Popmuziek als gave?

Ik heb al mijn oude popplaten nog in de kast staan. Sterker nog: ik draai ze nog wel eens. En nog sterker: ik koop of kopieer nog wel eens een cd in dit genre. Deze bekentenis, aan het begin van een artikel over popmuziek, maakt meteen duidelijk dat ik tot nu toe niet tot een totale afwijzing van het fenomeen popmuziek ben gekomen. Ik ben er uiteraard wel anders naar gaan luisteren. In mijn puberteitsjaren heb ik er (voor mijn gevoel nu) tot over mijn oren ingezeten. Ik heb - vooral omdat ik veel naar de teksten luisterde- ervaren wat de negatieve invloed van popmuziek kan zijn. En toch heb ik het nooit over mijn hart kunnen krijgen om al mijn platen in de container te gooien, hoewel ik dat volgens bestrijders van de popmuziek wel had moeten doen.

Mijn visie op popmuziek is al met al genuanceerd. Dat daar ook anders over gedacht kan worden, zal verderop in de serie wel blijken. Ik respecteer dat ten volle, maar wil in dit artikel toch duidelijk maken waarom naar mijn overtuiging alleen een genuanceerde visie op popmuziek ons (onze jongeren!) echt de weg kan wijzen.

Waar praten we eigenlijk over?

Een van de eerste redenen om tot een genuanceerd oordeel over popmuziek te komen, is dat popmuziek een ongelooflijk divers fenomeen is. Het wordt vandaag de dag zelfs steeds moeilijker om de grens aan te geven tussen popmuziek en andere muziekstijlen. Het handigst is het misschien om te beginnen bij het woord 'pop'. Het woord 'pop' is de afkorting van het Engels 'popular'. Popmuziek is dus populaire muziek. En 'populair' wil weer zeggen: volks. Kortom: popmuziek is een vorm van volksmuziek. Ongetwijfeld is dat nog steeds een goede aanduiding. Popmuziek is bij uitstek. de muziek die dicht bij het volk staat, Het is muziek die gemakkelijk miljoenen harten verovert vanwege haar directheid en toegankelijkheid. Muziek dus, die in zekere zin de stem vait het volk is. Dat maakt popmuziek tot een invloedrijk en (zeker voor jongeren) niet te vermijden verschijnsel.

Maar ik noemde het al: dé popmuziek bestaat niet. De term 'popmuziek' is een verzamelnaam voor een enorme diversiteit aan stijlen en genres. Pop-

muziek bestrijkt het hele terrein van zeer ongecompliceerde en door iedereen aanvaarde liefdesliedjes tot uiterst agressieve en met satanisme koketterende technomuziek. En zo zijn er nog wel meer uitersten te noemen. Het is dan ook domweg onmogelijk om alle popmuziek over één kam te scheren en je kinderen het simpele advies te geven zich er niet mee bezig te houden omdat het duivels is. Dat is geen haalbare weg en het is ook gewoon niet waar.

Op grond van jarenlange ervaring durf ik hier wel neer te schrijven dat er, te midden van heel veel rotzooi, ook heel veel mooie en ook voor christenen aanvaardbare popmuziek is gemaakt. In één adem door zeg ik er wel bij: het luistert nauw en we zullen onze jongeren moeten leren om goed te onderscheiden. Dat kan alleen als we enerzijds onder ogen zien dat popmuziek een bijna niet te vermijden verschijnsel is en als we anderzijds, als volwassenen, weten waar we het over hebben. Dat laatste zal voor veel ouders met kihdéren in de puberteit waarschijnlijk niet meer zo'n punt zijn, omdat de meesten van hen zelf al zijn groot geworden met het fenomeen popmuziek (in die zin is de generatiekloof ongetwijfeld minder breed dan vroeger).

Kritisch luisteren

Ik beschouw popmuziek dus als een niét weg te denken verschijnsel dat we niet moeten negeren maar moeten leren onderscheiden. Ik zie popmuziek dan ook niet als dé grote list van satan om de levens van jongeren in zijn macht te krijgen. Die visie wordt in allerlei variaties wel verkondigd in de christelijke wereld, maar mij is ze te massief en vooral ook simpel. Velen herinneren zich nog wel de 'rage' om op allerlei achterstevoren gedraaide elpees satanische teksten te ontdekken. Dit was de bijna ultieme poging om aan te tonen hoe de satan op listige wijze gebruikmaakt van popmuziek om velen te verleiden. Als zwart-wit schema vindt dit soort theorieën ongetwijfeld altijd wel een gewillig oor, maar op de lange duur bieden zij geen begaanbare weg. We moeten het maar een beetje nuchterder houden. Popmuziek is een cultuuruiting, naast heel veel andere. Net als andere cultuuruitingen is ook de popmuziek een bruikbaar middel voor satan om mensen te verleiden, maar dat zijn de door vele christenen klakkeloos aanvaarde advertenties voor dure kleding en strakke auto's ook. Christenen moeten gewoon leren onderscheiden tussen goed en kwaad.

In een vorig artikel heb ik al aangegeven wat dit naar mijn mening voor de 'ethiek van de popmuziek' betekent. Het betekent - niet anders dan op andere terreinen van het leven- dat we ook hier eenvoudigweg steeds een antwoord moeten zoeken op de vraag of déze muziek (dus dit nummer, déze videoclip, déze cd) het licht van Gods goede geboden kan doorstaan en of het past in een leven dat tot Gods eer is. Om dat antwoord te vinden, moeten we ons afvragen wat de inhoud van een nummer is en welke functie deze muziek heeft. Ik wil dat hierna proberen wat concreter te maken.

De inhoud van popmuziek

Wat valt er te zeggen over de inhoud van popmuziek? Een heleboel natuurlijk.

Veel popmuziek is inhoudelijk in één woord zondig en dus volstrekt onaanvaardbaar. Om maar meteen een uiterste te noemen: rapmuziek van Eminem. Rappen is een aanduiding voor op felle dansritmes uitgesproken (inderdaad: meer gesproken dan gezongen) teksten, meestal door zwarte artiesten, die het leven in de achterbuurten beschrijven en aanklagen. Eminem, een blanke artiest, is anno 2003 een razend populaire witte rapper. Ik geef een citaat uit NRC van 7 juni 2002: 'Rappers vloeken. Iedere zichzelf respecterende rapper heeft de mond vol van motherfïickers, bitches en punk ass-niggers. Behalve een paar bezorgde Amerikaanse ouders maakt niemand zich daar druk over'. Welnu: dat laatste is dus hopelijk niet waar. Het taalgebruik en de inhoud van de teksten van Eminem staan zo haaks op wat volgens de Bijbel aanvaardbaar is, dat we deze muziek nooit kunnen accepteren.

Anderzijds: veel popmuziek stelt misstanden juist aan de kaak. Dat een kwaliteitskrant als NRC heel serieus over het fenomeen Eminem schrijft, heeft te maken met het feit dat de rapmuziek in de kern een muziekstijl is die zich verzet tegen allerlei sociale misstanden. Hoe vercommercialiseerd en geperverteerd veel rapmuziek ook is geworden, nog steeds biedt deze muziek aan vele zwarten in Amerika een uitlaatklep voor hun gevoelens van onvrede en hun strijd tegen onrechtvaardige verhoudingen. Maar ook als dat het geval is, zijn er in bijbels licht duidelijke grenzen. Christenjongeren moeten leren deze grenzen te (her)kennen en ze te eerbiedigen.

Eerlijk onderscheiden

Dat onderscheiden waar het op aankomt, is overigens niet altijd even eenvoudig. Een aardig voorbeeld kwam ik laatst tegen. Mijn dochter had op school een discussie meegemaakt over een nummer van de Waddinxveense hardrockband Within Temptation. Deze band heeft een nummer gemaakt dat Ice Queen heet en dat hoog in de hitlijsten heeft gestaan. Wie de tekst van dit nummer oppervlakkig beluistert, hoort woorden als 'hide for her freezing heil' en 'whenever she's raging she takes all life away'. Verschillende jongeren waren er zeker van dat dit een occult nummer is. Toen ik de tekst echter (via internet) eens wat beter bekeek, bleek dat het in dit liedje over 'koningin winter' gaat, die de zomer verjaagt en de aarde doods en dor maakt. Een sprookjesachtig, mythisch gekleurd verhaal dus. Datzelfde verhaal, maar dan met in plaats van de vorstin de 'wintervorst' in de hoofdrol las mijn moeder me vroeger voor in de versie van niemand minder dat W. G. van de Hulst.

Met de inhoud van deze tekst valt het dus allemaal nog wel mee. Hetgeen overigens weer niet betekent dat ik mijn dochter daarna heb aangemoedigd om zich onbekommerd met deze groep bezig te houden, want 'gothic' zijn ze wel, de bandleden en hun verering van 'moeder aarde' staat wel op gespannen voet met de bijbelse boodschap. Waar het me echter om gaat is, dat we niet te snel klaar moeten zijn met teksten (hoewel een te grote voorzichtigheid voor jongeren ook geen kwaad kan).

In de praktijk blijkt het vaak erg zeer te doen om een nummer op grond van de inhoud af te wijzen. Wanneer je de muziek van een liedje mooi vindt (en je wordt altijd eerst door de muziek 'veroverd'), voelt het als een offer als je het op grond van de inhoud alsnog moet afwijzen. Heel veel jongeren aarzelen dan ook (te) lang om dat te doen

en hebben moeite om de pijn van het discipelschap te aanvaarden. Toch is dat precies wat van ons gevraagd wordt.

Al met al is het heel belangrijk om bij muziek goed op inhoudelijke gronden goed en kwaad te leren onderscheiden. Maar ook de functie van popmu-ziek is een belangrijk beoordelingscriterium.

In een volgend artikel ga ik wat dieper op de Junctie van popmuziek in. Tevens maak ik wat opmerkingen over het fenomeen gospelmuziek.

B. J. VAN DER GRAAF, GOUDA

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen