De boodschap na aan het hart

Op 6 en 7 november, de dagen na dankdag, trokken wij ons met een groep van zo'n vijftien collega's terug in Hydepark om ons te bezinnen op de 'Presentatie en communicatie' in de prediking (op uitnodiging van de IZB). Onder de bezielende leiding van mevr. Astrid Timmerman, werkzaam bij het instituut 'Rhetorica', namen wij de structuur van onze preken en de manier van onze voordracht kritisch onder de loep. Het was leerzaam om zo met onze eigen preken bezig te zijn; soms was het ook confronterend. Mevr. Timmerman reikte ons een gereedschapskist aan. Natuurlijk moesten we zelf weten welke gereedschappen we wilden gebruiken. Om een spijker in de muur te slaan, kun je een hamer gebruiken, maar ook de achterkant van een schroevendraaier. De boodschap was duidelijk...

Daar ging het ook om, onze cursusleidster wilde ons instrumenten meegeven om een duidelijke boodschap neer te zetten in onze preken. Het ging dus niet zozeer om de inhoud van de prediking of om een bezinning op de homiletiek, maar veel meer om het handwerk. Overigens bleek steeds duidelijker het belang van goede communicatie. Een goede vorm kan een slechte boodschap niet goedmaken, maar andersom kan een goede boodschap wel door een slechte vorm of voordracht 'mislukken'. Voortdurend moet de vraag gesteld worden wat wij eigenlijk met onze preken willen bereiken. Wat is de focus? Kun je de boodschap in één zin samenvatten en belangrijker nog, kunnen de gemeenteleden na afloop die boodschap in één zin samenvatten. De verleiding is groot om een bak met theologische en exegetische vondsten leeg te storten over de gemeente. Om dat te voorkomen, is bezinning op de functie van de preek nodig. Vooraf moet je weten wat je wilt bereiken.

Mindmap

Als middel om de gedachten te ordenen en keuzes te maken, hebben wij geoefend met het maken van een mindmap (vertaald: gedachtekaart). Mindmapping is een techniek om het denkproces schematisch te structureren, op een snelle en overzichtelijke manier. Met name wanneer het denkproces zich nog in een voorbereidend stadium bevindt, kun je er gebruik van maken om te ordenen. Als hoorder in de hervormde gemeente van Voorthuizen heeft Astrid Timmerman van vele preken een mindmap gemaakt.

We oefenden op eikaars preken en al snel bleek het handig gereedschap te zijn om de opbouw en de structuur van een preek te achterhalen. De Heilige Geest wil overigens óók gebruikmaken van onze gereedschappen, waaronder een mindmap. Een waardevolle inhoud vraagt om een zorgvuldig en logisch opgebouwd verhaal en goede overdracht. Discipline op dit punt is heel belangrijk en dat was voor ons één van de leerpunten.

Proclameren

In de cursus is grondig nagedacht over de positie van de prediker. Hij is verkondiger, onderwijzer en (zondig) medemens tegelijk. Maar staan die drie in een goede verhouding met elkaar? De meesten van ons werden ontdekt als 'enakieten van beschouwelijkheid'. Bij het bespreken en vergelijken van onze meegebrachte preken kwam dat al snel aan het licht. Inderdaad, als je je eigen preek nog eens grondig onder de loep neemt, merk je dat ze vol gedachten staan, goede gedachten ook. Een belangrijk stuk uitleg ontbreekt niet. Er is grondige reflectie op de tekst. Er is heel wat onderwijs uit een schriftgedeelte opgediept. Goede analyses, kostbare gedachten, mooie overwegingen. Het is er allemaal wel. Maar het is wel allemaal voedsel voor het verstand.

Dat is bepaald niet niets. Niet zonder reden vermeldt Lukas dat de opgestane Heere bij de discipelen hun verstand opent, opdat ze de Schriften verstonden (Lukas 24 : 45). Toch was het heilzaam voor de cursisten te ontdekken dat we in onze preken zoveel beroep doen op ons verstand, maar zo weinig op de wil en op het hart. Hier wordt de vinger gelegd bij een groot gevaar in onze kerkdiensten: dat het wel begrepen wordt, maar dat de boodschap niet doordringt tot de kern van ons bestaan, tot ons hart en leven. Het is allemaal wel goed en waar wat er gezegd wordt, maar je blijft er precies dezelfde bij. Het leidt niet tot berouw, bekering, tot nieuwe vastheid in het geloof, tot vurige liefde om de boodschap ook door te geven. Het heilzame van zo'n cursus is datje je er niet van kan afmaken met te zeggen: 'de Heilige Geest moet het toch doen!' De meesten van ons hebben geen ge-, brek aan reflectie. We doen het als onderwijzer, als leraar niet slecht, maar we zijn kabouters in de werkelijke verkondiging: de proclamatie van de daden van God, de oproep tot bekering.- Het vuur moet aan de schenen gelegd worden. De passie voor Christus en Zijn Woord kan niet volstaan met-een beschouwelijk verhaal, waar de luisteraars zich vervolgens ook weer een mening over vormen. De predikant is niet alleen leraar, die een beroep doet op inzicht en verstand, maar hij is ook en vooral getuige en verkondiger, zoals dat van Paulus geschreven staat: hij weerlegde, vermaande, overtuigde. Het moet na aan het hart worden gelegd. De hoorders moeten het op schoot gelegd krijgen, anders laat men het onder de kerkbank of naast de stoel liggen.

Als zqndig medemens

Beschouwelijkheid kan ook afstandelijkheid in de hand werken. Op de cursus werd ook duidelijk: je kurr als prediker zo gemakkelijk buiten sJ it blijven. Maar jij zit daar eigenlijk ook in de bank als zondig medemens. Die verkondiging gaat ook over jou en tót jou. Dat schemert in preken soms maar nauwelijks door, dat doorleefde. We zijn - terecht - bang om onszelf op de voorgrond te schuiven. Het is óók een reëel gevaar, dat we als verkondiger meer in het middelpunt komen door onze verhalen, door theatraal optreden, door het eens extra mooi te zeggen. De predikant heeft bekering nodig van dat clowneske.

Maar het doorleefde pakt de gemeente onmiddellijk op: 'Ik sta in mijn vra-

gen, in mijn ongeloof en zonde, maar ook als mens naast u'. Dat is toch preken: samen wandelen en ons laten gezeggen door Christus die erbij is gekomen (Lukas 24)? We onderzochten onze preken op dit dialogische element: op de concrete vragen naar doorleving en herkenning... Dan blijven preken niet alleen dicht bij de Schrift. Ze worden ook ongelooflijk praktisch. Ze komen dicht bij het hart en het leven van de mensen. Ze horen ervan op. Zoals Christus naast de wandelaars op weg naar Emmaüs kwam lopen, waardoor hun hart in hen begon te branden. Het was opvallend dat een deskundige op het gebied van de communicatie het appellerende element in de verkondiging zo benadrukte. Het gaat, zoals Astrid zelf zei, niet om wat ik vind, maar om wat God(s Woord) vindt. Hier zit ook de ruimte die de Heilige Geest door de hele preek moet krijgen. Al met al was het leerzaam, ontspannend, ontdekkend en bemoedigend om in een open sfeer met elkaar over de praktijk van de prediking na te denken. Het was een waardevol vervolg op de conferenties die de Gereformeerde Bond in samenwerking met de IZB een aantal jaren geleden over de prediking organiseerde en het is een aanrader voor collega's die elke week weer voor de onmogelijke opdracht staan om het Woord van God te verkondigen. Zoals Prediker zegt: De woorden der wijzen zijn gelijk prikkelen, en gelijk nagelen, diep ingeslagen... (Prediker 12 : 11) Het is daarbij niet onbelangrijk welk gereedschap je gebruikt.

H. VAN DEN BELT, DELFT

N. M. TRAMPER, VLAARDINGEN

A. VISSER, APELDOORN

Volgend jaar is er D.V. opnieuw een twee daagse cursus 'Presentatie en communicatie', op 4 en 5 november 2004 op Hydepark (Doorn). Wij hopen dat het bovenstaande een stimulans zal zijn om daaraan deel te nemen. Bij interesse is het raadzaam om u zo spoedig mogelijk op te geven, zodat wi bij overtekening van de cursus (zoals he gelopenjaar het geval was) nog de mogeli heid uan een extra cursus kunnen nagaan. Voor verdere injo kunt u terecht bij dr. P. J. Visser, Den Haag (070-3237866). Aanmeldingen kunnen schriftelijk, telefonisch of via e-mail aan doorgegeven worden aan het bureau van de IZB, Johan van Oldenbarnevelt- Iaan 10, 3818 HB Amersfoort, tel. 033- 4611949, e-mail: secretariaatfföizb.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen