Boekbespreking

G. J. Haak Metamorfose. Intercultureel begeleiden van kerken in een niet-christelijke ópgeving. Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer, 2002; 320 blz.; € 20, -. v\

Drs. C^liaah, ^iverakii^docent zen 1, din^^iefé^c^^liio/^Tne^^ische Universiteit van de Gerdförmeerde K& idkeft ƒ - (Vrijg.), heeft met de bovengenoemde publicatie een waardevol boek op zijn naam gezet. Vanuit gereformeerd perspectief heeft hij een geslaagde poging gedaan om een doorwrochte bijdrage te leveren aan de oecumenische discussie over de noodzaak, uitdagingen en problemen van de contextualisatie van het evangelie en de kerk.

Haak is kritisch naar twee fronten. Enerzijds wijst hij de traditionele manier van zending bedrijven af, die doorgaans zonder oog voor de cultuur waarin zij opereerde een westers gekleurd evangelie communiceerde en gemeenten stichtte die qua inrichting, beleving en theologische, cq. dogmatische ontwikkeling los stonden van de context waarin zij leefden. Het oude bestaan met zijn eigenheden werd niet genadig vernieuwd, maar genadeloos afgeschreven. Met als gevolg dat de kerk meer dan nodig en goed was binnen de bestaande cultuur een 'vreemde eend in de bijt' bleef. En dat de gelovigen het gevaar liepen van een dualistische levensstijl, doordat het nieuwe wel werd opgelegd maar niet geïntegreerd en het oude (dat altijd taaier is dan wenselijk) vaak 'ondergronds' ging. Anderzijds is Haak beducht voor een missionaire aanpak die vanuit een reactie op het verleden, vanuit een aan erosie onderhevig Schriftgezag en vanuit een relativerende visie op de verhouding van christelijk geloof en niet-christelijke godsdiensten zoveel eer aan de bestaande culturele (en religieuze) context geeft, dat de tekst van de Schrift daaraan ondergeschikt gemaakt wordt en niet meer zijn eigen taal kan spreken, kritisch, ontdekkend, bekerend en vernieuwend.

In zijn boek zet Haak zorgvuldig en nauwgezet een route uit om tussen de genoemde klippen door te varen. Hij maakt daarbij gebruik van een reeks aan agogische en sociologische modellen, die hij theologisch in

kadert om zodoende niet alleen bijbels maar ook wetenschappelijk verantwoord te werk te gaan. Zowel wat structuur als inhoud betreft is het een echt handboek geworden, een handleiding die niet zozeer bedoeld is om in één keer door te lezen (hoewel dat in dit geval geen moeite kost!) en daarna weg te leggen, maar om in verschillende missionaire fasen op te slaan en toe te passen. In het licht dat Nederland steeds meer zendingsland aan het worden is, biedt het ook handvatten voor de uitdaging waar de christelijke kerk hier steeds meer voor komt te staan, wil zij haar missionaire roeping op een adequate wijze blijven vervullen: een verantwoorde inculturatie van boodschap, geloofsbeleving en gemeenteopbouw in de 21ste eeuw. Veelzeggend is het dat Haak in hoofdstuk 3 het nogal zakelijke begrip contextualisatie vervangt voor het bijbelse woord metamorfose. Hij ondeent dit aan Romeinen 12 : 2, waar de gelovende gemeente wordt opgeroepen om vernieuwd (gemetamorfoseerd) in hun denken te worden. Uiteraard verbreedt en verdiept Haak dit begrip, maar de bedoeling van zijn keus is duidelijk: bijbels genormeerde contextualisatie is onlosmakelijk verbonden met de bekering tot de genade van God in Christus (rechtvaardiging), met de wedergeboorte door de Geest tot een nieuw schepsel (heiliging) en grijpt transformerend in op het oude denken waardoor zich een nieuwe identiteit ontwikkelt, die enerzijds cultureel bepaald is en anderzijds typisch christelijk blijkt. Kort gezegd: het gaat om een leven coram Deo in de bestaande culturele setting. Uitvoerig gaat Haak in de volgende twee hoofdstukken (4 en 5) na hoe deze metamorfose zich moet en kan voltrekken, individueel (bij de gelovige) en gemeenschappelijk (in de kerk). Door middel van twee uitgebreide metamorfose-checklists laat hij zien om welke culturele items het gaat bij de inculturatie en welke veranderingsprocessen een belangrijke rol spelen in de toepassing van de gezochte metamorfose.

Hoewel hij dit op zichzelf helder en overzichtelijk uit de doeken doet en het met de nodige voorbeelden uit de praktijk goed illustreert, ging het me al lezend ook soms duizelen. De schema's die Haak aanreikt, bevatten zo'n hoeveelheid van gegevens, datje door de bomen soms het bos niet meer ziet. Ik neem aan dat het in de praktijk - en Haak zal dat vanuit zijn ervaring beter weten dan ik - zich stapsgewijs en bij stukjes en beetjes voltrekt. En in dat licht biedt dit boek voor elke stap de nodige aanwijzingen. Eén ding werd in ieder geval wel duidelijk: metamorfose is geen kwestie van een paar aardige culturele aanpassinkjes, maar een allesomvattend en ingewikkeld proces.

Volop interessant wordt het als Haak in hoofdstuk 6 uit de doeken doet hoe de metamorfose functioneert in de praktijk van zending en kerkopbouw. Kenmerkend voor zijn benadering is de strikte kerkelijke inkadering van dit proces. Als 'hervormde buitenstaander' viel mij de 'vrijgemaakte' kleur op. Niettemin stem ik van harte in met de noodzaak en de zegen van deze organisatorische en ambtelijke aanpak. Juist deze oerreformatorische insteek behoedt voor individuele eenzijdigheden en missers en voldoet aan het bijbelse principe dat de Geest ons 'samen met alle heiligen' inzicht geeft in waar het op aankomt.

Uitermate boeiend vond ik Haaks bespreking van de zogenaamde metamorfosecyclus. Met name de paragraaf waarin hij laat zien hoe de metamorfose zich in bijbelstheologisch opzicht voltrekt. Met handhaving van de klassiek-gereformeerde opvatting (niet traditioneel maar dynamisch) van het gezag en de eenheid van de Schrift, toont hij aan dat het lezen van de bijbel en het doordenken van de theologie (dogmatiek) in een andere culturele setting leidt tot een vernieuwend en verrijkend verstaan van de Schriften. Het spreken van God is bere-kend op alle mogelijke culturen, tot aan de einden der aarde en het eind der tijden. Het laatste hoofdstuk eindigt met acht praktische aanbevelingen voor de missionaire aanpak van de metamorfose, waarbij management en ambt, effectief beleid en levend geloof elkaar niet uitsluiten maar complementeren. Ten slotte geeft Haak een levendige profielschets van de zendeling, cq. oecumenisch assistent. Volop to the point en inspirerend.

Bij alle waardering heeft dit boek ook zijn beperkingen. Haak brengt zijn visie nauwelijks in gesprek, bevestigend of kritisch, met anderen die zich over deze problematiek hebben uitgelaten. De schematische aanpak is cultureel (westers) bepaald en zal in een andere culturele context soms zelf vragen om contextualisatie. De stijl van schrijven heeft, naast dat het prettig leest, iets fragmentarisch, wat soms ten koste van de inhoud gaat. Maar dit neemt niet weg dat ik dit boek met groot respect voor het vele denkwerk aanbeveel. Het is de schrijver gelukt om wetenschappelijke doordenking en gereformeerde theologie op een verfrissende en uitdagende manier te verbinden. Voorlopig kunnen we ermee aan de slag!

P. J. VISSER, DEN HAAG

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen