt het boek aan Dingemans' in 2000 verschenen hoofdwerk De stem van de Roepende.
Over de verschillende tradities die er in het Oude Testament te vinden zijn, zijn wetenschappers al vele tientallen jaren met elkaar in discussie. De vraag is echter of de versie die Dingemans geeft, wel zo gemeengoed is onder oudtestamentici als de auteur beweert. Daarover moeten anderen oordelen, maar ik waag dat te betwijfelen. Ik stel wel vast dat de hoofdlijn van dit boekje grote gevolgen heeft voor het openbaringskarakter van de bijbeltekst die wij hebben ontvangen. Onmiskenbaar heeft de Schrift een menselijk karakter, met een historische en culturele bepaaldheid met alle moeilijke vragen van dien. Maar dat de Schrift ook méér is dan mensenwoord, staat bij Dingemans ter discussie. Deze aanpak leidt gemakkelijk tot een humanisering van het godsbeeld en daarin is voor een God die soeverein handelt geen plaats meer.
G. VAN MEIJEREN, HIERDEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen