Uit de pers

Geloof en wetenschap

Valt wetenschappelijk bezig zijn te combineren met een bijbels-gelovig staan in de wereld? Het viel me onlangs weer op hoe keihard atheïsten oordelen over genoemde combinatie. Er verscheen een boek van Harm Visser waarin elf mannen geïnterviewd worden over hun 'Leven zonder God'. Vooral de fysici in het gezelschap uiten hun gram: hoe kun je in een albesturend God die Schepper is geloven als de Wetenschap je geloofsopvattingen stuk voor stuk onderuithaalt? Christendom is domheid.

Mij troffen onlangs twee gesprekken met mannen die bepaald niet bekend staan als dom of onnozel, integendeel. De één is Cees Dekker, hoogleraar moleculaire biofysica aan de TU van Delft. En de ander is Geurt Henk van Kóoten, universitair docent Nieuwe Testament en Vroeg Christendom aan de RU te Groningen. In beide gesprekken komt de relatie tussen bijbels geloof en wetenschap aan de orde.

Prof. Dekker, aldus het gesprek met hem in VolZin, opinieblad voor geloof en samenleving, voortzetting van Hervormd Nederland en De Bazuin, houdt zich op het ogenblik vooral bezig met enkele DNA-moleculen en eiwitten, de bouwstenen van het leven. Hij is nog één van de weinige wetenschappers die in God gelooft.

"'Nu begrijpen we de taal uan God, " zei president Clinton nadat de menselijke genen in kaart waren gebracht. "Dat uind ik wel aardig gezegd, mits je het leest in de goede context. Niet dat de wetenschap nu God vervangt, maar de wetenschap heeft ontdekt welke injormatie God gebruikt om allerlei processen te sturen in leuende wezens, in dit geual de mens. Als christen geloojik dat er een God is, een schepper die de mens heeft gemaakt uit het "'stojder aarde'". Ik loop mij in dit uak niet de hele dag te verwonderen natuurlijk, maar er zijn wel momenten dat ik denk: wat bijzonder dat dat allemaal zo op elkaar ingrijpt. Ik zie daar een ontwerp achter, al is dat controuersieel. Zo'n idee uan een intelligent ontwerp in de natuur wordt meestal ontkend. Het is allemaal vanzelf ontstaan, zeggen veel wetenschappers."

"Het valt me zwaar een natuurkundige die in God gelooft helemaal serieus te nemen", schreef journalist Max Pam. Hij is niet de

enige. Nobelprijswinnaar Simon uan der Meer noemt gelouige natuurkundigen schizofreen. Dekker kan met zulke uitlatingen helemaal niks. "Ik ervaar het diametraal anders: juist als je consequent atheïst bent, • moetje wel een gespleten persoonlijkheid hebben. Je kunt de wereld beschouwen vanuit twee tegengestelde wereldbeelden: het theïstische en het atheïstische. Veel wetenschappers hebben een atheïstisch wereldbeeld. Daarin zijn er alleen maar atomen en wetten, al het andere is illusie: het gevoel dat het leven zin heeft, uragen over schoonheid, de creativiteit en de intelligentie van de mens, allemaal illusie. Het zijn enkel maar genen die zich willen voortplanten. Ik uind dat zo'n arm beeld. In mijn theïstisch wereldbeeld geloojik dat er een God is die een plan heeft met deze wereld, die zin geeft aan het bestaan. Die overtuiging zit heel diep in mij. Dat conjlicteert overigens niet met mijn onderzoek naar de bouwstenen van de materie. Ik wil wetenschap bedrijven uanuit een theïstisch perspectief en me niet laten dwingen in het keurslijf uan het materialistischatheïstische wereldbeeld. God is sinds de uerlichting in de wetenschap taboe verklaard, je moetje daarin beperken tot jijsische parameters. En ueruolgens hebben we uerklaard dat de werkelijkheid daartoe beperkt is.'" t p S D r b g n d w m o n t g v h n e h H k 2 g

Wetenschap, aldus Cees Dekker, is niet alleen maar een rationele bezigheid. 'Men denkt dat er altijd louter geredeneerd wordt op grond van feiten. Maar wanneer is iets onbetwistbaar een feit? Ieder mens denkt vanuit een bepaald paradigma, dus het is heel moeilijk om iets objectief te zien'. De atheïst zegt dat de mens door toeval is ontstaan. De mens is een schitterend ongeluk, aldus een evolutionist. De gelovige zegt dat de mens er is met een bedoeling. P Z l G ( s t w s g T n l

'Dekker is ouertuigd uan de zin uan het bestaan. "Ik leef in relatie met mijn Schepper en probeer te leuen zoals Hij het bedoeld heeft, met geluk en schoonheid, met relaties die heel zijn, met de wereld om je heen. Die bedoeling haai ik uit de Bijbel, uit de manier waarop Jezus Christus omging met mensen, uit de wetten die God stelt." Hij geloojt in een leven na de dood, met een nieuw lichaam zoals de Bijbel zegt, en in een hemel en een hel. Hij stelt zich de hemel voor als een spannende wereld waar je dingen leert. "Ik geloof heel sterk dat mijn geest zal voortleven na dit leuen. En ik uind het een geweldig perspectief datje bij God mag voortleven. Voor mij is God de heilige, de alk p d k n d ' l d S n t s k m G

machtige en uan een andere natuur dan wij, maar diezelfde God is ook liefde. Het zijn die twee aspecten uan God die in de Bijbel geopenbaard worden."

Soms twijfelt hij ook. Een jaar of vijfgeleden drong de uraag zich op of Richard Dawkins misschien toch gelijk had met zijn radicaal materialistische leuensuisie en de bewering dat de mens slechts een toevallig evolutionair product is. "Ik ben dat toen gaan bestuderen en heb geconcludeerd dat het onzin is. Dat het op zijn minst een redenering is die gebouwd is op de sterke wens dat het zo zou zijn, en dat het bepaald niet wetenschappelijk evident is erf zo. Dat heeft me gesterkt in mijn gelooj Ook in mijn overtuiging dat wetenschap en geloof op een natuurlijke manier bij elkaar passen. Het theïstisch wereldbeeld heeft wat mij betreft gewoon veel sterkere papieren. Natuurlijk vind ik de hele materie ingewikkeld en het houdt me bezig. Ik denk er zelfs elke dag over na. Ik wil weten wat de waarheid is, dat is een drang van mij. En nu ga ik weer aan het werk.'"

Het hele gesprek met prof. Cees Dekker staat te lezen in VolZin van 25 april 2003 (jrg. 2 nr. 9). Het blad wordt uitgegeven bij de BDU te Barneveld.

Paulus en de kosmos

Zo luidt de titel van het boek dat onlangs verscheen van de hand van dr. Geurt Henk van Kooten. In CV Koers (jrg. 5 nr. 5 mei 2003) staat een gesprek met de auteur te lezen waarin hij tekst en uitleg geeft bij zijn visie op wat Paulus in verschillende brieven schrijft over de positie van Christus tegenover de kosmos. Het interview van Tjerk de Reus begint met de stellingname van dr. Van Kooten: 'Het christelijk geloof hoeft niet in zijn schulp te kruipen als de natuurwetenschappen pretenderen de kosmos te doorgronden. Het christendom kent een eigen kosmologie waarin de hoop domineert'. Hoe mag een christen dan vandaag in dit gesprek staan?

'Van Kooten: "Allereerst moeten we niet vallen voor het materialistische wereldbeeld, dat uitgedragen wordt door iemand als Stephen Hawking. Deze wereldwijd bekende natuurkundige ziet de kosmos als een gesloen mechaniek, waarvan de natuurwetenchappen alleen nog de code moeten "'kraken'". Als we de basiswet van de totale kosos gevonden hebben, dan kennen we de eest van God, zegt Hawking. Maar daar-

mee doelt hij niet op een religieuze werkelijkheid. Het blijft bij hem'van begin tot eind materialisme: er is niets meer dan materie.

Het gevaar is groot dat ook christenen gemakkelijk zullen vallen uoor het wereldbeeld uan deze Hawking, omdat wij verleerd zijn "'in het groot'" te denken. Paulus had een totaalvisie: het werk uan Christus - uoo'r en in de tijden - heeft wat hem betreft implicaties voor de kosmos. Het een - de verlossing van de mens - hangt samen met het ander - de verlossing van de kosmos. Hoe we ons het een en ander concreet moeten voorstellen, is overigens een moeilijk punt. De kosmos wordt in een soort proces aan Christus onderworpen - hoe gaat dat in zijn werk? Het belangrijkste is mijns inziens het overheersende besef dat Christus overwinnaar is, dat God uia Hem '"het werkuan Zijn handen niet laat uaren'" en dat Hij deze kosmos tot ueruulling brengt. Een denker als Hawking stelt deze dingen op een uitgekiende manier buiten spel. Hij bant God uit de kosmos en zet Hem - zo Hij al bestaat - buiten dc natuurlijke processen in onze wereld. Gelooj kan dan hoogstens nog een prive'-zaakzijn, die nauwelijks relatie vertoont met de wereld die wij bewonen. Zo'n uerschraling uan je geloof kan gemakkelijk leiden tot het afscheid nemen uan kerk en gelooj. Van ueel ex-kerkmensen hoor je dat zij het geloof niet langer ervoeren als iets wat met hun levenswerkelijkheid te maken heeft.'"

Maar net als prof. Cees Dekker zijn er nog anderen die afstand nemen van een rigoureus materialisme.

'Maar juist binnen de natuurwetenschap zijn er naast Stephen Hawking anderen die ajstand nemen uan een rigoureus materialisme. Van Kooten noemt in zijn boek Paul Davies, die bij een breed publiek bekendheid kreeg door diverse publicaties. "Davies vertegenwoordigt een heel andere manier van denken binnen de natuurwetenschap", licht Van Kooten toe. "Hij zegt net als Hawking dat de kosmos, gegeven de natuurwetten, "'op zichzelf'" bestaat, maar hij stelt tegelijk vast dat die natuurwetten, die de kosmos reguleren, mét tegelijk met de kosmos kunnen zijn ontstaan. Anders kunnen ze het bestaan en de werking van de kosmos niet verklaren. De natuurwetten zijn zo fijnmazig dat ze het ontstaan van de menselijke geest toelaten die in dat alles de Geest van God herkent. Met andere woorden, het ontwerp uoor de kosmos moet op de een of andere manier uoorajgaan aan de wording uan de kosmos. Davies komt dan heel dicht in de buurt uan een Schepper, die je volgens Paulus uit de

schepping kunt leren kennen. Ik verwijs voor naar Romeinen 1, waar Paulus zegt dat Gods eeuwige kracht en goddelijkheid u de schepping af te leiden zijn. Dat besef krijgt bij Davies het volle pond en daarom is hij een heel goede gesprekspartner voor chrishier- tenen die vanuit hun geloof na de kosmos."'

it Het gesprek met Van Kooten eindigt met diens afweging dat het hem heel. veel waard zou zijn als christenen van-

denken uit een over weloverwogen kosmologie het debat zouden aangaan met hedendaagse natuurwetenschappers. 'Het christendom is nooit bedoeld als een geloof voor enkel de privé-sfeer. Je kunt ermee de straat op. Dat is de bel m t t langrijkste les die ik getrokken heb uit mijn onderzoek van Paulus en de cultuurvan zijn tijd', aldus dr. Van Kooten in CV Koers.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen