Moreel fundament is nodig

Er trekt een grote stoet van mensen, oude en jonge, vaders en moeders, jongens en meisjes, het land Egypte uit. Zij slaan de weg in naar de Rode Zee. Wie op hun gezichten let, ziet een en al blijdschap. Wat een dag, wat een moment is dit. Eindelijk vrij! Zij hebben zo lang moeten zuchten onder de verdrukking van de Egyptenaren. De machtige Farao heeft: hen laten werken tot ze erbij neervielen. Je kunt natuurlijk zeggen dat werken op zich gezond is, maar als er de nodige dwang achter zit, als er nooit een moment van rust gegund wordt, dan eist het werk vroeg of Iaat zijn tol. Dat hebben de Israëlieten in Egypte meegemaakt. Zij werden gebruikt, misbruikt als slaven. Zij hebben stenen moeten bakken in de gloeiend hete zon. Zij hebben van de stenen huizen en opslagruimtes moeten bouwen. Ze zijn daarbij geslagen en afgebeuld. Ze hebben zo geleden, dat ze zijn gaan roepen tot de Heere om hulp en redding. Hij hééft gehoord. Door een sterke arm leidt de Heere Zijn volk uit het land Egypte. Zij worden verlost uit de slavernij.

Wat is dat een geschenk. God maakt Zijn volk vrij. Deze vrijheid is ook een opdracht. Al spoedig wordt het volk daarop gewezen. Wanneer ze de HEERE volgen en dienen, zullen ze rijk gezegend worden. Zij moeten blijven bij hun Bevrijder. Wanneer zij dat niet doen, zal de vrijheid hen duur te staan komen. Mozes heeft hen, in de jaren dat hij Gods volk door de woestijn mocht leiden, keer op keer tot de orde geroepen. Jozua heeft, eer hij stierf, het volk voor de keuze gesteld. Ze hebben beloofd de HEERE te dienen. Wat hebben ze ervan gemaakt?

Jeruzalem

De geschiedenis herhaalt zich. Eeuwen later is een deel van het Joodse volk teruggekeerd uit de ballingschap. Vanwege de zonde van het volk waren ze met honderden weggevoerd naar Babel. Ze moesten daar wonen, ver van het vaderland. Velen hebben daar een heimwee gehad... Zij moesten al maar denken aan hun geboortegrond. In gedachten kwam hen het beeld van Jeruzalem, met die prachtige tempel, het centrum van hun godsdienst, bovendrijven. Wat hebben veel Joden eronder geleden dat ze in ballingschap moesten leven. Maar God gedacht aan Zijn verbond. Bij Hem roemt de barmhartigheid tegen het oordeel. Hij gaf aan Zijn volk weer de kans om in het eigen land te wonen. Zij keerden terug om vrij te zijn in het land van hun vaderen. Vrij om in liefde God te dienen. Vrijheid is een geschenk, maar ook een opgave. Die mensen werden, door profeten van God, geroepen te leven tot eer van de HEERE en tot heil van de naaste. Zo werkt de HEERE in het leven van Zijn kinderen. Hij maakt vrij. Hij geeft vrijheid. Hij maakt vrij, zodat Zijn volk vanuit de liefde kan leven.

4 en 5 mei

Vrijheid is nog altijd een woord dat veel harten in vervoering brengt. Dat kunt u wel nagaan. Mensen kunnen hier prachtig over filosoferen. Iemand kan een boek schrijven over het begrip vrijheid. Er zijn tal van oorlogen gevoerd om vrij te worden. Mensen zijn in opstand gekomen tegen het gezag, omdat zij vrij wilden zijn. Anderen hebben zich verzet tegen vijandelijke overheersing. Dat brengt me ook bij de geschiedenis van ons eigen volk. Elk jaar staan wij stil bij 4 en 5 mei. Dat zijn dagen, die bij velen van ons volk, nog steeds allerlei gevoelens oproepen. Vijfjaar duurde de bezetting. Velen hebben voor de vrijheid van land en volk hun leven op het spel gezet. Velen hebben hun leven gegeven, opdat anderen in vrijheid zouden leven. Er is veel geleden. Duizenden landgenoten zijn afgevoerd en in de vernietigingskampen om het leven gebracht. De verschrikkelijke werkelijkheid, van alle wreedheden die daarbij bedreven zijn, is pas na de bevrijding bekend geworden.

De vrijheid keerde terug. Dit werd ervaren als een geschenk van God. Er werd gefeest, gezongen en gedanst. Er werd ook gedankt. In veel dorpen en steden kwam de gemeente samen om God te danken. In Amsterdam ging ds. K. H. Miskotte voor in een kerkdienst waarin hij preekte uit Psalm 92 over Gods vijanden vergaan. Op 10 mei 1945 sprak ds. J. J. Buskes in de Nieuwe Kerk op de Dam. De gezamenlijke Amsterdamse verzetsbewegingen wilden tijdens deze bijeenkomst de doden herdenken en de vrijheid vieren. De dag erna sprak ds. Buskes in dezelfde kerk op een bijeenkomst voor de jeugd. Beide keren ging het over vrijheid.

Ds. Buskes wilde echter niet zonder meer over vrijheid spreken. Hij meende dat er ook over roeping gesproken moest worden. Het een kon niet zonder het ander. De dankbaarheid voor de vrijheid kon niet zonder de verantwoordelijkheid voor de toekomst. De boodschap die ds. Buskes wilde doorgeven, vatte hij samen door de namen van de vier bekendste verzetsbladen uit de oorlog met elkaar te verbinden. Zijn slotzin was: 'Het Parool blijft: Trouw aan de Waarheid in Vrij Nederland!' Dit, vond ds. Buskes, moest het richtsnoer zijn voor de toekomst. De bevrijding riep bij ds. Buskes nogal wat tegenstrijdige gevoelens op. Hij was dankbaar en ongerust tegelijk. Niet ieder begreep hem. Er waren heel wat enthousiaste mensen, die de schouders eronder wilden zetten. Er zou een nieuwe samenleving tot stand worden gebracht, waarin het beter leven zou zijn dan voor de oorlog. Men is wellicht wat al te enthousiast geweest. Men vergat vooral één ding: vrijheid is niet alleen een geschenk, ook een opgave.

Onvermogen

Ter gelegenheid van de eeuwwisseling zijn nogal wat publicaties verschenen waarin de nodige zorg over de ontwikkelingen in de geschiedenis is uitgesproken. Wat heeft ons volk met de verworven vrijheid gedaan? Verschillende auteurs hebben erop gewezen dat wij in een tijd leven waarin belangrijke beslissingen vallen, zowel in de wereld als in de kerk. Er worden keuzes gemaakt, die voor de toekomst van groot belang zijn. Het optimisme van toen heeft plaatsgemaakt voor het onbehagen van nu. In de praktijk van alledag blijkt dat velen zich gefrustreerd voelen, of schuldig, of bedreigd.

De wereld van nu wordt gekenmerkt door gevoelens van onvermogen. In enkele tientallen jaren is de stemming totaal omgeslagen. Je kunt het merken aan het gebruik van zogenaamde onwoorden: onbehagen, onvermogen, onvrede. De gevoelens die tot uitdrukking worden gebracht, worden ook vertaald naar het terrein van de politiek. Politici kiezen, onder invloed van de publieke opinie, regelmatig voor een ad-hoc beleid. Kiezers raken in verwarring en weten niet op welke partij ze zullen stemmen.

Gemeenschappelijk fundament

Er is veel aan de hand. Het wordt ook breed herkend. De invloed van kerk en geloof op de samenleving is sterk teruggelopen. Geloof en godsdienst spelen in het publieke leven een steeds geringere rol. Ze worden steeds meer teruggedrongen op het particuliere terrein. De verbinding tussen geloof en praktijk van elke dag is steeds minder vanzelfsprekend, wordt ontkend of zelfs tegengegaan. Vrijheid, een geschenk. Men wil wel van de vrijheid genieten, hoe dat genieten er dan ook uitziet. Maar vrijheid als een opgave van Godswege, dat ziet men duidelijk niet meer zitten.

Toch moeten we ons afvragen of ook hier de wal het schip niet keert. Steeds meer wordt gesignaleerd dat er in onze samenleving iets misgaat. Het was opvallend dat iemand als oud-WD-leider Frits Bolkestein eind jaren negentig herhaaldelijk gepleit heeft voor het herstel van christelijke normen en waarden. Juist de liberalen hebben het altijd opgenomen voor de individuele vrijheid, desnoods ten koste van het gezag van Bijbel en Kerk. Ook de liberalen hebben dus erkend dat zonder een gemeenschappelijk moreel fundament, waarvoor het christendom in het verleden garant stond, het moeilijk is een samenleving van vrije mensen op te bouwen.

J. BOER, ROUVEEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen