De functie van popmuziek

In dit (wat mijn bijdrage aan deze serie betreft afsluitende) artikel ga ik wat dieper in op de functie van popmuziek, en bespreek ik ook het fenomeen gospelmuziek. Daarna volgen nog enkele 'losse opmerkingen'.

De functie van popmuziek

Popmuziek heeft niet alleen een bepaalde inhoud, maar ook een bepaalde functie. Veel popmuziek is bijvoorbeeld gemaakt om op te dansen. Op zich is daar niet zoveel mis mee, want ook in de Bijbel zien we dat muziek en dans bijna onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het punt is echter (en op dat punt is er dus wel heel veel mis) dat de danscultuur in een veel breder kader staat. Wat er op en rond de dansvloer allemaal gebeurt, wil je als ouders gewoon niet weten, maar je móet het wel weten. Om een kleine indruk te krijgen van wat daar allemaal aan de hand is, is een uurtje videoclips kijken heel leerzaam. Veel hedendaagse dansmuziek is zeer erotisch geladen en dan op een manier die niet bepaald gericht is op een duurzame relatie in liefde in en trouw. Het gaat om lust, verleiding, opwinding, extase en platte seks. Voeg daarbij het gebruik van stimulerende middelen en alcohol en er is een wereld gecreëerd die volstrekt openstaat voor de meest perverse gedachten en daden. Wie die wereld in het licht houdt van wat bijvoorbeeld Paulus daar in zijn brieven over schrijft, kan maar tot één conclusie komen: dit kan in Gods ogen niet bestaan.

Maar zoals ik al zei: er is ook andere popmuziek. Muziek die gemaakt wordt vanuit de hartstocht om muziek te maken, zo mooi en zo goed als het maar kan. Muziek gemaakt om te ontroeren, om te ontspannen, om aan het denken te zetten, om in beweging te zetten of gewoon gemaakt omwille van de muziek. Ik zou hier een hele rij voorbeelden kunnen noemen, maar dat doe ik bewust niet. Het is namelijk de muziek die er naar mijn overtuiging mee door kan en een plek in mijn leven kan hebben, ook voor Gods aangezicht. Staande in de christelijke vrijheid, zo kritisch mogelijk luisterend, kan ik ermee leven. Voor een ander kan dat, om allerlei redenen, heel anders liggen. Veel van die muziek zou ik mijn eigen dochters niet zomaar aanraden, omdat ze erdoor op een spoor zouden kunnen komen waar zij weer heel anders mee om zouden gaan. Daarom beperk ik me tot de opmerking, dat er heel wat popmuziek overbleef die in mijn leven op zijn minst geen schadelijke functie had. Integendeel. Er zit muziek bij die me heeft getroost op heel moeilijke momenten van mijn leven; andere muziek helpt me om de stress van een zwaar pastoraal bezoek kwijt te raken; weer andere muziek maakt me vrolijk en Iaat op zijn minst mijn vingers over het toetsenbord dansen; en sommige nummers zijn gewoon zo ontzettend mooi dat ze me raken tot in het diepst van mijn bestaan. Voor dat soort muziek kan ik God danken, ook als ze werd bedacht of uitgevoerd door mensen die deze God niet kennen of belijden.

Gradaties in belevingsintensiteit

Na deze opmerkingen over inhoud en functie van popmuziek zijn er nog een paar andere opmerkingen die gemaakt moeten worden. Zo is er allereerst een punt dat ik in het licht van de Bijbel eigenlijk niet zo goed kan plaatsen, maar wat wel een heel belangrijke rol speelt in eigenlijk alle culturele vragen van vandaag.

Het punt dat ik bedoel, heeft te maken met de aard van de wereld waarin wij leven. Onze wereld is, als gevolg van de technische ontwikkelingen, een 'gelaagde wereld' geworden. Dat wil zeggen: een fenomeen als muziek is op heel veel verschillende niveaus te beleven. Ik ben er langzamerhand achter gekomen dat deze verschillende belevingsniveaus ook verschil maken voor de mate waarin ik muziek al dan niet accepteer. Eerst even over die verschillende niveaus. Neem een willekeurig Engelstalig liedje uit één van de hitlijsten. Ik kan dat liedje beluisteren wanneer het toevallig voorbijkomt in de achtergrondmuziek bij werk dat ik doe. Op zo'n moment is het belevingsniveau heel laag. Dat niveau wordt hoger, wanneer ik mijn aandacht er zo door wordt getrokken dat ik er mijn werk even voor laat rusten. Nog intenser wordt mijn beleving, wanneer ik, met een tekstboekje ernaast, naga wat er precies gezongen wordt of de tekst door veel luisteren uit mijn hoofd ga kennen. Wanneer ik vervolgens besluit de televisie aan te zetten om ook de videoclip te bekijken, ga ik weer een stap verder. En de hoogste intensiteit wordt waarschijnlijk bereikt, wanneer ik besluit om naar een concert te gaan waar de betreffende zanger of groep optreedt. Kortom: één en hetzelfde nummer kan op een heleboel verschillende niveaus beleefd worden.

Nu ligt het natuurlijk het meest voor de hand om te zeggen dat het voor de beoordeling van een nummer niet uit mag maken op welk niveau het beleefd wordt. Op zich genomen is dat ook waar. Maar in de praktijk (en zeker in die van de jongerenwereld) blijkt dat toch heel anders te werken. Jongeren zijn veel meer dan ouderen vertrouwd met de 'zapcultuur' en vinden het dus niet zo vreemd om bepaalde muziek wel op het ene maar niet op het andere niveau te beleven. Concreet zou dit punt bijvoorbeeld voor ouders kunnen betekenen: zolang je zoon alleen die cd luistert maar niet naar het concert wil, valt het allemaal nog wel mee. Hierover valt uiteraard te twisten.

Christelijke popmuziek?

Ben je niet van het hele probleem af, wanneer je je in je muziekkeuze beperkt tot christelijke popmuziek? Anders gezegd: moetje niet gewoon eenzijdig kiezen voor gospelmuziek. Ik ben bang dat velen onder ons vinden dat we dan slechts van de regen in de drup komen. Ze kunnen zich de verbinding tussen popmuziek en het Evangelie gewoon niet voorstellen. De vraag die hier in het geding is, is natuurlijk of popmuziek als muziekstijl op zich neutraal is of niet. Anders gezegd: is het mogelijk om bijvoorbeeld de hiphopstijl over te nemen en er een christelijke tekst boven te zetten. Mijn antwoord is: ja. Ik zou eenvoudigweg niet weten, hoe we ooit een grens zouden kunnen bepalen voor muziek die nog wel of niet meer zou kunnen. Hooguit kun je zeggen: smaken verschillen. Maar ook hier geldt: alles went! En sinds de dag dat ik de tekst Behold, the Lamb of God (Zie, het Lam Gods) hoorde zingen door een Amerikaanse hardrockband en ik diep ontroerd werd, is er voor mij principieel geen grens meer aan de muziekstijl die bruikbaar is voor de vertolking van het Evangelie.

Sterker nog: laten we blij zijn dat er christenen zijn die in de (muziek)taal van allerlei subculturen het Evangelie van Jezus Christus weten te vertolken. Even simpel gezegd: met de muziekstijlen die wij zo verantwoord vinden, zullen wij flinke delen van de wereld niet bereiken of aanspreken. Als anderen daartoe wel in staat zijn, mogen we daar gewoon heel dankbaar voor zijn.

Ondertussen moeten we niet de illusie hebben dat gospelmuziek voor alle jongeren een volwaardig alternatief biedt. In de praktijk blijken veel christenjongeren deze muziek niet echt aansprekend te vinden. Ondanks het feit dat de kwaliteit van de gospelmuziek enorm is toegenomen, blijven ze het vaak een beetje nep vinden. Natuurlijk: op de EO-jongerendag gaan ze er wel van uit hun dak, maar thuis kiezen ze toch maar weer voor de grote sterren van de seculiere muziek. Desalniettemin blijft het belangrijk, om jongeren die niet zonder muziek kunnen te stimuleren ook naar gospelmuziek te luisteren (en te ondersteunen). Larry Norman, pionier van de gospelrock, zong ooit, begeleid door stevige akkoorden, een diepe waarheid van Luther: 'Why should the devil have all the good music? ' Gelijk had hij!

Nog een paar 'losse overwegingen'

Al schrijvend realiseer ik me dat er nog zoveel meer dingen zijn die aan de orde zouden kunnen of moeten komen, maar daar ontbreekt hier de ruimte voor. Daarom eindig ik dit artikel met een paar korte, puntige opmerkingen.

- Allereerst een mogelijke tegenwerping: veronderstelt het bovenstaande niet te veel dat onze jongeren echt christen zijn en dus op een gelovige manier hun keuzes maken? Hier ligt inderdaad een spanningsveld. Dit spanningsveld is echter onvermijdelijk

en niet alleen op het punt van de (pop)muziek. Ik kan er alleen dit van zeggen: in de lijn van het verbond mogen we onze jongeren Ieren geloven (denk aan de uitgangspunten van de catechesemethode van de HGJB). Dat betekent: in het besef dat geloof ten diepste een gave van God is, stimuleren we de jongeren van de gemeente toch tot een gelovig leven en dit alles in het vertrouwen dat al gaande de weg, door Gods Geest, geloof gewekt en verdiept wordt. Bij deze aanpak hoort ook dat we jongeren leren in de christelijke vrijheid te staan (die ze zich dan met vallen en opstaan zullen toe-eigenen of misschien niet). - Is het niet tóch beter om popmuziek te verbieden? Tja, als het zou werken, zou het de zaak een stuk eenvoudiger maken. Want het is waar: de meeste popmuziek is rotzooi. Maar de werkelijkheid is dat het voor de meeste jongeren onmogelijk is zich aan zo'n verbod te houden. Hun wereld is eenvoudigweg te zeer van deze muziek vervuld. Ik weet dat er zijn, die dat wel opbrengen en ik heb er diep respect voor. Voor hen is dit artikel dan ook niet geschreven. Voor al diegenen die in de wereld staan, maar niet uan de wereld willen zijn, hoop ik op zijn minst een paar handvatten te hebben gegeven.

- Het is al met al een heel persoonlijk verhaal geworden. Misschien té persoonlijk en dus té subjectief. Toch waag ik het er maar op het af te laten drukken. Ik hoop dat het jongeren (en hun ouders) zal helpen om een begaanbare weg te vinden, voor Gods aangezicht. Dat kan alleen door eerlijk te worden: naar jezelf, naar elkaar en bovenal naar God. In die eerlijkheid heb ik deze artikelen geprobeerd te schrijven. Op hoop van zegen!

B. J. VAN DER GRAAF, GOUDA

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen