Uit de pers

Staan in de tijd

Jeremia riep ooit het volk Israël op te staan op de wegen en te vragen naar de beproefd gebleken paden waarlangs God van oude tijden afZijn volk had geleid. Van tijd tot tijd blijkt het nodig te zijn als wolk van God, levend in een bepaald tijdsgewricht en omgeven door de cultuur van die dagen, zich opnieuw te oriënteren op de ontstane situatie. Oriëntatiepunt is het spoor dat God de eeuwen door trok. De 'oude paden' zijn geen 'ouderwetse paden' maar betrouwbare paden. Het is het spoor van Gods getuigenis en van Zijn geloofwaardige beloften en geboden door alle tijden en omstandigheden heen.

Daar moest ik aan denken toen ik me voor deze keer voorbereidde. Ik las alweer even geleden in het Nederlands Dagblad van 10 mei 2003 een boeiend gesprek van Fija Nijenhuis met dr. Jan Poortman. Na 34 jaar lid te zijn geweest van het EO-bestuur vond hij de tijd gekomen om terug te treden. Naast een biografisch gedeelte, gaf Poortman ook rekenschap van zijn staan en positie binnen de EO en probeerde hij toe te lichten hoe in ieder geval zijn keuzes werden en worden gemotiveerd.

Als dit nummer van ons blad verschijnt, is de EO-Jongerendag aanstaande of misschien net geweest. Elk jaar roept de programmering van deze dag bij een deel van de eigen achterban kritische vragen op. Dit jaar geeft nog een andere kwestie stof tot enig rumoer. Er zal op de jongerendag dit jaar voor het eerst een eigen stand van de EO staan die bezoekers informatie verschaft over homofilie. Eerdere jaren was de Evangelische Hulp aan Homofielen (EHAH) altijd aanwezig. En vorig Jaar was ContrariO voor het eerst present, een vrijgemaakte groep homo's die vrijmoedig voor hun geaardheid uitkomen en daar niet moeilijk over doen. Dit jaar doet de EO het zelf, met een eigen 'homokraam'. Kritische leden van de eigen achterban zien daar een verschuiving in. Bestuurders van de EO ontkennen dat echter. Het dagblad Trouw zette boven een bericht de wat plagerige woorden: Homoseksualiteit kan nog steeds niet, maar er zit rek in.

Wat heeft dat allemaal met het gesprek met dr. Poortman te maken? Wel, nadat hij verschuivingen in zijn eigen leven door de jaren heen heeft verwoord, trekt hij die lijn ook door naar de EO.

"'De EO is als omroep begonnen met een geweldige vorm uan stelligheid en veel zwart-witdenken. De laatste vijftien jaar hebben we steeds meer vragen gekregen: wie waren de mensen die we u; ilden benaderen eigenlijk? Toen we met hen in contact kwamen, kregen we meer respect. Dat leidde tot bescheidenheid. Onze veilige kaders en vooronderstellingen kwamen jlink onder druk te staan."

Symbolisch daarvoor noemt Poortman het programma Fifty fifty van Henk Binnendijk. "Daarin bevroeg hij vooraanstaande Nederlanders over hun leven. Het was de bedoeling dat hij aan het eind God ter sprake zou brengen. Maar wat we zagen, was dat Henk steeds vaker ging aarzelen in de ontmoetingen. Als je respectvol met de ander wilt omgaan, moetje toegeven dat ook wij vragen, verdriet en pijn hebben. En wat zeg je dan? Wat breng je dan nog in als gelovige? Als bestuur hebben we dat moeten vertalen door een volstrekt andere opstelling te kiezen. Tegen die mensen ga je niet zomaar preken. Je moetje inleven in wie die ander is en goed nadenken over de woorden die je in dat leven wilt indragen. Dat heeft gemaakt dat we kwetsbaargeworden zijn. Tastender. We worstelen meer en zijn meer zoekend bezig. Mensen die niet zo in de cultuur staan, kunnen dat niet goed meemaken. Het wordt slap, dun, vaag, zeggen zij."

Volgens Poortman kunnen verontruste EOleden niet voldoende verwerken dat de wereld in een andere Jase van de tijd beland is. "Je kunt wel schelden dat de moderne mens leeft op emoties, maar je kunt het niet ontken-nen. Het is zo. De cultuur en de wereld zijn veranderd, je moet accepteren dat mensen anders in elkaar zitten."'

Wat Poortman bedoelt, als ik hem goed versta, is dat we ook als christenen niet overal meer klip en klaar onze antwoorden paraat hebben op vragen die onze tijd en deze cultuur ons stellen. Tenminste, hij vindt dat en ik val hem daarin bij. Maar er zijn ook nog genoeg anderen die vinden dat we die antwoorden wel hebben. Ik bedoel: het is een kwestie van hoe sta je in de tijd?

Alweer even geleden werd in hetzelfde Nederlands Dagblad een discussie gevoerd over wat een vrijgemaakte predikant openlijk aan de orde had gesteld. Poortman brengt die discussie in om zijn visie te verduidelijken.

'"Jasperse zei: 'De woorden van God die ik hoor en de gelovige kwetsbaarheid waarmee ik in het leven wil staan, passen niet meer in het strakke jasje van de gereformeerde leerstellingen. Ik heb geen opvattingen meer. Ik hoor Gods stem en daarbij wil ik leven.' Die kwetsbaarheid zou ik de komen de jaren willen zien in de openheid naar de cultuur. Ik hoop dat we durven zoeken naar de stem van God, dat we opnieuw gaan horen." Poortman betreurt het dat het nu stil is rond Jasperse. "Misschien kwam de discussie te vroeg. De achterban voor wie hij schreef - ik

heb het vooral over de vrijgemaakte kerk - was er nog niet aan toe. Ik ben ontzettend bang dat het weer dichtgesmeerd wordt en dat men denkt dat daarmee het probleem weg is. Naar mijn gevoel is het Henk Jasperse-syndroom veel breder aanwezig in kerkelijk Nederland. Ik vind het buitengewoon jammer dat men dat niet onderkend heeft. Het is geen typisch vrijgemaakt probleem. Je kunt niet meer in deze tijd staan met de massieve woorden van onze vaderen, de dogmatiek en de rationele betogen."

Poortman is bang dat dejasperse-gedachte over een paar jaar op een veel explosievere manier aan de orde komt. "Dingen die je onder de grond stopt omdat je denkt dat ze voorbij zijn, hopen zich op en komen op een gegeven moment met een plof te voorschijn. Dat moetje voorkomen."

Heel veel predikanten en ouderlingen hebben hun instemming met de predikant niet durven uiten uit angst voor kerkelijke repercussies, denkt Poortman. "Maar zij zullen op een gegeven moment toch hun vragen in hun kerkenraden stellen. Ik hoop dat deze predikanten het volhouden.'"

Poortman bepleit openheid naar de cultuur en ik kan daar voor een belangrijk deel met hem in meevoelen.

Ik heb altijd wel de wat ongeruste vraag in mezelf: hoever strekt dat? Waar ligt de grens? Er is aan de ene kant de hartstocht om het Evangelie ook aan de medemens van deze tijd te slijten. Het moet toch mogelijk zijn ' om ook in een postmoderne cultuur duidelijk te maken wat ons drijft als volgelingen van Jezus Christus. Maar nooit kan dat ten koste gaan van het Evangelie in Zijn volle kracht inclusief de scherpe en ons niet welgevallige kanten van dat Evangelie. Je kunt vele mijlen meegaan met je postmoderne gesprekspartner en je moet dat ook om Christus' wil. Maar er komt een moment dat je heel eerlijk tegen elkaar moet zeggen: nu vraagt Christus overgave en gehoorzaamheid aan Hem. En waar deze niet in je hart geboren wordt, daar zegt datzelfde Evangelie me: er is geen heil buiten Jezus. Poortman besluit zijn gesprek met opnieuw de EO te betrekken in wat hem beweegt.

'Alleen in die kwetsbaarheid kun je de nietgelovige van nu bereiken, zegt Poortman. Maar het blijft moeilijk. "Het programma Catherine zoekt God was een uiterste po-ging van de EO om in onze cultuur zichtbaar te maken wat geloof nou echt is. Door iemand van buiten de kerk christenen te laten bevragen, zijn we bij een grens gekomen." Of deze manier werkt, weet hij niet. "We moeten buitengewoon bescheiden zijn. Ik weet wel dat we onszelf als EO overschat hebben, dat we dachten dat we de kerken konden vervangen. Maar we hebben een verwijzende junctie. Door de EO kom je niet tot bekering. We geven mensen hooguiteen zetje om contact te zoeken met een geloofsgemeenschap. Daar moet het gebeuren. Je kunt het geloof wel overbrengen via tv, maar een omroep kan mensen die op weg zijn naar het geloo/niet voldoende begeleiden. Kerk, vrienden of een bijbelkring zij n nodig. God wil kennelijk van een gemeenschap gebruikmaken om tot geloof te komen, te groeien in het geloof."

an Poortman laat de EO vol vertrouwen, maar ook met zorg achter. Aan de ploeg van bestuur en directie zal het niet liggen. "Wel zal het moeilijker en weerbarstiger worden om de woorden van God vorm te geven in de media, zodat ze landen in de werkelijkheid van 2004 en 2005. Ik denk dat de aanvankelijke openheid voor het geloof geen echte plaats krijgt in de samenleving. We kunnen niet goed zichtbaar maken wat het christe-lijk geloof echt is."

Poortman heeft ook zorgen over de achterban van de EO, die net zo individualistisch is geworden als de rest van Nederland. "Men maakt keuzes op grond van volstrekt andere overwegingen dan vroeger. Dat zie je ook bij de christelijke politieke partijen, die bijna leeglopen. Ik denk dat als de EO opnieuw opgericht moest worden, we nog geen 50.000 leden zouden halen. Je zult zien dat er een leegloop komt, dat de legitimiteit van het EO qua ledenaantal ter discussie zal staan. Ik denk dat het heel moeilijk zal worden.'"

Ik ben het helemaal met Poortman eens dat het ons niet echt lukt om duidelijk te maken wat het christelijk geloof nu werkelijk is, wat het toevoegt aan een voor de meeste medelanders al zo rijk gevuld bestaan. Het heeft alles te maken met het levensbesef van 'De verdwijnende hemel' (H. W. von der Dunk). Dank aan am. Poortman voor dit belangrijke en boeiende gesprek en voor zijn inzet binnen de Evangelische Omroep.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen