Om een belijdende Kerk in de gereformeerde traditie

Onderweg

Met de twee boeken vandaag is een trits van drie voltooid. In december werd mijn boek Delen of Helen 1951 - 1981 aangeboden aan de preses van de hervormde synode. Het bevat een kroniekmatige beschrijving van wat in de Hervormde Kerk in en met de Gereformeerde Bond in de jaren 1951 tot 1981 omging.

Vandaag heb ik het genoegen de meer systematische beschrijving van hervormd kerkelijk leven voltooid te mogen zien; van 1951 tot 1981 min of meer gedetailleerd, van 1981 tot 2001 meer in grote lijnen. Hierin gaat het om de weg die de Hervormde Kerk ging na de aanvaarding van de kerkorde in 1951. Zij zou Christusbelijdende volkskerk zijn in gemeenschap met de belijdenis der vaderen. Dat betekende niet dat haar belijden echt vastlag in de oud-christelijke belijdenissen en de gereformeerde belijdenisgeschriften die in de kerkorde werden opgenomen, maar dat ze belijdend op weg ging als kerk die ook tot het apostolaat was geroepen. Ze zou gaandeweg belijden. Vandaar de titel van dit boek: De Nederlandse Hervormde Kerk belijdend onderweg. Ik beschreef die weg aan de hand van veel literatuur, waarbij, behalve officiële bronnen, zoals de Handelingen van de synode, ook kleinere geschriften dienden, die min of meer in vergetelheid zijn geraakt.

Uit dit boek wordt duidelijk hoe het apostolaat een dermate zwaar gewicht kreeg dat het belijden er op den duur door werd overschaduwd of liever op een zodanige wijze door werd bepaald, dat er sterke polarisatie ontstond tussen wat ik kortheidshalve aanduid met de woorden 'verticaal' en 'horizontaal'. Ook wordt duidelijk hoe uiteindelijk het apostolaat op haar eigen (gekozen) weg zware averij opliep. De jaren tachtig en negentig waren, zowel in belijdend opzicht als inzake het apostolaat, bovendien mager, omdat het Samen op Weg-proces het kerkelijke leven ging domineren, waarbij moeilijke discussies om de grondslag van de verenigde kerk de

boventoon voerden. Dat proces krijgt in dit boek afzonderlijk aandacht. Vanaf 1981, het jaar waarin de voorbereidingen werden getroffen voor een onomkeerbaar eenwordingsproces van de Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken, met later daarbij ook de Evangelisch-Lutherse Kerk rn het Koninkrijk der Nederlanden, zijn de afzonderlijke thema's van dit boek

nog weer in houtskoollijnen geschetst. De ontwikkelingen voltrekken zich dan al zo in duo- of trioverband, dat verantwoorde historische beschrijving ervan niet los van de ontwikkelingen in de twee andere kerken kan plaatsvinden.

Eigen weg

Een van de thema's wordt gevormd door de eigen weg die de hervormd gereformeerden in zekere zin gingen in het geheel van de kerk. Ze vormen enerzijds geen kerk in de kerk, want zijn mede onderworpen aan de presbyteriaal-synodale orde van de Nederlandse Hervormde Kerk, die is gekenmerkt door een twee-eenheid van gemeente en kerk. Daarom is dit boek ook geen 'bondsboek' maar een hervormd boek. Het is goed dat hervormd gereformeerden zich blijvend realiseren geen ecclesiola in ecclesia te (mogen) vormen, ook in de toekomst niet. Daarom is het dunkt mij goed, dat dit boek vandaag wordt aangeboden aan de voorzitter van de Gereformeerde Bond, terwijl Delen of Helen? - een boek immers, dat grosso modo handelt over de Gereformeerde Bond in de kerk - werd aangeboden aan de synodepreses; dit laatste om de kerk te herinneren-aan de vitale en kerk-betrokken plaats die de hervormd gereformeerden als 'gewoon hervormden' innamen en ook vandaag innemen.

Die 'gewone' plaats werd en wordt echter mede gemarkeerd door de inhoudelijke verbondenheid met de gereformeerde confessies, zijnde het belijden van een kerk in de traditie van de Reformatie. Daarin ligt ook de achtergrond van kritische posities die de hervormde gereformeerden inzake belijdende thema's de jaren door in de kerk innamen, alsook in het feit dat eigen organen, bijvoorbeeld op het terrein van het apostolaat, in het leven werden geroepen. Gemeenschap met de belijdenis mocht niet ten koste gaan van de belijdenis naar haar inhoud.

Hervormd gereformeerden zijn nogal eens aangeduid als horzels in de pels van de kerk. Dat is principieel onjuist. De eigen belijdenis, de eigen traditie van de kerk, dient die horzelfunctie te hebben.

Hoofd en hart

Hiermee ben ik tevens bij het tweede boek dat hier vandaag wordt aangebo-den. Het is het resultaat van een initiatief dat het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond enkele jaren geleden nam om zijn positie in het gereformeerd belijden op enkele terreinen duidelijk te maken. Daarbij diende de inhoud van de belijdenis weliswaar voorop te gaan - een kerk moet weten wat zij belijdt - maar diende de gemeenschap met de belijdenis, zeg de bevinding ofwel de religie van de belijdenis helemaal mee te komen: 'wij geloven met het hart en belijden met de mond' (NGB). Belijdenis met hoofd en hart is daarom de titel van het tweede boek dat vandaag ten doop wordt gehouden. Hierin komen geen deelthema's van het gereformeerd belijden aan de orde - daarover zijn geschriften te over - maar wordt gepoogd op een zestal deelterreinen een positiebepaling in het gereformeerd belijden te geven. Nadat eerst aandacht is gegeven aan het onopgeefbare van de gereformeerde traditie, in kritische reactie op moderne theologie (dr. C. A. van der Sluijs), wordt aandacht gegeven aan de kerk (prof. dr. W. Verboom), zicht op Israël, zending en de wereld (drs. C. Blenk), spiritualiteit (drs. R. H. Kieskamp) en ethiek (drs. J. J. Tigchelaar). Het boek sluit af met een bijdrage over de christelijke hoop (dr. G. van den Brink). Zo wil het een gereformeerd boek zijn tussen gisteren en morgen.

Als redacteur van het kloeke boek dat nu is gereed gekomen, ben ik er getuige van geweest hoe de auteurs van de afzonderlijke bijdragen alles uit de kast hebben gehaald wat ze in huis hadden om een fundamentele bijdrage te leveren. Ze haalden met name ook alles uit de kast wat ze aan literatuur hadden. Zij verdienen grote dank, ook voor het geduld dat ze met de redacteur hadden. Als anderen menen een beter stuk werk te kunnen leveren - wat uiteraard zeer wel mogelijk is - dan vinden ze in dit boek nochtans een fundamentele opstap. Naar mijn overtuiging wordt in dit boek intussen wel duidelijk dat men vandaag niet achterlijk is, niet achterop komt, wanneer men gereformeerd wil wezen naar hoofd en hart. Gereformeerd zijn is telkens even omkijken om op koers verder te gaan, gereformeerd zijn om het vandaag en morgen te worden. Dat is het grondmotief van dit boek. In feite hebben de twee boeken die vandaag verschijnen - en daar sluit ik Delen of helen? bij in - een samenhang. Het gaat om een belijdende kerk in gereformeerde zin. De Hervormde Kerk nam het belijden ruimer dan de hervormd gereformeerde beweging dat deed en doet, niet alleen principieel, ook praktisch in afgeleide zaken. Dat laat de grondslag kennelijk toe, hoe gereformeerd ze ook te duiden valt. Nu we in dit tijdsgewricht zoveel tijd en energie investeren in het geding om een verenigde kerk, met in principe eenzelfde grondslag, is het goed om kennis te blijven nemen van het verleden. Wie de fouten van het verleden vergeet - kerkelijk, theologisch, gemeentelijk, geestelijk - is tot herhaling ervan veroordeeld. Wie de vruchten van goed zaad tot zich neemt, loopt meer kans gezond te blijven dan wie van kwade vruchten eet.

Te groot

De uitgever, Kok te Kampen, verdient hulde voor de fraaie uitvoering van de boeken. De omslagen van de twee nieuwe boeken zijn origineel. De letters lopen tot aan de randen, gaan er bijna overheen. Daarachter zit de gedachte dat de thema's eigenlijk te omvangrijk zijn om ze binnen de wanden van één boek te vatten. Zo was het ook met deze twee boeken. Geschiedschrijving is altijd ook selectie. Altijd weer geldt - om een woord van Godfried Bomans te gebruiken - dat schrijven schrappen is. Men had zo graag nog meer willen zeggen. Schrijvers proberen dat (probeerden het hier ook concreet) tot bij de uitgever de echte deadline is bereikt. De omslagen van de boeken herinneren ons eraan dat er grenzen zijn.

Persoonlijk zie ik de uitgave van de drie boeken die nu gereed zijn gekomen, als een zekere voltooiing, in ieder geval in het verlengde van het werk dat ik in de kerk, en dan ook specifiek binnen de hervormd gereformeerde beweging, staande in de traditie van de Reformatie heb mogen doen. Het was me een ware vreugde. Ik hoop dat er iets goeds in mag zijn voor de kerk als geheel. Ik dank God, die mij in staat stelde dit stukje werk te verrichten.

J. VAN DER GRAAF, HUIZEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen