Uit de pers

Conservatief

Als je conservatief wordt genoemd, zou je dat als een diskwalificatie kunnen opvatten. Het hangt er maar van af hoe de aanduiding 'conservatief' wordt bedoeld. We kennen sinds enkele jaren in Nederland de Edmund Burke Stichting, platform voor conservatisme. Directeur is Bart Jan Spruyt, tot voor enkele jaren journalist bij het Reformatorisch Dagblad, historicus en gepromoveerd aan de theologische faculteit van de RU Leiden. Hij publiceerde onlangs het boek 'Lof van het conservatisme', een bundel opstellen en korte levensbeschrijvingen van conservatieve denkers. De Edmund Burke Stichting wil een discussieplatform zijn voor conservatieve gedachtevorming. Op de website van de stichting (www.burkestichting.nl) wordt in het kort het beginselprogramma weergegeven: 'In de kern komt conservatisme neer op een pleidooi voor een vrije en fatsoenlijke samenleving, met verantwoordelijke burgers, sterke kerninstellingen en een kleine maar weerbare overheid. In het huidige debat dringen conservatieven vooral aan op de eerbiediging van noties die vooral in een moderne en democratische samenleving bewaard moeten blijven: noties over vrijheid en recht, over het belang van traditie en over het belang van gezin en onderwijs'.

Er verschenen de laatste maanden verschillende interviews met Spruyt, mede naar aanleiding van het genoemde boek (uitg. Balans, euro 17, 50). Uit een ervan citeer ik enkele fragmenten en wel uit VolZin (Opinieblad voor geloof en samenleving, voortzetting van Hervormd Nederland en de Bazuin, uitg. BDU - Barneveld). Boven het interview staat als'kop Samen tegen het linkse gevaar (jrg. 2 nr. 16 - 15 augustus 2003). Spruyt benadrukt dat conservatisme zoals hij en de Stichting dat woord gebruiken, niet hetzelfde is als ouderwets of reactionair of een blinde gehechtheid aanduidt voor de status quo.

"'Wat het wel is? Verstandige kritiek en nuttige correcties op het moderne denken. De moderne, democratische samenleving is een groot goed, maar óók problematisch: je moet haar in goede banen leiden. Je moet zorgen dat ze geworteld blijft in een traditie van waarden die tot 1800, zeg tot aan de Franse Revolutie (1789), nog vanzelfsprekend was. Kijk, mensen zijn riskante wezens. Weliswaar in staat tot het goede, maar toch vaak geneigd voor het kwade te kiezen. De sociale orde is een precaire orde die niet kan bestaan zonder een innerlijke orde in mensen zelf. Conservatisme is niet in de laatste plaats een pedagogisch ideaal, ge richt op gewetens- en karaktervorming. Dat ideaal wordt gedragen door instituties die hun kracht en werkzaamheid door de eeuwen heen bewezen hebben: gezin, familie, buurt, vereniging; kerk."

En de overheid? Die moetje vooral een beetje kort houden, geneigd als zij is alle maatschappelijke macht naar zich toe te trekken. Spruyt: "De overheid is niet de oplossing voor ieder probleem. De overheid is vaak zelf het probleem."

Conservatieven zien hun gedachtegoed het beste bewaard binnen de rechtse politieke partijen. "Dat zijn onze bondgenoten. Wij, van de Edmund Burke Stichting, willen CDA, WD, LPF, Christenunie en SGP wijzen op een gemeenschappelijke filosofische basis. Zodat wij gezamenlijk kunnen strijden tegen het linkse gevaar.'"

Ja maar, zo vraagt de samensteller van het interview Theo van de Kerkhof dan aan Spruyt, niemand pleit in Nederland toch voor de afschaffing van het gezin, de buurt of de kerk?

"'Dat is wel zo. Er zijn ook politieke partijen opgericht om het goede kapotte maken, zoals D66. Dat is dé grote antipartij. Wat bij hen bevrijding uit knellende banden heet, is in Jeite een kapotmaken van instituties die het leuen richting gaven. Daarnaast heb je socialistische partijen, die de macht van de staat zo groot mogelijk willen maken. Zij benaderen mensen als zielige en zwakke wezens die je van zoveel mogelijk uitkering en subsidie moet voorzien. Daar geloven conservatieven dus helemaal niets van. Mensen zijn niet zielig en hebben geen behoefte aan een betuttelende en pamperende overheid. Als je dat propageert, voed je de verkeerde instincten: luiheid en gemakzucht. En je doet geen beroep op goede instincten: eergevoel, verantwoordelijkheidsbesef, de wil om primair zelf je broek op te houden. Wat links van de streep in de Tweede Kamer zit, daar heb ik helemaal niets mee. Nog geen begin van sympathie. Ik heb een hartgrondige ajkeer van het slag politici dat bij het minste of geringste gealarmeerd is en de minister met vragen bestookt of hij al kennisgenomen heeft van dit of dat probleem en wat hij denkt eraan te gaan doen. De omgekeerde wereld: problemen signaleren en daar gelijk het overheidsapparaat op loslaten. Politiek is het sluitstuk, niet het begin uan het maatschappelijke leven."

Wat stellen conservatieven tegenover het "linkse gevaar"?

"Zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en plichtsbesef, versterking van het sociale weefsel tussen individu en overheid in. Wat wij voorstaan is een omkering van de linkse mentaliteit; een Umwertung aller Werten. Wat zo erg is: de linkse mentaliteit heeft sinds de jaren zestig van de vorige eeuw de bevolking geïnjecteerd. Tijdens een voorjaarsstorm lag er bij ons in de buurt een boom ouer de weg. Ik zei tegen wat mensen uit de straat: Kom, laten we een zaag huren, die boom in stukken zagen en ajvoeren. Nee, dat kon niet want de gemeente was al gebeld en die zou over drie weken de boom komen verwijderen. Dat verlies aan zelfredzaamheid, dat stoort mij enorm.

Kindercrèches. Het idee dat je je kinderen in een lokaal dumpt, en dan als klap op de vuurpijl het normaal vindt dat de overheid uoor de kosten opdraait. Dat is een anomalie. Jij hebt kinderen gewild; jij hebt de taak en de verantwoordelijkheid voor hen te zorgen. En als beide ouders willen werken, prima, maar dan regel je dat zelf. Voor de overheid hebben conservatieven slechts een klein takenpakket in gedachten: binnen- en buitenlandse veiligheid, infrastructuur, economische zaken.'"

Maar doet links Nederland dan helemaal niets goed, zo vraagt VolZin uiteraard verder. 'Solidariteit, rechtvaardiger verdeling van rijkdom in de wereld. Waarom zou links beleid op voorhand ineffectief zijn en rechts beleid effectief? '

"'Het zijn vooral de linkse politici en een bepaald slag christelijke politici die de mond vol hebben van goede bedoelingen. Zij weigeren de uraag naar de effectiuiteit te stellen. Geld voor milieu, de verzorgingsstaat, de derde wereld. Dat wordt doel op zich. Sinds de dekolonisatie van Afrika heeft het Westen duizend miljard gulden in dat continent gepompt. Er is geen spoor van verbetering zichtbaar. Die landen schieten dus niks op met "bewogen" politici die hier pleiten uoor nog meer geld.

Afrika is een continent dat aan zichzelf dreigt ten onder te gaan. Dan moetje op een gegeven moment toch evalueren: wat hebben we fout gedaan? En ligt het misschien ook niet aan Afrika zelf? Moet daar niet een mentaliteit- en cultuuromslag komen? Nog zo'n marxistische misvatting: het idee dat het culturele leven een reflex zou zijn van een materiële onderbouw. Nee, mensen kunnen zelf iets. Armoede leidt niet automatisch tot criminaliteit. Er zijn heel veel nette, beschaafde arme mensen."

Hoe ziet rechtse ontwikkelingshulp eruit? "Noodhulp moetje handhaven. Als er ergens een ramp gebeurt, moetje te hulp schieten. Maar structurele ontwikkelingshulp leidt tof niets. Ajschaffen dus! Als je echt iets wilt' doen, moetje een staatssecretaris uan ecöno-_ mische zaken urijmaken om handelsbarrières te slechten. Wij ontuangen meer geld aan exportbeperkende heffingen van derdewereldlanden, dan die landen aan ontwikkelingsgeld uan ons krijgen. Ook dat is een mis-, , daad.'"

Spruyt krijgt ook de vraag voorgelegd of hij vindt dat er een morele orde bestaat die gelijk is voor alle tijden en alle plaatsen.

'In essentie wel. De gedachte dat de moraal enkel zou berusten op maatschappelijke consensus verwerp ik. Bepaalde morele principes gaan aan ons bestaan vooraf. Die vormen een gegeven. Die moeten we wel ontdekken, maar dat is iets anders dan zelf scheppen.. Het/eit dat mensen niet meer weten wat dat is, dat ze uragen: 'wat bedoel je eigenlijk met een voorgegeven morele orde', dat vind ik één van de meest alarmerende zaken van deze tijd. Het betekent dat de moraal op zijn kop gezet is. Dat hebben we te danken aan de Verlichting en de Romantiek. Met Descartes, zeventiende eeuw, is de subjectivering van de werkelijkheid ingezet. In de Verlichting kwam dat tot een hoogtepunt. De traditie werd bespot en belachelijk gemaakt en als vooroordeel en bijgeloof ter zijde geschoven. De rede werd op de troon geheven. In reactie daarop heeft de Ron: "Hek intuïtie en gevoel aangewezen als de basis uoor onze hoogst indiuiduele waarden en normen. Die denkbeelden hebben de westerse cultuur gerevolutioneerd. Het gevolg is dat we nu denken dat als de Tweede Kamer, na een debat ergens bij meerderheid toe besluit, dat dat dan het goede is."'

Een eerste indruk die deze stellingname oproept is een zekere hardheid en botheid juist naar hen die het in het maatschappelijk krachtenveld maar nauwelijks kunnen redden omdat ze 'voor een kwartje geboren lijken te zijn'. Spruyt werpt tegen dat dat

slechts schijn is. 'In feite zijn wij veel meer begaan met de zwakkeren dan de socialisten, want die schrijven mensen af door ze via de verzorgingsstaat in een permanente staat van onvermogen te manoeuvreren en tot een nutteloos leven te veroordelen'. Een sociaal vangnet hoort pas helemaal aan het eind aan de orde te komen. Eerst komt de onderlinge zorg uit de samenleving en de directe familiekring aan de orde en pas dan de overheid. Ik heb de neiging om te zeggen: Geweldig idealisme, maar neem de ouderen in Parijs eens als voorbeeld. Honderden doden door de hitte. Niet alleen omdat de overheid niet alert reageerde en vele huisartsen met vakantie waren, maar ook omdat familie gewoon wegging, en wegbleef.

Op dit moment liggen nog honderden doden in mortuaria omdat niemand kennelijk in ze geïnteresseerd is en familie zelfs geen behoefte heeft ze een eervolle uitvaart te bieden. Is de Nederlandse samenleving anders dan de Franse? Ik kan het nauwelijks geloven...

Christelijk

Er is een Europese Grondwet in voorbereiding, zoals u wellicht in de pers gelezen zult hebben. In die Grondwet wil men bewust een verwijzing naar het christendom achterwege laten. Onze minister-president heeft zich intussen al ingezet om die verwijzing toch in de Europese Grondwet opgenomen te krijgen. In het Nederlands Dagblad (23 augustus 2003) had Mare Janssens een interessant gesprek met Thijs Wöltgens, vroeger onder andere fractievoorzitter van de PvdA. Hij • acht het niet alleen onverstandig maar vooral onbegrijpelijk dat mensen in 2003 opeens de geschiedenis van Europa ontkennen. Er wordt wel naar het humanisme verwezen maar niet naar het christendom. Wöltgens vindt dat absurd. Niet alleen in historisch opzicht overigens, maar hij vindt als katholiek ook dat genoemde Grondwet niet om het christendom heen kan. Kennelijk vindt men het niet langer nodig zijn normen te ontlenen aan het christendom.

'De miskenning van de rol van het christendom is moreel gezien dus onverstandig, meent Wöltgens. De ontkenning uan de historische betekenis van het christendom duidt echter op puberaal gedrag. "Veel mensen gedragen zich alsojze net aan de laatste brandstapels uan de kerk zijn ontsnapt. Ze komen aanzetten met de scheiding uan kerk en staat, maar dat heejt hier werkelijk niets mee te maken. Daarmee kun je de geschiedenis toeh niet ontkennen? Er bestaat een antipathie om het christendom überhaupt de eer te geven. Het is bijna kinderachtig. Zoals pubers zich verzetten tegen hun ouders, gedraagt deze groep uan mensen zich alsoj ze net zelf de Verlichting hebben ontdekt. Ze menen nog steeds ten strijde te moeten trekken tegen alles wat met een geloofsovertuiging te maken heeft. Dat stoort me geweldig."

Veel politici in zijn eigen partij maken zich hier ook schuldig aan, erkent Wöltgens. "Binnen de PvdA is het dubbel. Velen voelen zich gelukkig verlicht en vinden het geloof een achterhaald verschijnsel. Dat is eigenlijk een dom standpunt en daarom niet echt respectabel. Maar er is ook een club mensen die wel inziet dat het geloof ertoe doet. In 2001 hebben zij het nog voor elkaar gekregen dat de PvdA in het beginselprogramma het belang uan de wereldreligies erkent. Maar over het algemeen betreur ik het zeer dat de PvdA in de publieke arena daar nauwelijks uoor uitkomt.'"

Wöltgens vindt dat premier Balkenende zijn pogingen niet moet opgeven om een verwijzing naar het christendom in de Europese Grondwet opgenomen te krijgen. Hij verdient daarin steun. Het was D66-kamerlid Lousewies van der Laan die onlangs via een motie Balkenende opriep zijn pogingen te staken. Wat dat betreft heeft Spruyt gelijk: D66 is dé grote antipartij, die kennelijk alles wat herinnert aan vroeger tijden uit de wereld wil helpen. Maar niet alleen deze kleine politieke stroming. Er is helaas in toenemende mate een brede steun voor dit denken: PvdA, WD, SP en Groen- Links.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen