De kerk opheffen?

Van het begin tot het einde

De Kerk die wij geloven en belijden (art. 27 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis), is geweest van het begin van de wereld af en zal zijn tot het einde toe. Christus kan immers niet zonder onderdanen zijn. Daarom wordt de Kerk door God bewaard tegen het woeden van de gehele wereld. Geen vijand zal erin slagen de ene heilige algemene christelijke Kerk in deze wereld uit te roeien. Geen mens kan en mag haar opheffen.

De NHK is niet de ene heilige katholieke of algemene Christelijke Kerk, maar is er overeenkomstig haar belijdenis wel openbaring van (art. I van de hervormde kerkorde). Dat betekent dat het ook voor de NHK in haar concrete historische gestalte geldt dat zij moet blijven bestaan tot de jongste dag. Een kerk kan en mag niet worden opgeheven, maar blijft als bruid van Christus wachten op haar Bruidegom. Bij de eenwording van de drie SoWkerken is dan ook geen sprake van opheffing van bestaande kerken. In de nieuwe kerkorde staat het zo: 'De Protestantse Kerk in Nederland is de voortzetting van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch? Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden' (art. II-i). De drie kerken houden niet op te bestaan. Zij gaan samen. Zij verenigen zich tot één kerk, die daarmee de voortzetting is van elk van deze drie kerken. Deze ene kerk, de PKN, is net als nu de NHK gestalte van de ene heilige apostolische en katholieke of algemene christelijke Kerk (art. I-i). Dat een kerk niet kan worden opgeheven, wordt ook op het plaatselijke niveau zichtbaar. De hervormde kerkorde en de kerkorde van de PKN kennen beide wel bepalingen voor de vorming van nieuwe gemeenten, maar niet voor het opheffen van gemeenten. Wanneer een gemeente zo klein wordt dat ze niet meer kan functioneren, bijvoorbeeld omdat er niet voldoende ambtsdragers zijn of omdat de financiën gaan ontbreken, is er de mogelijkheid van samenvoeging met een aangrenzende gemeente. Op die manier blijft er in de plaatselijke situatie een gemeente bestaan.

Burgerlijk recht

In gesprekken over het al of niet voortbestaan van de NHK ontstaat verwarring wanneer kerkrecht en burgerlijk recht door elkaar worden gehaald. In de kerk belijden we dat de Kerk blijft bestaan tot de jongste dag en dat een kerk daarom nooit kan worden opgeheven. De PKN is de voortzetting van onder andere de NHK. Volgens het burgerlijk recht is er ook nog iets anders aan de hand. Kerken nemen namelijk deel aan het rechtsverkeer, bijvoorbeeld doordat ze goederen kopen en verkopen en doordat ze arbeidsovereenkomsten aangaan. Met het oog daarop hebben kerken volgens het Burgerlijk Wetboek rechtspersoonlijkheid. Wanneer de drie SoW-kerken opgaan in de ene PKN, heeft dat als consequentie dat volgens het burgerlijk recht drie rechtspersonen ophouden te bestaan en dat er één nieuwe rechtspersoon voor in de plaats komt. Het is echter niet juist om op grond daarvan, al of niet met verwijzing naar fusies in het bedrijfsleven, de stelling te verdedigen dat de NHK toch wordt opgeheven. Dat de NHK als rechtspersoon verdwijnt, neemt niet weg dat zij als kerkgemeenschap, samen met andere, blijft voortbestaan.

Het bovenstaande geldt alleen voor het landelijke niveau. Wanneer de drie SoW-kerken opgaan in de ene PKN, blijft op het plaatselijke vlak een hervormde gemeente niet alleen als kerkgemeenschap maar ook als rechtspersoon (en dus eigenaar van de goederen) gewoon bestaan. Van het verdwijnen van een bestaande rechtspersoon en van het ontstaan van een nieuwe rechtspersoon is in de plaatselijke situatie pas sprake als een gemeente onder de nieuwe kerkorde overgaat tot vereniging met een andere kerk of gemeente.

Buiten de PKN

Wanneer we in dit verband schrijven over het voortzetten van hervormde gemeenten en van de NHK buiten de PKN, doen we dat met huiver. Dan praten we immers over een breuk tussen hen die geloven dat zij in de PKN op hun post moeten blijven en anderen die geloven dat zij niet in de PKN mogen blijven. Enkele weken geleden stond in de Waarheidsvriend een brief waarin het hoofdbestuur van de GB een dringend beroep doet op de jnoderamina van de drie synodes om het zover niet te laten komen. Daarnaast - wordt in de artikelenserie 'Licht op de kerk' uitvoerig geschreven over de wijze waarop wij (moeten) staan in de kerk. In dit artikel beperken we ons tot het kerkjuridische en burgerrechtelijke, op het gevaar af dat dat al te zakelijk overkomt.

Het is namelijk goed om helder te hebben dat zij die kiezen voor voorzetting van het hervormde kerkelijke leven buiten de PKN niet met een beroep op het burgerlijk recht kunnen stellen dat er dan meer continuïteit is. Zij zullen betwisten dat de PKN voortzetting is van de NHK en zichzelf zien als de wettige voortzetting van de NHK. Maar ook de kerk die daaruit ontstaat, is volgens het burgerlijk recht een nieuwe rechtspersoon en er ontstaan dan, anders als bij de PKN,

ook op plaatselijk niveau nieuwe rechtspersonen.

Kerkelijk gezien betekent de keuze voor een voortgezette NHK buiten de PKN dat men zich dan onttrekt aan de gemeenschap van de PKN. Dat kan alleen op individuele basis (zie het rapport 'Om de eenheid en de heelheid van de kerk'; te vinden op www.sowkerken.nl: klik achtereenvolgens op 'landelijk', 'synode' en geef dan bij 'synodestukken zoeken' het trefwoord 'heelheid' op). Alleen al het spreken en schrijven hierover doet pijn en maakt verdrietig. Het is echter niet terecht als sommigen daarbij stellen dat zij van de synode hun ambt maar moeten neerleggen. De synode zegt tegen niemand, dus ook niet tegen bezwaarden, dat zij hun ambt maar neer moeten leggen of zich maar aan de gemeenschap van de kerk moeten onttrekken. Dat is pas aan de orde als consequentie wanneer leden van de kerk zelf (geloven te moeten) kiezen voor een weg buiten de PKN.

We hopen en bidden dat het niet zal komen tot een breuk en een blijvende twist tussen kerken die zich ieder voor zich als de enige wettige voortzetting van de NHK beschouwen.

H. VAN GINKEL, GOES

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen