Psalmen en liederen

Evenwicht

Op grond van de overwegingen die in het voorgaande artikel gedaan werden, durf ik de stelling te lanceren dat we in onze hervormd-gereformeerde kring in de aanbidding, de lofprijzing tekortschieten. En dat dit te maken heeft met leer en leven.

De gereformeerde traditie bevat alles wat vooral jongeren buiten onze traditie zoeken en veelal zeggen gevonden te hebben. Weliswaar herinner ik me nog een uitspraak van drs. K. Exalto die, wanneer hij de geschriften van Luther bestudeerde, zich waande in de lentetijd waarin de vogeltjes vrolijk zingen. Bestudeerde hij Calvijn, dan verscheen er zo nu en dan een donker wolkje. Toch vormden deze twee mannen - samen op de weg - een duet waarmee de Heere aanbidding, eer en dankb're lofgezangen werden toegebracht. In hun gezelschap - al zijn ze ons ver vooruit - willen we gaan.

We zullen in de doordenking van de zaak die ons bezighoudt, het evenwicht moeten zoeken. In het geloofsleven is daar een heilig evenwicht. Er is in de omgang met de Heere een vragen, een smeken en een kermen én er is een roemen, prijzen en danken. Het zijn als het ware de twee vleugels van het gebedsleven van al de ware christgelovigen: smeken en roemen. Wanneer de één of de ander gemist wordt, zijn we vleugellam.

Wanneer we God in Christus Ieren kennen, gaan we weer beantwoorden aan het doel waartoe God ons schiep: Hem recht kennen, Hem van harte liefhebben en weer met Hem eeuwig te leven om Hem te loven en te prijzen. In dit leven begint het al en eenmaal zal het volkomen zijn.

Het is daarom van groot belang dat het kerklied in alles Schriftgebonden moet zijn en het getuigenis van de Schriften over de drie-enige God en Zijn heil en de werking daarvan in het menselijk bestaan tot inhoud moet hebben. We denken aan de psalmen, maar ook aan lofzangen en andere geestelijke liederen die weergaven, samenvattingen zijn van de inhouden van de Schriften. In het zingen en musiceren mag niet de mens, ook niet zijn beleving centraal staan, maar de Heere God almachtig en barmhartig, in al Zijn weg en werk, ook in Zijn werk in mensen door de Heilige Geest. Laten we dan alle beschikbare registers opentrekken en alle denkbare dichtkunsten aanboren om de 'varren onzer lippen' de Heere te offeren, Hem en Zijn genade te loven.

Psalmenbundel

Vanwege het principe dat we naar de Schriften en ook uit de Schriften willen zingen, geven we (met Calvijn) de voorkeur aan de psalmen. Juist in het psalmenboek (waar we Gods kinderen in het hart zien) overweegt nu eens de klacht en het kermen en dan weer heeft de dichter al zijn adem nodig om Gods grootheid te aanbidden. Er is het roepen uit diepten van ellende en er zijn momenten dat we op hoogten gesteld worden met een uitzicht waar niets mee kan wedijveren. We worden dan meer en meer ingeleid in de troostrijke en vrolijke wetenschap van Zondag i.

In de psalmenbundel treffen we de grote inhoud van de Bijbel aan: het geloof en de wet, het leven met God. We vinden er alle leerstukken in terug: de zonde, de bekering, het verbond, de verkiezing, de roeping, de rechtvaardigmaking, de heiligmaking en de verheerlijking. Elk thema van het geloof is erin terug te vinden. Diepe diepten en machtige hoogten. Het werk van de Vader, het werk van de Zoon en het werk van de Heilige Geest. En het gaat in de psalmen om één zaak: Soli Deo Gloria. Het gaat om de aanbidding van God in een leven naar Gods heilige wil. De psalmenbundel begint niet voor niets met Psalm i en eindigt niet voor niets met Psalm 150. Waar nu opwas in de genade en in de kennis van de Heere Jezus gevonden wordt, daar worden de psalmen temeer gewaardeerd. Maar waar de psalmen naar de achtergrond geschoven worden, verarmt het geestelijk leven van de gemeente.

Evangelische liederen

Vanuit de evangelische beweging zijn er heel wat liederen de kerken binnengestroomd. Ze spreken jong en ouder aan. We kunnen spreken van een geestelijke subcultuur onder onze jongeren, waarin voor hun beleving een grote plaats is ingeruimd. In mijn jeugd waren het de liederen uit de bundel van Joh. de Heer die je met hart en ziel zong. Nu zijn het vooral de opwekkingsliederen en de zgn. gospelliederen die gezongen worden. Soms omdat men de psalmen en het klassiek geestelijk lied beu is. Ze herinneren aan gezag, kaders en traditie. Zonder alles af te schrijven, zijn toch vele evangelische liederen evangelie-kaal. De weergave van de breedte en de diepte en hoogte van het geloofsleven zoals in de psalmen zo duidelijk aanwezig, wordt pijnlijk gemist. De teksten zijn vaak toch wat 'goedkoop' en

de melodieën openbaren een muziekkaalheid.

Het is nu juist de muziek die aanspreekt. De mens is immers veel gevoeliger voor muzikale dan voor tekstuele impulsen. De componisten vertonen affiniteit met de jongere generatie en hanteren moderne, muzikale concepten die het goed doen en die de kloof dichten tussen de muziek in de gospelliederen en de hedendaagse muziek.

Wie dan nog de moeite neemt om de teksten te bezien, ontdekt de taal van vandaag, die goed is te begrijpen en lekker weg zingt. Communicatief gezien zijn er weinig obstakels, maar het theologisch gehalte van de genoemde liederen is zo anders dan die van de psalmen en die van vele klassieke geestelijke liederen. De overheersende thematiek van lofprijzing en aanbidding brengt een enorme versmalling teweeg binnen het geheel van het geloofsleven. Wanneer bepaalde bijbelteksten op melodie gezet worden, is het gevaar groot om de context te vergeten. Ook zie je dat veelal voorrang gegeven wordt aan het gevoel en dat daardoor het bijbels getuigenis onvoldoende de ruimte krijgt. Het individualisme heeft ook hier postgevat. Het zijn veelal ik-liederen, waarin God aangesproken wordt, Zijn grootheid bezongen, maar zo weinig schuld beleden wordt en Hem om vergeving wordt aangeroepen. Jezus als Heer wordt in alle toonaarden bezongen, maar is Hij niet ook Het Lam van God? !

Ook zijn de genoemde liederen meestal liederen op 'de toppen'. Is dit de werkelijkheid van het geestelijk leven? Hoe volmaakt een gelovige in Christus voor God ook mag zijn, in zichzelf blijft hij die mens waarvan Paulus zei (twintig jaar nadat hij tot geloof was gekomen): 'Ik ben vleselijk, verkocht onder de zonde'. Godverlatenheid, aanvechting, lijden, de troost daarin en de redding daaruit worden zelden vertolkt. Het hart wordt veel vaker opengesteld voor God dan dat de bede opklinkt of God het wil openen.

Ik betreur de enorme populariteit van vele evangelische liederen, omdat ik gemerkt heb dat de psalmen door velen opzij geschoven zijn en het bijbelgetrouwe klassieke geestelijke lied niet of nauwelijks meer geleerd en zo gekend wordt. Ik betreur het dat de bundel Uit Aller Mond (uitgave van de Stichting Geestelijk Lied Gereformeerde Gezindte) in vele gemeenten nog onbekend is of dat men de zaak maar laat gaan.

Dr. J. I. Packer schreef het boekje Oppervlakkigheid troef en introduceerde de term 'bubbelbad-religie'. Het moet vandaag de dag allemaal fijn en makkelijk, leuk en prettig zijn. Maar heel die bubbelbad-religie heeft naar mijn vaste overtuiging niets te maken met het ieven onder vier ogen met de heilige God zoals bijv. Jesaja dat beleefde (Jes. 6).

Wat kun je dankbaar zijn dat er nog een kerk is waarin de erfenis van eeuwen hymnologische rijkdom zuinig bewaard wordt. Wat is het spijtig dat onder ons daar te weinig oog voor is en zeker ook te weinig gebruik van gemaakt wordt. Traditionalisme heeft ook hier veel schade aangericht, terwijl we zo'n rijke traditie hebben. Misschien is het te overwegen om een diaken tot ambtsdrager voor muzikale aangelegenheden te benoemen. Zoals de levieten in de tempel... Zo worden misschien vele ergernissen aangaande muziek en zang weggenomen. Beter: voorkomen. Het gaat er.toch om dat jong en oud(er) hier leert instemmen met het lied van Mozes en het Lam.

Generale repetitie

Daar komt het dan toch op aan. Meezingen in het koor. Dat koor noem ik graag: het leger des heils. Het zingt de lof Gods vanwege Zijn daden. Daden van formaat. Daden die enerzijds tuchtiging van Gods vijanden inhouden en als keerzijde de bevrijding van Gods volk hebben. In Openbaring 15 is er sprake van 'het lied van Mozes en het Lam'. Mozes, de middelaar en verlosser van het oude verbond, én het Lam, de Middelaar en Verlosser van het nieuwe verbond. De verlossing door Mozes was wel groot, maar ze was geen definitieve verlossing. Dat moest de Knecht des Heeren doen, die Zich als een Lam ter slachting liet leiden, het Pascha van onze verlossing, Jezus Christus. Hij voleindigt Gods verlossingen. En daarvan zullen we en willen we zingen. Het lied van Mozes uit Exodus 15 is bij de joden een paaslied en een sabbatslied geworden en de christelijke kerk nam het als canticum van de synagoge over.

Door de wereld trekt nu het leger des heils. Er wordt gezongep. Het lied van de verlossing. In het spoor van de Verlosser gaan mannen en vrouwen, jongeren, jongens en meisjes die met koorden van eeuwige zondaarsliefde aan Hem verbonden zijn. Hij trok en zij werden helemaal op Hem betrokken. Ze zingen van Zijn liefde en trouw, van goedertierenheid en recht.

Het is hun lust en hun leven. Velen van hen zijn reeds ontslapen. Ingegaan in de vreugde huns Heeren. De strijd te boven. Zij vormen de voorhoede. Met Christus voorop, die de weg gebaand heeft. Christus onze Voorzanger, onze Opperzangmeester. Hij heeft de lof Gods gezongen, toen Hij de diepste diepte inging. Hij zong van de overwinning, toen de strijd in volle gang was. Hij zong de lof Gods zelfs in de diepste duisternis, de donkerste nacht.

En het is nu Zijn Geest die ons gelijkvormig maakt aan Hem, zodat ook allen die Hem toebehoren ook leren zingen in de diepten van het leven. Zingen, ook als Gods oordelen over kerk en wereld gaan. Zingen in het strijdperk van dit leven. Zingen het lied van Mozes en het Lam: Groot en wonderlijk zijn Uw werken, Heere, Gij almachtige God, rechtvaardig en waarachtig zijn Uw wegen, Gij Koning der heiligen! Wie zou U niet vrezen, Heere, en Uw Naam niet verheerlijken? Want Gij zijt alleen heilig; want alle volken zullen komen, en voor U aanbidden; want Uw oordelen zijn openbaar geworden. Zingen van de overwinning, omdat ze in Hem meer dan overwinnaars zijn.

Soms ben je helemaal van de wijs. De toonhoogte kun je niet bereiken. De harp hangt aan de wilgen. Hoe zou ik nog zingen... Maar dan ineens hoor je het lied weer zingen. In de voorhoede. De wolk van getuigen, die zingend is ingegaan. En je kunt het dan niet meer nalaten te zingen van Gods goedertierenheid. Hem toe te brengen aanbidding, omdat Hij het waardig is.

Het gebeurt voor Zijn troon volmaakt. Hier beneden is het allemaal nog oefenen. Hier vindt de generale repetitie plaats. Maar de dag komt dat het weer zal zijn zoals het was in den beginne. Alles wat adem heeft, zal de drie-enige God loven en prijzen. Alle zangbundels opgeruimd. Geen wanklank meer, maar God alles en in allen. Eeuwige aanbidding...!

A. BAAS, ALBLASSERDAM

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen