Gereformeerde argwaan

Op 20 februari heeft P. J. Vergunst mijn boek over de Evangelisch-Lutherse Kerk * (serie 'Wegwijs') in dit blad besproken. Een schrijver behoort het oordeel van een recensent geduldig over zich te laten komen. Dat zou ik ook in dit geval hebben gedaan, ware het niet dat een paar uit z'n verband gehaalde uitspraken in mijn boekje als springplank worden gebruikt om onvriendelijke dingen over de lutheranen te zeggen en voedsel te geven aan het wantrouwen waarmee de lutheranen in de nieuwe kerk volgens de recensent dienen te worden bejegend. Daarvoor was mijn boekje uiteraard niet bedoeld, maar het geeft er ook geen reden toe. En dat zou ik in deze repliek graag willen rechtzetten, waarbij ik me zal beperken tot het belangrijkste.

i. Vrijheid

De recensent zet tegenover elkaar de vrijheid die ik aan het lutheranisme toe zou schrijven (vooral vrijheid van leerdwang) enerzijds en de christelijke vrijheid die Luther voorstond en hand in hand ging met de binding aan het gezag van de bijbel anderzijds. Ik voel er niets voor hier als getuige a charge tegen ons lutheranen opgevoerd te worden, temeer omdat ik in mijn boek juist inzake de vrijheid het (zelf)beeld van het lutheranisme van kritische kanttekeningen voorzie. Gaat het echt om christelijke vrijheid a la Luther wiens dialectiek van vrijheid en gebondenheid ik uitdrukkelijk vermeld (53) óf is het vaag liberalisme dat met het geloof niet veel te maken heeft (12)? Trouwens de hele polariteit van vasthoudendheid en openheid waarin ik de lutherse traditie lokaliseer (13w.), is toch niet te rijmen met een confessioneel en moreel libertinisme dat ik ons lutheranen zou toedichten. Integendeel, waar zulke gedachten opkomen - en de recensent zal toch ook met mij eens zijn dat vreemde voorstellingen over iedere denominatie opgeld doen- probeer ik deze juist vanuit de historische achtergrond te relativeren (33) en de vrijheid als uitkomst van de rechtvaardiging door genade aan te wijzen (53). Die pointe zal hem zijn ontgaan in de haast om de lutheranen in confessioneel opzicht als angel in het vlees van de gereformeerde confessie neer te zetten. Dat mag zijn visie zijn, maar niet met behulp van mijn boekje! Dat moet dan eerst maar eens zorgvuldig gelezen worden. Het is immers ook bedoeld voor een lezerskring als die van de Waarheidsvriend, waarva velen Luther graag lezen en waarderen.

2. Inzegening van homoseksuele relaties

Heel concreet, maar ook scherp wordt de recensent als het gaat om de conclusie die de lutheranen getrokken hebben uit de openheid die de gebondenheid aan het Woord hun biedt, nl. dat het ons niet toekomt om homoseksuelen een kerkelijke inzegening van hun relatie te onthouden. Als lutheraan hoefje een gesprek daarover niet uit de weg te gaan, zeker niet bij een 'open bijbel' waar de recensent ons graag rond geschaard ziet. Maar dan wel graag een echt open bijbel en niet een die al bij voor-baat voor het eigen gelijk in ethische kwesties is geoctrooieerd. Is bij een 'open bijbel' echt vol te houden dat de lutheranen de gereformeerde belijders in een onmogelijke positie hebben gebracht? Overigens: zijn de andere gereformeerden, die het op dit punt met de lutheranen eens zijn, soms geen trouwe belijders?

De recensent beroept zich hier op Christus en Luther. In dat beroep denk ik graag mee. Bij Christus denk ik dan aan zijn bekende uitspraak over de sabbat (Mare. 2 : 27V.) die met het oog op deze situatie kan worden toegespitst: dat de Schrift er is voor de mens en niet de mens voor de Schrift, juist omdat Christus de Heer der Schrift is en niet de gevangene van onze godsdienstige en morele overtuigingen. En als we Luther nu eens zien in het licht van de trendbreuk die zich in zijn eigen leven voltrekt als hij tegen een hele traditie van Schriftuitleg in (!) het huwelijk uit de hoek van het minderwaardige weghaalt, komen we dan niet dicht in de buurt van het bevrijdend effect dat hij met de boodschap van een genadig an God heeft verbonden?

3. Lutherse belijdenisgeschriften

Al is volgens de recensent de eigenlijke moeite met de lutheranen niet direct verbonden met hun belijdenisgeschriften, en passant wordt toch even meegedeeld dat deze de toets van Gods Woord niet kunnen doorstaan. Van een secretaris van een serieuze vereniging als de Gereformeerde Bond mag toch een genuanceerder benadering worden verwacht dan een simpele classificatie van de confessies naar wat wel en wat niet de toets van Gods Woord kan doorstaan. Horen de gereformeerde belijdenisgeschriften soms per definitie tot de eerste categorie? Hoe zit het dan met de predestinatieleer in de Dordtse Leerregels? Kunnen die de kritische toets van Gods Woord dan wel doorstaan? Wie de synodale geschriften en pastorale handreikingen uit de beide aan SoW deelnemende calvinistische kerken bestudeert, moet wel tot een andere conckrsie komen. Toch houden we eraan vast, en terecht! Maar daaruit blijkt al dat je met Gods Woord niet even een maadatje in handen hebt om uit te maken wat er wel en niet mee door kan.

Zo doe je ook geen recht aan de confessies. Het komt er vooral op aan de motieven voor bepaalde opvattingen bloot te leggen en met elkaar in gesprek in te brengen. Ik deed daartoe in mijn boek een poging inzake de avondmaalsleer (77W.), maar kennelijk waren de kaarten voor de recensent al zo geschud dat ik daar tegen zijn dovemans oren moet hebben gesproken.

En dan zwijg ik nog maar over de eenzame positie die de recensent met zijn opvatting ook in eigen hervormd-gereformeerde kring moet innemen. Alsof er nooit een Hervormd-Lutherse Consensus over het Avondmaal geweest is! Alsof gereformeerden en lutheranen elkaar juist op controversiële punten niet hebben gevonden in de Leuenberger Konkordie! Alsof de beide tradities in Nederland elkaar niet hebben herkend in de confessionele basis van de nieuwe kerkorde! Tegen de achtergrond van deze overweldigende consensus is het alsnpg uitdelen van een bijbels keurmerk aan deze of gene confessie even betekenisloos ajs een stempel in een verlopen paspoort. ,

4. Oecumene

De toekomst van de verenigde kerk met de lutheranen moet de recensent een nacht-

merrie toeschijnen. Want als daarover wordt gezegd dat de oecumene voor de lutheranen niet afgelopen is als ze zich met twee calvinistische kerken hebben verenigd, maar dat ze zelfs verder zullen willen kijken dan hun protestantse neus lang is, dan moet zijns inziens zelfs de kerkleiding eraan te pas komen om dit oecumenische gevaar te bezweren. Ik begrijp wel dat je enghartig-gereformeerd (er bestaat gelukkig ook ruimhartig gereformeerd!) tot een visie op oecumene komt die lijkt op de opvatting van Henri Ford: 'alle kleuren zijn goed als het maar zwart is'. Het is dan ook al erg genoeg dat de ontmoeting met andere geloofstradities en denominaties per definitie de gereformeerde argwaan zouden moeten versterken. Is dat trouwens gereformeerd? Is dat Calvijn? Is dat Bucer? Onbegrijpelijk is het deze oecumenische onverschilligheid geassocieerd te zien met Luther, die tot het uiterste heeft geprobeerd om een definitieve breuk met Rome te voorkomen. Bepaald problematisch is zijn opvatting dat deze oecumenische instelling haaks zou staan op wat Luther heeft geleerd: rechtvaardiging door het geloof, zondaar en gerechtvaardigde, vereniging met Christus. Ja, zolang daar een piëtistisch verhaal van wordt gemaakt waarin de vraag 'hoe ik er kom' centraal staat - de recensent verraadt zich in zijn formuleringen!-, dan zal het met het heil wel op het alleenvertoningsrecht van een bepaalde kerk of confessie uitdraaien. Maar als je het nu eens anders benadert - alweer: ik deed daartoe in mijn boek een poging (44W.)- dan kun je misschien nog iets meemaken van de schok die de boodschap van rechtvaardiging in die tijd teweeg moet hebben ge-bracht: hoe geloofsvoorstellingen erbij over de kop zijn gegaan en gesloten verhoudingen erdoor zijn opengebroken. Dan is ook te begrijpen dat traditionele kerkelijke grenzen daardoor van alle kanten moesten worden overschreden. Ik ken tenminste geen boodschap die christenen van allerlei komaf zo op elkaar aangewezen laat zijn als de rechtvaardiging. Daarin zijn we - zoals Luther zegt- slechts bedelaars. En zo is het!

Voor deze revolutionaire kant van wat Luther te zeggen heeft, toont de recensent helaas geen antennes te bezitten. Dat is echter niet verbazingwekkend gezien zijn conclusie dat de gereformeerde confessie 'de zuivere vertolking van de Schrift is en van de geloofswaarheden die de Heilige Geest aan het hart van Gods kinderen heeft geopenbaard.' Wie zich zo heeft gefixeerd op het eigen confessionele gelijk, kan de oecumenische dynamiek van de Reformatie niet verstaan. En wil de Protestantse Kerk in Nederland enige kans van slagen hebben, dan zal ze die reformatorische bron opnieuw moeten durven aanboren. Mijn droom aangaande de verenigde kerk is dat ze een oefenplaats mag zijn om die bevrijdende dynamiek van Gods Woord met en aan elkaar te ontdekken. Dat kan echter alleen als we bereid zijn om met lege handen voor God te staan. Daarin past geen aanvaarding van lutheranen mits zij tot op hun gereformeerde kern worden gestript, maar alleen een samen-op-weg in de erkenning van eikaars bedelaarschap. Op die weg hoop ik drs. Vergunst als reisgezel te mogen begroeten.

K. ZWANEPOL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen