Rechtzinnig of vrijzinnig

TERUGHOUDEND OF VERWONDERD?

Het was in Frankrijk, om precies te zijn in Bourges. De plaats waar Johannes Calvijn heeft gewoond en gewerkt. Een Nederlands gezelschap volgt de voetsporen van Calvijn en is zodoende te gast bij de protestantse gemeente van Bourges. Een bont gezelschap bestaande uit heel verschillende mensen uit verschillende geloofsstreken, verbonden door een bijbelse prediking. De gemeente was klein en bestond uit ongeveer 30 tot 40 mensen.

Een van de gasten, afkomstig uit een grote traditionele gemeente in Nederland, was verwonderd over deze kleine gemeente en haar levensvatbaarheid. Een van de gastvrouwen, van oorsprong afkomstig uit het Groningerland, zei haar dat ze om dit te zien niet zo'n lange reis had hoeven te maken. Ruim 100 tot 150 km van haar woonplaats verwijderd was en is dit een gewoon beeld.

Dat is inderdaad het beeld van kerkelijk Groningen. Op een enkele grote gemeente na vindt men in Groningen vele kleine gemeenten. Al of niet in combinatie met andere kleine gemeenten. Het is niet eenvoudig, zo niet onmogelijk om het kerk-zijn in Groningen in algemene zin te typeren. Daarvoor is er te veel sprake van grote verschillen met ieder zijn eigen achtergrond. Feit is wel dat men in het Groningerland veel gemeenten treft met een midden-orthodoxe signatuur. Deze gemeenten kennen vaak een sterk liturgische instelling waar het gaat om de erediensten. Deze liturgische invulling heeft gemaakt dat de Woordverkondiging een minder centrale rol is gaan vervullen.

Groningen, dat grotendeels gekenmerkt wordt door midden-orthodoxie en vrijzinnigheid, kent op enkele plaatsen echter ook gemeenten die een bijbelse prediking voorstaan. Met nadruk wil dit gezegd worden, want al deze gemeenten verschillen onderling ook weer zodanig veel van elkaar dat ze bijna niet eenduidig te typeren zijn.

Theologische ligging

De verschillen zijn grotendeels te vinden in liturgische vormgeving van de erediensten en de vervulling van de ambten. Zo wordt er zeer verschillend gebruikgemaakt van bijv. de hervormde bundel, het Liedboek en de oude psalmberijming. Ook de gebruikte bijbelvertalingen zijn onderscheidend; van de NBG- vertaling t/m de Statenvertaling.

Deze verschillen komen voort uit de diverse tradities van de gemeenten. Bijna iedere gemeente heeft zo wel zijn of haar eigen achtergrond. Er zijn gemeenten die historisch geworteld zijn in de gereformeerde traditie, maar ook gemeenten die qua ligging veranderd zijn in de loop der tijden. Dit artikel beperkt zich tot de laatste categorie. Door de pluriformiteit hebben ze door de geschiedenis heen wisselingen meemaakt, waar het gaat om de theologische ligging. Deze wisselingen kennen twee heel verschillende richtingen. Van vrijzinnig naar rechtzinnig en van rechtzinnig naar vrijzinnig. Deze sterke wisselingen zijn juist mede mogelijk vanwege de pluriforme samenstelling.

Er worden zware wissels getrokken op een gemeente, wanneer krachten zich gaan bundelen en (bijna) niet-meelevende gemeenteleden invloed gaan uitoefenen op het beleid van de plaatselijke gemeente. Gemeenten die van oudsher midden-orthodox danwel confessioneel waren, worden heden ten dage nog gekenmerkt door mengvormen in liturgie en ambtsvervulling. Het gebruik van het Liedboek heeft bij voorbeeld niets te maken met een hang naar midden-orthodoxie of zoals velen veronderstellen: vrijzinnigheid. Het gebruik komt in vele gevallen voort uit hun eigen geschiedenis en vaak een plichtsgetrouwe naleving van wat er binnen de synode ooit besloten werd.

In het Groninger land kent men op veel plaatsen de vrouw als ambtsdrager. In menig behoudende gemeente is en wordt hier veel aandacht aan besteed. Steeds weer probeert men hier op een bijbelse wijze mee om te gaan en antwoorden te vinden. Zo zijn er gemeenten met uitsluitend broeders in de kerkenraad, maar ook kerkenraden waar de diaconie vertegenwoordigd wordt door dames. Aan de andere kant moet ook dit gezegd worden: menig kerkgebouw zou wellicht nu reeds gesloten zijn geweest, wanneer vrouwen de gemeente niet draaiende hadden gehouden.

De huidige praktijk

In het Groninger land kennen we een aantal gemeenten die, ook historisch gezien, sterk geworteld zijn in de gereformeerde traditie. Er zijn echter ook een aantal gemeenten die een heel andere historische ontwikkeling mee hebben gemaakt. Zo zijn er gemeenten die een verschuiving naar orthodoxie hebben doorgemaakt, onder invloed van mensen die vanuit andere streken hier zijn komen wonen en werken. Mensen die een grote getrouwheid laten zien en een grote betrokkenheid op de kerk hebben. Dat is een grote zegen voor velen geweest, maar daar ziet ook direct de kiem van moeiten in. Gemeenten kennen niet de traditionele invulling van de eredienst. Dat alles vraagt altijd weer wijsheid van allen die daarin een verantwoordelijkheid hebben te dragen. Wijsheid waarbij men het geheel van de (vaak) pluriforme gemeente op het oog dient te hebben.

Gemeenten waar nog steeds een bijbelse prediking verkondigd wordt, kennen relatief veel geperforeerde gemeenteleden en/of gastleden. Menden die van elders uit de provincie komen en daar vaak vele kilometers voor af moeten leggen. De perforatie geldt dan niet als 'shop-mogelijkheid', maar voorziet in een diep gevoelde geestelijke nood.

Evangelisatieposten

Groningen kent ook nog een aantal zogenoemde evangelisatieposten. Posten die een nauwe verbinding hebben met de Nederlandse Hervormde Kérk. Het zijn kleine posten, waar tussen'de

tien en dertig mensen samenkomen in de wekelijkse erediensten. Diensten waarin een bijbelse verkondiging wordt voorgestaan. Probleem voor deze posten is echter dat ze zelf geen prëdikant meer in dienst hebben. Het werk wordt vaak vervuld door evangelisten. Zij zijn de mensen die zondags voorgaan in de erediensten. Predikanten zijn moeilijk te krijgen voor een preekbeurt, omdat, zo vertelde een bestuurslid, ze de afstand te ver vinden in relatie tot het geringe aantal kerkgangers en omdat we niet de vergoeding kunnen betalen die een predikant normaliter ontvangt.

Jeugd en jongeren

Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Er is grote zorg rondom de jeugd. Dat mag voor iedere gemeente gelden. Voor ons is de zorg rond onze jongeren nog groter. In vele kleine gemeenten dreigen ze eenlingen te worden. Op veel plaatsen is er catechese met groepjes van twee tot zeven deelnemers.

Een omgeving waarin geloof geen rol meer speelt. Scholen waar geen herkenning meer is. Geen bloeiend verenigingsleven binnen veel gemeenten. Dat alles trekt een zware wissel op de jeugd. Er dreigt een grote kloof te ontstaan tussen de wereld waarin ze leven en het geloofsleven binnen de kerk. Een kloof die soms onoverbrugbaar lijkt te worden.

Is er enkel kommer en kwel? Neen, gelukkig niet, want we mogen ook weten en geloven dat het werk niet van • mensen afhankelijk is. We mogen alles daarbij voluit verwachten van de grote Leidsman Zelf. Daarvoor is echter veel volharding en gebed nodig en waar mogelijk steun. Op de plaatsen waar een bijbelse verkondiging is, daar mag ook de vreugde gekend worden van de ontmoeting in Christus.

De toekomst

Is er toekomst voor de kerk in het noorden? Gelukkig is dat niet afhankelijk van onze mening of oordeel. Menselijkerwijs ziet het er soms somber uit, maar we mogen en moeten dit ook over laten aan de Koning der Kerk. Hij is het die Zijn kerk leidt en bewaart. Dat mag ook rust geven en vandaar uit mag er toch door velen met liefde en inzet worden gewerkt binnen de diverse gemeenten aan de verbreiding van het Evangelie. Wel is er behoefte aan een gereformeerde prediking. Ook op de meest verrassende plaatsen, te midden van alle kerkelijke kleuren die er in het Groninger palet aanwezig zijn. En dat baart in sommige gevallen zorgen!

Menig beroepingswerk is langdurig en moeizaam. Voorgangers voelen niet vaak de vrijmoedigheid om een beroep in overweging te nemen naar een gemeente met afwijkende liturgische gewoonten en de wijze waarop er vorm wordt gegeven aan het kerk-zijn. En dat terwijl we toch mogen geloven dat zaken, dat mensen veranderen op het gezag van het Woord. Dan zal dat Woord toch eerst op een bewogen wijze gepredikt moeten worden, opdat mensen aangeraakt zouden worden en van binnenuit vorm geven aan veranderingen.

Daarom is er ook dankbaarheid voor allen die, soms van ver, toch het Woord komen verkondigen in een voor hen vreemde situatie. In dit licht gezien mocht er grote dankbaarheid zijn toen onlangs kand. D. Hoolwerf als predikant werd verbonden aan de hervormde gemeente van Siddeburen, na een vacaturetijd van vier jaar. Een gemeente die balancerend vanwege de pluriforme verschillen, haar weg probeert te zoeken in een gereformeerde prediking. Het zou fijn zijn wanneer we steun mochten ontvangen vanuit een verwondering over het feit dat de Heere nog zo met zijn kerk in ons landsdeel bezig is, ook al wijkt het vaak af van het traditionele. Het zou bemoedigend voor velen zijn wanneer terughoudendheid plaats zou maken voor verwondering.

E. G. STOUTMEIJER, WAGENBORGEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen