Kerk-zijn in Egypte

Egypte is een van de weinige nog altijd bestaande staten die onder diezelfde naam voorkomen in de Bijbel. Dat moet voor Egyptenaren die vandaag de Bijbel lezen, een bijzondere ervaring zijn - de naam van hun eigen land en volk vele tientallen malen tegen te komen. Meestal is het niet veel goeds wat over Egypte en haar inwoners gezegd wordt. Ik heb me afgevraagd hoe het zou zijn wanneer in de Bijbel overal in plaats van Egypte of'Egypteland' Nederland gestaan zou hebben. We zouden onszelf vaak tegenkomen! Het zou onze nationale trots danig kortwieken om telkens weer te lezen hoe radicaal-negatief onze voorouders er van afkwamen. 'Neerland zag al het eerstgeboren / door 's hemels wraak geslagen en verloren' (vgl. Ps. 78 : 26). 'En dé'geest der Nederlanders zal uitgeledigd worden in hun binnenste, en hun raad zal Ik verslinden' (vgl. Jes. 19 : 3). Geen wonder dat we ons eigen land maar liever met het oudtestamentische Israël in verband brengen. Nederland - het Israël van het westen! Maar Israël is uniek. Daar kan geen ander volk zich mee vergelijken. Dan is er inderdaad meer aanleiding om ons op één lijn met Egypte te stellen. Ook wij zijn een land dat de Joden in het verleden onderdak en bescherming bood. Zoals Egypte dat ooit deed aan het kind Jezus met Zijn ouders - men weet de plaatsen nog aan te wijzen waar zij geweest zijn, tot in Assioed, de derde stad in het midden van het land toe. Maar: ook bij ons was het volk van God toen het erop aankwam niet veilig... Toch zou het ons niet gemakkelijk vallen om een Bijbel te hebben waarin ons land en ons nationale verleden voortdurend zó zwart getekend zou worden. Laat staan om die Bijbel te aanvaarden als het Woord van God, en eruit te leuen van dag tot dag...

Kopten

Welnu - in Egypte zijn er die precies dat doen. Die werkelijk leven uit de Bijbel als het Woord van God. Meer dan ik dacht, eerlijk gezegd. En het zijn uitgerekend nazaten van de oorspronkelijke Egyptenaren, de autochtone bevolking. Kopten heten ze. Ik wist dat er in Egypte nog altijd oude Koptische kerken waren. Maar ik dacht eigenlijk dat die een kwijnend bestaan leidden, en dat hun aantal verwaarloosbaar klein was. Het tegendeel bleek echter het geval toen ik enkele weken geleden in de gelegenheid was het land voor een week te bezoeken. Men schat dat ongeveer 10% van de Egyptenaren christen is; de regering houdt met opzet een lager percentage aan, maar in werkelijkheid kan het nog wel eens iets hoger zijn. Dat zou betekenen dat er in Egypte zo'n 7 miljoen christenen leven, ongeveer evenveel als in Nederland...

De meesten van hen zijn Koptisch-orthodox, en behoren tot een traditie die (net als bijv. de Grieks- en Russischorthodoxe kerk) veel nadruk legt op liturgie, ikonen, heiligenverering etc. Daarnaast zijn er sinds enkele eeuwen echter ook Koptisch-protestantse kerken. Zij zijn in de loop der jaren nogal gegroeid, en doen dat veelal nog steeds. Deze protestantse kerken leggen veel accent op de Bijbel - kennis van de Bijbel, en vooral ook: leven bij de Bijbel. Groot belang hechtten ze van meet af aan het zondagsschoolwerk. Door hun ernst en toewijding hebben ze o.a. een belangrijke herleving teweeggebracht in delen van de Koptisch-orthodoxe kerk. Door alle traditionalisme en bijgeloof heen gingen sommigen ook daar weer vragen naar de God van de Bijbel, en groeide van daaruit een persoonlijke geloofsband met Christus.

De voorgangersconferentie

Begin oktober vond in Alexandrië - de stad aan de Middellandse Zee waar in de Vroege Kerk al kerkvaders als Origenes en Athanasius actief waren - een conferentie plaats van Koptisch-protestantse voorgangers. Daar, in Alexandrië, bevindt zich namelijk pal aan de kust een prachtig gebouwencomplex van de landelijke protestantse kerk. Een soort Doorns seminarium, maar dan nog net even wat completer uitgerust. Daar werd de conferentie nu voor de negende opeenvolgende maal georganiseerd door het toerustingscentrum dat deel uitmaakt van de christelijke uitgeverij Eagles Ministry in Caïro, samen met de GZB en een plaatselijke gemeente, en in goed overleg met het Protestants Theologisch Seminarium te Caïro. Namens de GZB behoorde ds. N. M. Tramper indertijd tot de initatiefnemers van de conferentie. Inmiddels heeft de GZB in de persoon van Gert-Jan Segers een zendingswerker in Caïro, die daar intensief met de betrokken kerkelijke leiders optrekt en meedenkt over de opbouw van de gemeenten, en de conferentie ook mede organiseert.

Met zo'n 90 voorgangers en daarnaast nog een 30 geïnteresseerde ouderlingen uit heel Egypte waren we vijf dagen bijeen om ons te bezinnen op de overdracht van het Evangelie in de prediking. Een thema dat ook in ons land de laatste jaren voortdurend predikanten bijeenbrengt, maar dat in Egypte niet minder om intensieve bezinning vraagt. Sommige voorgangers zijn weliswaar uitstekend opgeleid in het zowel geestelijk als wetenschappelijk goed bekend staande seminarium van Caïro. We spraken met de rector van dit seminarium, die in Schotland gepromoveerd bleek te zijn bij de in theologenkringen bekende bijbelgetrouwe nieuwtestamenticus I. Howard Marshall. Andere voorgangers moeten het echter met veel minder opleiding doen. Met name uit het armere Opper- Egypte (dat is het zuiden van het land, waar de Nijlbedding hoger ligt) namen heel wat eenvoudige voorgangers aan de conferentie deel. Zelf zouden zij het moeilijk hebben kunnen betalen, maar dankzij de sponsoring door o.a. de GZB was het hun mogelijk de zeer welkome extra toerusting met het oog op hun wekelijkse prediking te ontvangen. Voor hen is de week een jaarlijks hoogtepunt.

Haggaï

Een aantal lezingen op de conferentie werd verzorgd door de Engelse theoloog dr. Chris Wright, die als opvolger van de bekende John Stott grote delen van de Derde Wereld afreist om voorgangers te trainen in 'uitlegkundige prediking'. Kern van zijn bijdragen was de boodschap dat de bijbeltekst de inhoud van de prediking dient te bepalen, en dat een zorgvuldige uitleg daarvan dus van cruciaal belang is. Veel te vaak gebeurt het nog dat een voorganger eerst bedenkt wat hij zelf wil zeggen en daar vervolgens een bijbeltekst bij zoekt. Een deelnemer vertelde mij na afloop van de conferentie die methode nu voorgoed vaarwel gezegd te hebben... Dat zal wel mede gekomen zijn door de vervolgsessies op de lezingen van dr. Wright, waarbij we ons in kleine groepjes oefenden in het maken van preekschetsen volgens diens richtlijnen.

Bijzonder waren verder de lezingen van de gezaghebbende Egyptische theoloog Makram Naguib - predikant

van de grote Heliopoiis-gemeente in Caïro, en tevens parttime docent aan het seminarium aldaar. In zijn dagelijkse bijdragen, die voor ons via een koptelefoon-systeem rechtstreeks in het Engels vertaald werden, nam hij het bijbelboek Haggaï door. Nauwgezet tastte hij af wat dit boekje ons te zeggen heeft met het oog op de vernieuwing van ons kerk-zijn vandaag. In een reactie vertelde drs. R. F. Mauritz (regio-coördinator Midden-Oosten van de GZB), die samen met toerustingsmedewerker drs. S. J. van der Vlies de GZB ter conferentie vertegenwoordigde, hoe juist dit naar verhouding onbekende bijbelboek in zijn persoonlijke levensgang en geloofsweg van grote betekenis was geweest. Ook dat maakte indruk.

Zelf mochten we twee avondvullende bijdragen verzorgen, achtereenvolgens over de verzoening als hart van de prediking, en over de wijze waarop we in preken om kunnen gaan met de grote vragen rondom God en het lijden. Mij viel vooral de grote betrokkenheid van de deelnemers op, blijkend uit de levendige discussies tijdens en na de lezingen en uit de vele reacties na afloop. De Egyptenaren hadden er ook geen enkele moeite mee om steeds gedurende zo'n anderhalf uur aaneengesloten te luisteren (hooguit onderbro-ken door enkele minuten rek- en strekoefeningen...) naar het voor velen onverstaanbare Engels en de zin-voorzin vertaling in het Arabisch.

Discriminatie

Bijzonder verrijkend was het om aansluitend de zondag in Caïro door te brengen, en daar twee diensten mee te maken in verschillende gemeenten. Eén ervan, in de wijk Nasser City waar de fam. Segers woont, bestond pas sinds enkele jaren, maar zat nu al geheel vol met ca. zoo mensen. De andere, de al genoemde Heliopolisgemeente, trok zowel 's morgens als 's avonds zo'n 800 kerkgangers, van wie sommigen de dienst via een videoverbinding in een zaaltje moesten volgen. Ook tijdens deze zondag viel ons weer de grote toewijding op waarmee velen christen zijn. De omstandigheden waaronder men samenkomt, zijn veelal niet gemakkelijk. Toestemming voor de bouw van een kerk of het houden van christelijke erediensten wordt soms eindeloos getraineerd, terwijl omgekeerd moslims juist overheidssubsidies krijgen om nieuwe moskeen te bouwen (liefst in de buurt van kerken en dan nét iets groter...). In de preek die ik zondagmorgen mocht houden, had ik in mijn argeloosheid op een bepaald punt het woord 'mos-lims' opgenomen, maar de vertaler verzocht mij om dat zo mogelijk te vervangen door een ander woord. Het is niet zonder risico om in een kerkdienst over moslims te spreken, hoe 'neutraal' men dat ook doet.

Want van vervolging mag dan geen sprake zijn in Egypte, van achterstelling en discriminatie des te meer. Die situatie lijkt echter geen enkele afbreuk te doen aan de vitaliteit van de gemeente. Integendeel. Juist omdat men een duidelijk omschreven minderheid vormt, weet men heel goed dat men christen is, en wat dat inhoudt. We ontmoetten een zekere Rabab, een christelijk opgevoede jonge vrouw van 24 jaar. Pas afgestudeerd aan de Amerikaanse universiteit van Caïro, en perfect Engels sprekend, was ze regelmatig behulpzaam bij het tolken. Ze was nuchter genoeg om zuinig te zijn op de baan die ze onlangs in het bedrijfsleven gevonden had, en zich op dat terrein verder te bekwamen. Maar ze vertelde dat sinds ze persoonlijk tot geloof in Christus gekomen was, voor haar toch de vraag voorop was komen te staan: Heere, wat wilt Gij dat ik doen zal? En tijdens de conferentie merkten we hoezeer zij dat uitgangspunt metterdaad liet doorwerken op allerlei terreinen, van haar gedisciplineerde dagelijkse bijbellezing tot aan haar partnerkeuze (in Egypte een nog veel ingewikkelder gebeuren dan in Nederland!). Ook bij anderen trof ons de ernst en overtuiging waarmee men het christen-zijn invult, én de vreugde die men aan het geloof beleeft.

Beloften voor Egypte

Kerk-zijn in Egypte. Verre van eenvoudig - men stelt ons gebed en meeleven dan ook op hoge prijs. Maar tegelijk een vitaal en aanstekelijk gebeuren. Verbaasd nemen Egyptische christenen kennis van de godsdienstige onverschilligheid die velen in West-Europa van de kerk vervreemdt. Men begrijpt het eenvoudig niet. Is dat omdat men zelf zo dicht bij de Bijbel leeft? In elk geval bevat die Bijbel naast de vele oordeelswoorden ook machtige belöften uitgerekend voor datzelfde Egypte. Lees maar eens het grootse profetische visioen aan het slot van Jesaja 19 (vs. 19-25). Het lijkt er sterk op dat die beloften momenteel bezig zijn in vervulling te gaan. En waarom zou ons dat ook verbazen? Tenslotte klinkt het al sinds 1773 in Nederlandse kerken:

Egypte zal met Morenland tot God verheffen hart en hand de God uan onze uaad'ren (Ps. 68 : 15)

G. VAN DEN BRINK, WOERDEN

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen