Hulpeloos, waardeloos, somber

Door de redactie van de Waarheidsvriend is mij gevraagd om in een aantal artikelen op het onderwerp 'depressiviteit en jongeren' in te gaan. Omdat ik mij zorgen maak over de toerusting van jongeren op onze maatschappij, wil ik hieraan graag voldoen. Worden jonge mensen, in de bloei van hun leven, door hun ouders, school, kerkelijke gemeente wel voldoende toegerust om in de hectische tijd waarin wij leven, staande te kunnen blijven? Of worden zij - hoe triest ook - juist opgezadeld met nog meer problemen?

Ik wil mij in deze artikelen richten tot de jongeren zelf, hun ouders, hun leraren en docenten en kerkelijke en pastorale begeleiders. Niet om een schuldvraag ergens neer te leggen, maar om een bepaalde zorg te delen, problemen die jonge mensen kunnen hebben te erkennen en te herkennen en handvatten aan te reiken tot een beter verstaan en een betere begeleiding van jongeren met depressieve klachten.

Zomaar een voorbeeld

Een studente (19 jaar) loopt mijn werkkamer op de Christelijke Hogeschool Ede binnen en stelt mij een vraag over haar cijfer. Omdat ik haar al een tijdje niet gezien heb, vraag ik hoe het met haar gaat. 'Oh, goed', is het antwoord. Maar de toon in haar stem overtuigt mij niet en na enig doorvragen komen er tranen. In het gesprek dat dan volgt, maakt de studente een aantal opmerkingen die mij aan het denken zetten. 'Ik ben de laatste tijd vreselijk moe, ik kom nergens meer toe en ik heb geen zin om naar school te komen'. 'Toen ik hoorde dat ik de tentamens van het vorige blok niet gehaald had, kwam ik drie dagen mijn bed niet meer uit'. 'Ik ben niet geschikt voor dit vak, ga mijn opleiding niet halen en durf daarom mijn ouders niet onder ogen te komen, omdat zij denken dat het goed met mij gaat.

Trouwens: wanneer ik met een onvoldoende thuiskom, zeggen zij tegen mij dat ik niet geschikt ben voor deze opleiding'. 'Met mijn vriend gaat het ook niet goed, ik ben bang hem te verliezen. Ik snap trouwens toch niet, wat hij in mij ziet...'. 'Eten doe ik eigenlijk niet meer, slapen zou ik de hele dag vol kunnen houden, maar vooral 's ochtends kom ik mijn bed niet meer uit'. 'Ik voel me waardeloos en snap trouwens niet waarom jij naar mijn verhaal wilt luisteren'. 'Het liefst zou ik nu gaan slapen en nooit meer wakker willen worden... Dan is iedereen van mij af... En wordt het eindelijk rustig in mijn hoofd...'.

'Depressie!', flitst door mijn hoofd. Schokkend! Zo jong nog en jezelf zo hulpeloos, waardeloos, somber en verdrietig voelen. Hoe is dat mogelijk?

Depressief, wat is dat?

De studente uit het voorbeeld heeft in amper een kwartier tijd een fiks aantal zaken beschreven die mij op het spoor zetten van een depressie. Een depressie is een stemmingsstoornis. Een depressie is meer dan een gevoel. Je hoort (jonge en oude) mensen te pas en te onpas zeggen dat ze 'depri zijn'. Dat klopt niet. Beter zou zijn: 'Ik voel mij op dit moment depri of depressief'. Men bedoelt de gevoelens van dat moment te verwoorden. Depressie is een gestoorde stemming (want het is een stemmingsstoornis) en dus iets anders. Het draait hier dus om het verschil tussen stemming en gevoel of stemming en emotie. Eenvoudig gezegd: een stemming is van langdurige aard, een gevoel of een emotie is van het moment en duurt niet zo lang. Om 'echt' depressief genoemd te worden, moetje minimaal twee weken lang, bijna iedere dag en gedurende het grootste deel van die dag vijf van de volgende negen kenmerken hebben en zéker één kenmerk van nummer 1 of 2:

1. Een neerslachtige stemming (droevig, leeg, huilerig). Soms zijn kinderen en adolescenten echter juist heel prikkelbaar (gestresst);

2. Een verminderde interesse en plezier in bijna alle daagse activiteiten en omgang met anderen;

3. Een aanzienlijke toename of juist vermindering van eetlust en gewicht (of het uitblijven van de verwachte gewichtstoename bij kinderen);

4. Slaapproblemen: te weinig slapen of wakker worden/liggen of juist te veel slapen;

5. Rusteloosheid of juist heel sloom zijn, ongemotiveerd;

6. Vermoeidheid, geen zin meer hebben in, geen energie meer hebben voor...;

7. Gevoelens van 'ik ben waardeloos' of'het is mijn schuld' (onterecht of te groot);

8. Verminderd vermogen tot nadenken en jezelf concentreren;

9. Denken aan de dood en/of het maken van plannen om jezelf te doden.

Belangrijk is om na te gaan of de bovenstaande kenmerken jouw functioneren belemmeren. Je ziet het vaak terug in het achteruitgaan van de schoolcijfers, contacten met vrienden en vriendinnen of juist in het hebben van veel ruzie en gedragsproblemen. Belangrijk is ook dat de bovenstaande negen kenmerken niet het gevolg mogen zijn van een lichamelijke ziekte of van het gebruik van middelen (alcohol en drugs). Laatste punt: er wordt altijd nagegaan of je pasgeleden een verlies hebt geleden en je dus eigenlijk verdrietig bent, omdat je rouwt over iets of iemand die je verloren hebt. Verdriet en rouw 'horen' in zekere zin bij het leven, ook bij het leven van een jongere. De jongere moet oude en vertrouwde situaties opgeven en nieuwe situaties het hoofd bieden. Denk bijvoorbeeld aan de overgang van de basisschool naar de middelbare school. Er zijn ook erge gebeurtenissen, waarin verdriet en rouw op kunnen treden, die verder gaan dan het overstappen naar een nieuwe situatie. Denk aan het verliezen van ouders, broertjes en zusjes enz.

Een hot item d

Tot 25 jaar geleden ging de wetenschap er vanuit dat depressiviteit onder jongeren niet voorkwam, laat staan onder kinderen, kleuters, peuters en baby's. Daar kwam toen verandering in. Meer en meer ging men beseffen dat niet alleen volwassenen last hebben van depressiviteit. Belangrijk hierbij is te beseffen dat het gedrag van een land, een jongere, een volwassene en een oudere met depressie telkens weer anders kan zijn. Maar daar kom ik nog op terug. Op dit moment gaat men ervan uit dat depressie onder kinderen wel degelijk voorkomt. Onder peuters en kleuters • is dat zo'n 1% van de kinderen, onder - basisschoolleerlingen is dat percentage 2% en onder adolescenten (12 tot, en met 21 jaar) is dat percentage gestegen tot 5°/O-8%. Wetenschappelijk.onderzoek heeft aangetoond dat wanneer men een groep adolescenten vraagt of zij ooit wel eens depressief zijn ge- - weest, zo'n i5°/o-20% op die vraag met 'ja' antwoordt. Uit dit soort van onderzoek wordt duidelijk dat het percentage snel stijgt na ongeveer het twaalfde levensjaar. Ook is aangetoond dat tot het twaalfde levensjaar evenveel jongens als meisjes last hebben van depressies. Onder adolescenten en volwassenen zijn twee keer zoveel vrout, wen als mannen depressief. 2

Ik zou nog terugkomen op het verschil tussen volwassen mensen met een dépressie en jongeren en kinderen met een depressie. Ik sla de groep kleuters, peuters en baby's even over. Bij.kinderen valt op dat zij bij een depressie, klagen over lichamelijke pijnen - rugpijn, buikpijn en hoofdpijn - waarvoor geen duidelijk medische verklaring is. Ook zien we bij deze kinderen agressief gedrag en angsten. Bij adolescenten komen we daarnaast crimineel gedrag, misbruik van alcohol en drugs en seksueel ontremd gedrag tegen. Bij ouderen met een depressie overheerst de . sombere en neerslachtige stemming, alhoewel de diagnose 'geagiteerde depressie' ook nog wel eens voorkomt. Bij deze diagnose staat het geïrriteerd . zijnvoorop.

Nog enige cijfers en 'feiten' . # ; :

Over depressie is veel bekend. Alvo- - rens in een volgend artikel in te gaan, op de risicofactoren die kunnen bij-, dragen aan het ontstaan van een d, e- . pressie, wil ik deze eerste bijdrage^af-.; • sluiten met enkele gegevens over de-, pressies bij jongeren. Hiermee wil; ik ' het belang van dit onderwerp nog eens extra onderstrepen.

• De gemiddelde leeftijd waarop VOOE - het eerste een depressieve stoornis-*zich openbaart, is rond het 14e levensjaar. Hoe vroeger een depressie begint, , hoe slechter het vooruitzicht op herstel is

• De gemiddelde duur van een depressieve periode is ongeveer negen maan-„ den.

• De meerderheid van de kinderen met

een depressie herstelt binnen een jaar. Daar moet wel bij gezegd worden, dat een kwart van deze kinderen er binnen een jaar weer last van krijgt, terwijl dit percentage na vijfjaar is opgelopen tot 7o%^Met andere woorden: binnen vijf jaar krijgen 7 van de 10 kinderen die eerder al eens depressief waren, te maken- njet een nieuwe periode van depressiviteit.

• Depressieve perioden hebben grote invloed op het functioneren binnen allerlei levensgebieden. Met andere woorden: een depressie veroorzaakt groot leed, niet alleen voor de jongere zelf, maar ook voor zijn of haar omgeving.

• Depressie gaat vaak samen met andere stoornissen en problemen, zoals gedragsproblemen, alcohol- en' middelenmisbruik, eetstoornissen, angststoornissen en lichamelijke problemen.

• Een depressie op jonge leeftijd is een goede voorspeller - hoe triest - voor een depressie op latere leeftijd.

• Een depressie vergroot de kans op suïcide. Pogingen tot zelfdoding worden vaak gezien bij jongeren met een depressie of schizofrenie.

Uit het bovenstaande mag duidelijk zijn dat het letterlijk van levensbelang kan zijn, om een depressie zo snel mogelijk vast te stellen en over te gaan tot behandeling. In het laatste deel van deze artikelenserie wil ik iets zeggen over de behandeling van depressies bij jongeren. In een volgend artikel wil ik iets schrijven over het ontstaan van depressies bij jongeren en de factoren die de kans op een depressie bepalen.

J. R. VAN VUGT, LLENDEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen