N. T. Bakker, W. Klouwn, n, e.a. (red.) Het Oordeel. Om het Levende Woord deel 13. Uitg. Ten Have, Baarn; 175 blz.; € 18,90.

gisfche leertraditie. Toch is het een bijbels gegeven. In dit boek worden ons negentien bijdragen over dit onderwerp aangeboden. Deze bundel sluit in zekere zin aan op de verschijning dit voorjaar van een bijzonder deel uit de reeks Bijbelse theologie van Frans Breukelman, getiteld De structuur van de heilige leer in de theologie van Calvijn.

Het begint dan ook met het overnemen van een passage uit dit boek met als opschrift 'de doem van het dualisme'. De uitdrukking is van K. H. Miskotte. Met dat dualisme wordt bedoeld de tegenstelling tussen natuur en genade: schepping en zondeval (de 'natuur') gaan vooraf aan de verlossing door Christus (de genade). Wat hier over de 'natuur' gezegd wordt, is niet echt bijbels maar meer filosofie, terwijl 'genade' pas voluit en exclusief het evangelie is. Welnu, datzelfde dualisme ziet men terugkeren wanneer men het laatste oordeel plaatst na de verlossing door Christus aan het einde der tijden. Zo'n naïef-historische visie kan niet meer sinds Kant. Het laatste oordeel is aan Christus voltrokken. R. Zuurmond formuleert het zo: 'Wij moeten het 'Laatste Oordeel' niet futuristisch interpreteren' (34). Het is een metafoor voor de belijdenis van de kerk zich in haar handel en wandel te richten op Christus' heerschappij (34). In dat verband brengt Mirjam Eibers Johannes 5 ter sprake: wie in Christus gelooft, heeft eeuwig leven en komt niet in het oordeel (SV: verdoemenis), want hij is overgegaan uit de dood in het leven. Maar deze uitspraak van Jezus sluit het laatste oordeel niet uit. De Heiland zegt hier dat wie in Hem gelooft, de vrijspraak al hééft ontvangen. Dat is beslissend voor tijd en eeuwigheid. Anders blijft Gods toorn. Dat is de lijn van Johannes (3 : 36). Dat is van meet aan de verkondiging van Paulus: Christus hééft ons verlost van de komende toorn (1 Tes. 1:10).

De bijdrage van W. Klouwen sluit aan bij die van R. Zuurmond: Gods genade voltrekt zich als oordeel. Het is het geheimenis van het kruis. K. Deurloo exegetiseert Psalm 94 met als opschrift 'Wraakgod!' A. G. L. van Nieuwpoort vergelijkt het oordeel in het boek Jona met dat van Paulus: het is een partijdig oordeel, want de Messias kiest partij voor de nederigen, de kleinen en de armen. M. Visser schrijft over het oordeel in de Heidelbergse Catechismus en bij Barth. Hij heeft moeite met wat de Catechismus zegt over de verzoening (het slot van zondag 4 en de zondagen 5 en 6) maar voelt zich aangesproken door wat er gezegd wordt over de tróóst van de wederkomst van Christus (zondag 19) die direct verwijst naar de troost van Zondag 1: 'ik ben het eigendom van mijn trouwe Zaligmaker Jezus Christus'. Het artikel van G. van Ek gaat over het eindgericht, het oordeel en de eeuwige straf in de gereformeerde traditie. Hij concludeert: het is de taak van de gereformeerde theologie om recht te doen aan de universalistisch-eschatologische lijn in de Schrift (al onderstreept in de Vroege kerk door Origenes) zonder daarbij de notie van het gericht (de lijn van Calvijn die teruggaat op Augustinus) uit het oog te verliezen. R. H. Reeling Brouwer gaat in op de betekenis van de veroordeling van Christus onder Pontius Pilatus bij Calvijn en Barth en pleit voor een voortzetting van het gesprek over dit thema. N. T. Bakker schrijft over de andere kant van het oordeel: de knecht als Heer, en L. A. Kopmels over het oordeel in de ethiek.

Aan de overige bijdragen ga ik nu voorbij. Een aantal recensies is aan het boek toegevoegd, onder andere over de studie van C. van der Kooi, Als in een spiegel, God kennen volgens Calvijn en Barth, Kampen 2002, door D. Boer.

Opvallend is dat men in de meeste bijdragen weigert het oordeel als iets ridicuuls terzijde te schuiven, aldus W. Klouwen in het woord vooraf. En hij vervolgt: God is de God van het oordeel - maar hoe dan? (VIII). De gegeven antwoorden vragen om een weerwoord.

H. J. DE BIE, HUIZEN

Roger Burggraeve Eigen-wijze liefde. Fragmenten van bijbels denken. Uitg. Acco, Leuven/Leusden; 271 blz.; j € 25, -.

In dit boek van de docent ethiek aan de'Katholieke Universiteit Leuven vinden we een aantal diepgravende beschouwingen over 'het eerste scheppingsverhaal', het verhaal van de barmhartige Samaritaan, de geschiedenis van Abraham en Sara, het verhaal van de rijke jongeling, het verhaal van Nabot en zijn wijngaard en het verhaal van Jona en de buitensporigheid van Gods barmhartigheid (die toch zijn toorn niet uitsluit).

Voor prediking en meditatie geeft deze bundel allerlei handreikingen. Uiteraard is een lezing met het oordeel des onderscheids vereist. De visie op de Schrift wijkt fundamenteel af van de onze. Anderzijds: juist het gegeven dat hier vanuit een geheel andere traditie naar bekende bijbelgedeelten gekeken wordt, zorgt ervoor dat voor mij verrassende inzichten naar voren komen.

J. HOEK, VEENENDAAL

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen