Boekbespreking

Preken van Henk Berkhof. TWaalf preken gehouden door prof. dr. H. Berkhof in de Haagse Kloosterkerk in de jaren 1982- 1989. . •, Gekozen en ingeleid door dr. A. B. Vaandrager.

Onlangs viel ons een 'Nalezing' teiraMfi acht preken van prof. dr. C. Graafland, uitgegeven op dringend verzoek van velen bij zijn vijftigjarig ambtsjubileum. Nu verscheen een bundeling preken van prof. dr. H. Berkhof (1914-1995). Preken van hoogleraren intrigeren meer dan die van 'gewone' dominees. Waarom? Omdat hun 'geleerdheid' wordt uitgedaagd om voor de doorsneekerkganger in gewone taal te vertolken hoe ze de Schriften willen verstaan. Ik herinner me nog dat ik voor de eerste keer een bundel preken van prof. dr. K. H. Miskotte onder ogen kreeg (miskende Majesteit - 1969), mede verzorgd door prof. Berkhof. Het duizelde me en ik had in eerste instantie deernis met de hoorders van deze diepborende en meeslepende vertolking van het heilig Woord van God. De eerste hoorders van deze preken ervoeren dat echter anders: hier werden de klassieke en actuele vragen hoorbaar, meldt het inleidend woord. Ik denk dat het bij preken past: je moet ze hóren. Graafland heeft en ook Berkhof had het talent om ingewikkelde problemen helder en doorzichtig te verwoorden. Wie soms preken leest, kan daardoor teleurgesteld raken. Maar niet altijd is dat het geval. De preken van Berkhof hebben iets meeslepends door de eenvoud van zeggen waaronder een diepte van denken schuilgaat. Dr. Vaandrager (een kerkganger uit de Kloosterkerk) formuleert het zo: 'Zijn persoonlijkheid werd gevormd door een unieke combinatie van profeet, professor en marktkoopman'. Berkhof wordt geciteerd uit een voorwoord bij een in 1986 uitgegeven bundel 'Bijbeloverdenkingen': '... ik was steeds, bewust of onbewust, op zoek naar die tekstgedeelten die antwoordend, bevestigend, weersprekend en omzettend gericht zijn op wat ik als het overheersende hedendaagse levensgevoel onderga ...' Het valt op dat Berkhof in zijn preken in de jaren tachtig toenemend aandacht geeft aan de psalmen én aan teksten over de Heilige Geest. We vinden in deze bundeling dan ook vier preken over de psalmen (Ps. 36: In Uw licht zien wij het licht, Ps. 63: Uw goedertierenheid is beter dan het leven, Psalm 8 en Psalm 50 waarin Berkhof onderscheid maakt tussen een doe-cultuur en een wacht-cultuur). Als hij eens elf weken na Pinksteren over de Heilige Geest preekt, lijkt hij zich af te vragen: Is Berkhof niet in de war? Pinksteren hebben we toch allang gehad? ... O ja? Hebben we Pinksteren ge-

had? ... Het is integendeel zo dat nu pas het feest begint!' Hij gruwde van de uitdrukking 'de feesdoze helft van het jaar'. Dat we Pinksteren vaak met één zondag afdoen, heeft ervoor gezorgd dat we een verarmd en misvormd deel van de wereldkerk zijn geworden. Ik vond de preken over de Heilige Geest wel de meest boeiende en verrassende van deze bundel. Uiteraard is Berkhofs theologische en politieke keus te merken in deze preken. Hij was een veel te open persoon om daarover te zwijgen. Zijn preken zijn gehouden op de markt van het leven. Toch hebben ze iets heel persoonlijks, in de zin van, laat ik maar zeggen 'bevindelijk': ze komen uit het hart van een gelovig mens, die zich midden in een gebroken wereld 'bevindt' en zoekt naar wat de Schriften hem en de gemeente daarbij te zeggen hebben. Toen Berkhof in 1990 door een herseninfarct was getroffen en bijkwam uit de coma, vroeg hij aan zijn zoon: 'Ik kan zondag toch wel weer preken? ' De preek over Marcus 10 : 44 is veel kerkgangers in de Kloosterkerk bijgebleven. Berkhof begon de preek met de mededeling dat hij die morgen zijn preek nergens had kunnen vinden. Hij legde hem altijd zaterdagavonds op zijn nachtkastje, maar kon hem nergens vinden de andere ochtend. Hij en zijn vrouw zochten en keken overal, maar konden hem nergens meer vinden. Zijn vrouw stuurde hem toen weg en zei: bid maar om de Heilige Geest en maak het niet te lang. Na afloop van de dienst zeiden de kerkgangers: 'Dat moet u meer doen, uw preek thuislaten'. Uit alles blijkt: Berkhof kon het preken niet laten. De moeite waard om deze bundel preken aan te schaffen en te lezen, zeker voor hen die elke zondag de 'houten broek' beklimmen.

J. MAASLAND

Postille 55 (2003-2004) Red. werkgroep Kerk en Prediking. Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer, 260 blz., € 23, -.

Enkele weken geleden, ruim voor een nieuw kerkelijk jaar begon, lag de kersverse editie van de jaarlijks verschijnende Postille in de boekwinkels. Ik vind dat ieder jaar weer een knappe prestatie van werkgroep, medewerkers en uitgever. Al voor de vijfde keer verschijnt de Postille met een nieuwe omslag waarop telkens een fragment uit het paasevangelie staat afgedrukt. De verkondiging geschiedt vanuit het besef dat de levende Christus Zijn werk tot op vandaag voortzet en die verkondiging dient levendig te zijn. Maar dat is mijn interpretatie en ik weet niet of dat ook de bedoeling is. Fraai is de uitvoering in elk geval en de ontwerpster (Jet Frenken) mag dat ook weieens horen. 30 oktober 2002 hield de werkgroep Kerk en Prediking een studiedag over 'Preken over Psalmen'. De door prof. dr. N. A. Schuman verzorgde hoofdlezing van die dag vormt de opening van deze vijfenvijftigste editie. Ook de bijdrage van dr. H. Vree-

kamp op de genoemde dag staat opgenomen als preekschets voor een themadienst over kerkhervorming (Psalm 46 : 12). Elk jaar staat een van de evangeliën centraal en dit jaar is dat het evangelie naar Marcus: in totaal 23 schetsen zijn opgenomen. Ook een aantal voorbeelden van een aaneenge- . sloten lezing van bijbelgedeelten, bruikbaar gemaakt voor een reeks preken: onbekende teksten uit de Handelingen, idem uit 2 Samuël en Hosea, verder 1 Timotheüs, 1 Samuël en 1 Petrus. Een viertal schetsen voor Doop, belijdenis des geloofs, Avondmaal en bevestiging ambtsdragers, oud- en nieuwjaar, huwelijksdienst en voor een dienst met mensen met een verstandelijke handicap. Het geheel wordt elk jaar afgesloten met een overzicht van 'Literatuur bij de preekvoorbereiding' van de hand van dr. R. Bos, bedoeld als handreiking voor homiletische bijscholing van allen die geroepen zijn tot de verkondiging van het Woord van God. Een uitgave die zeer de moeite waard is.

J. MAASLAND

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen