Globaal bekeken

M et dank aan de oorlog kopt dagblad Trouw boven een artikel waarin allerlei uitvindingen in oorlogstijd de revue passeren. Hier volgen er twee:

• Het scheermesje

'Ze stonden klaar om te worden verscheept naar de Europese slagvelden van de Eerste Wereldoorlog: een miljoen Amerikaanse soldaten. Het was 1917, en de Amerikanen Hadden gehoord hoe onbeschrijfelijk smerig het leven was in de loopgraven. Ze ivisten ook dat de Fransen zich in deze moeilijke omstandigheden op een aangename u/jjze konden scheren; met Gillettemesjes, een uitvinding van de Amerikaan (van Franse oorsprong) King Camp Gillette, die sinds 1903 op de markt was. De Fransen bestelden ze bij de Gillette-fabriek in Boston. Het Amerikaanse leger plaatste prompt een reuzenorder voor 3, 5 miljoen scheerapparaten en 36 miljoen mesjes. Alle Amerikaanse soldaten kregen ze, en velen van hen wilden na de oorlog niet meer zonder. De scheermesjesindustrie maakte in e'e'n keer een klapper die tot op de dag van vandaag voelbaar is, want nog steeds zweren talloze mensen bij het wegwerpscheermesje.'

• De paperclip

'Voor de oudere generaties Noren is de paperclip een gebruiksvoorwerp dat voor altijd verbonden is met de Tweede Wereldoorlog. Allereerst moet gezegd worden dat de paperclip een Noorse uitvinding is. In 1899 hadjohan Vaaler, een 33-jarige boerenzoon, een tiental manieren bedacht om een stukje ijzerdraad zó te buigen dat je er papieren mee vast kunt houden. Het exacte model uan de huidige paperclip zat daar trouwens niet bij. Vaaler is er verder niet rijk van geworden; hij stierfin 1910. De verbinding mt de Tweede Wereldoorlog zit hem in het dragen van een paperclip op de revers van de jas; dat werd in Noorwegen gezien als een stil teken uan verzet. Een paperclip symboliseerde de bundeling van de Noorse krachten versus de bezetter. Dat had Johan Vaaler nooit kunnen bevroeden - dat zijn stukjes ijzerdraad nog ooit zouden dienen als oorlogstuig.'

H et is dit jaar vijftig jaar geleden dat in de Gereformeerde Gemeenten een scheuring ontstond rondom de vraag van het ('welmenend') aanbod van genade, met als polen in het conflict dr. C. Steenblok en ds. R. Kok. Het Nederlands Dagblad wijdde een pagina aan deze kwestie en gaf onder eigen belichting aandacht aan 'Contacten na vijftig jaar':

'Is na decennia van wederzijdse verkettering toenadering of zelfs helen van de breuk mogelijk? Er is in beide kerken na 1953 wel wat gebeurd. De "synodalen" zijn minder eenvormig dan toen; ze hebben ook vleugels en stromingen en kansels die formeel wél, maar in de praktijk m'et meer openstaan voor alle eigen predikanten, er zijn wat lossere opvattingen over kleding, haardracht, tv-bezit en zo meer. Maar, sinds vorig najaar praten de beide kerkverbanden weer met elkaar, in commissies van beide generale synoden. De gesprekspartners mogen niets loslaten over het eerste gesprek. Er is echter hoop, want in april volgt een tweede samenspreking.

Ds.J.J. van Eckeveld, oud-preses van de generale synode der Geref. Gemeenten, zegt dat zijn synode het voorstel tot het gesprek deed en dat de Geref. Gemeenten in Nederland er positief op reageerden. "Zijn" commissie, met onder meer de als vrij behoudend bekend staande predikanten Van Eckeveld, A. Schreuder en P. Blok, rapporteert aan de volgende synode. Daarom wil hij niets zeggen over het eerste gesprek.'

• Geen karikaturen

'Ds. F. Mallan in Alblasserdam, emeritus van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland, is de enige nog in leven zijnde predikant die in volle dienst de breuk meemaakte. Hij koos Steenbloks kant. In "zijn" commissie zitten alledrie de predikanten van zijn kerkverband en enkele kerkenraadsleden, onder wie diaken L. M. P. Scholten. Mallan is positief over het hernieuwde contact. "Het eerste gesprek was vriendelijk. We hebben besloten dat we geen karikaturen meer maken van elkaar en dat we nu niet via de pers naar buiten treden, ook niet via onze kerkbladen." Mallan heeft het recente boek van de "synodale" ds. C. Harinck over het aanbod van genade nog niet gelezen, "maar ik weet wel ongeveer, waar hij staat in deze zaken". Een publicatie van Mallan of iemand uit zjjn kerk met nog eens de "uitgetreden" visie op de breuk van toen, is niet in voorbereiding. Ouer artikelen in kerkblad De Wachter Sions denkt de bejaarde pastor nog na.

Ds. C. Harinck (Terneuzen) is geen lid van de synodecommissie van de Geref. Gemeenten. Zijn boek is geheel op persoonlijke titel geschreven. "Dat pijnlijke herdenken zal wel beperkt blijven tot een artikel in De Saambinder. Ik verwacht niet, dat mijn boek veel opschudding zal veroorzaken. Ik blijf volhouden, dat het "brede aanbod van genade", zoals onze gemeenten dat leren, de oudste en beste papieren heeft. Waarom beriep Steenblok zich op Turrettini en niet op Calvijn zelf? Zo belangrijk was die Italiaan nu toch ook weer niet? De kerkhistorische lijn is toch, dat het genadeaanbod welgemeend aan alle hoorders wordt gedaan. Steenblok maakte al in de Gereformeerde Kerken zjjn theologische ommezwaai. Tegenover Kuypers "veronderstelde wedergeboorte tot het tegendeel blijkt" kwam Steenblok met de totale omkering daarvan: "iedereen is verworpen tot het tegendeel blijkt". Daar had hij al problemen mee lang voor zijn overstap naar de Gereformeerde Gemeenten.'

• Cultuurverschillen

'Harinck weet dat de samenspreking vorig jaar positief was en dat in de tweede ronde wat rechtzettingen aan de orde komen. Over en weer zijn in het verleden onwaarheden en fouten gepubliceerd. Zoals over de synodezitting waarin de breuk een feit werd toen Steenbloks medestanders - zelf was hij niet afgevaardigd - de vergadering verlieten. De correcties moeten er komen om de weg te effenen voor een derde gesprek. Harinck: "Ons kerkverband zal daartoe wel bereid zijn. Ik verwacht dat in een latere gespreksronde wel de kern aan de orde komt: het aanbod van genade".

De predikant erkent, dat de scheuring niet alleen om de leer ging, maar ook een kloof was tussen personen: Kersten, R. Kok, Steenblok, A. Verhagen. Ziet hij op termijn toch perspectief uoor het helen van de breuk?

Harinck: "Formeel is dat m'e't de opdracht van de samensprekingscommissie. Er kan wél een tijd komen dat we elkaar hard nodig hebben. Onze gemeenten willen nu eerst een wederzijds aanvaarden. Zulke gesprekken zoeken we ook met de Oud-Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Doel is mede een gezamenlijk optreden bij de hoge overheid. Hereniging? Laten we eerst de pijn maar trachten weg te nemen. Ik ervoer recent hoe gevoelig de verhoudingen plaatselijk nog liggen. Er zijn in die halve eeuw ook cultuurverschillen gegroeid. Maar in onze

gemeenten zijn er ook groepen die dicht tegen de "uitgetreden"gemeenten aanleunen". Dat is bekend. De "synodale" commissie vertegenwoordigt niet de volle breedte uan de "synodale"gemeenten. Het is niet zonder reden, dat predikanten als C. Harinck, J. S. van der Net of C. G. Vreugdenhil daarin geen zitting hebben. Zij uertegenu/oordigen een vleugel in hun kerk die bepaald m'e't "aanleunt tegen de uitgetredenen". Harinck is intussen allang blij dat de kerken weer met elkaar spreken.' n een heruitgave van de brochure Ridderkerk in de Watersnood 1953, die bij schrijver dezes herinneringen oproept

omdat zijn ouderlijk huis ook onder water stond, troffen we het volgende fragment:

'In de dagen die achter ons liggen, is duidelijk gebleken uan hoe grote u/aarde een eensgezind optreden uan het gemeentebestuur en de gemeentelijke diensten is! Eensgezindheid naar binnen, eenparig optreden naar buiten. Deze eensgezindheid van het gemeentebestuur manifesteerde zich zondag 8 februari, toen het gehele college uan burgemeester en wethouders met de hoofdambtenaren gezamenlijk en bijeen de dienst in de Grote Kerk hebben bijgewoond. Tot onderwerp van zijn predikatie had de voorganger ds. R. Bartlema gekozen 1 Sam. 30 : 6 (laatste gedeelte): "Doch Dauid sterkte zich in de Heere zijn God".'

V.D.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen