Boekbespreking

Andries Zoutendijk, Mensenkind, Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 80 blzy € 12, 505 Maarten den Duik, Openingen, Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 87 blz., € 12^50; Kïaas j e ^ ^ ^ z e l f l ^ ^ Uitg. Boe\\ kencEirfrum, Zoettnweer; 101 Mz, € 12, 90.

Meditaties over bijbelteksten vormen in bet algemeen niet de meest geliefde lectuur. Wie dat betwijfelt, moet de proef maar eens op de som nemen: las u/jij zelf de meditatie op de voorkant van dit blad al? Of keek u even naar de naam van de auteur en verder in het gunstigste geval misschien nog even naar de bemediteerde tekst, om vervolgens snel door te bladeren? Hoe dat ook zij, het moet vandaag commercieel gezien voor een uitgeverij een waagstuk zijn om een reeks boekjes uit te laten komen die uitsluitend meditaties bevatten - of het moest zijn in de vorm van een dagboek, want dan 'loopt' het gelukkig vaak wel weer. Toch is dat precies waar Boekencentrum enige tijd geleden mee begon: het op de markt brengen van een reeks fraaie meditatieboekjes, telkens met een titel die slechts één woord beslaat en met een inhoud van zo'n vijftien meditaties (veel minder dus dan in een dagboek) van elk enige bladzijden.

Vorig jaar kwamen in deze reeks drie nieuwe deeltjes uit, van de hand van ds. Zoutendijk (Utrecht), ds. Touwen (Blaricum) en prof. Den Duik (Leiden). Het motto van de reeks als geheel luidt: 'Een goede meditatie is als een gedicht: opnieuw lezen levert telkens een nieuwe ervaring op'. Inderdaad is daarmee het karakter van deze drie deeltjes goed getypeerd. Dat komt vooral door de uiterste zelfbeperking die de auteurs zich opgelegd hebben: ze zeggen vrijwel geen woord te veel. Men moet dergelijke meditaties dan ook niet zien als een soort kleine preekjes. Een preek is ingesteld op het gehoor, en moet daarom altijd wat men noemt enige 'redundantie' bevatten: dezelfde dingen worden nog eens in wat andere woorden gezegd, zodat de hoorder de draad niet zomaar kwijtraakt. Een meditatie kun je echter nog eens overlezen, daarom is herhaling hier niet nodig. Bovendien kan een meditatie een heel speciale invalshoek kiezen; nog minder dan in een preek behoeft alles gezegd te worden. Als de in deze drie bundels verzamelde meditaties al als preek ontstaan zijn, en dat vermoed ik eerlijk gezegd wel, dan is er naderhand veel mee gebeurd. In elk geval is er geschrapt, en nóg eens geschrapt, totdat elk cliché uit de tekst verdwenen was. Dat maakt het lezen van deze meditaties tot een avontuur. Een meditatie mondt ook niet zoals een preek (als het goed is) uit in een heldere, eenduidige boodschap. Het gaat meer om een overweging: kijk er eens van deze kant tegenaan, zit dat er ook niet wat in? Op die manier wordt op bekende en minder bekende bijbelteksten vaak een verrassend nieuw perspectief geboden. Het mooist is het natuurlijk als dat perspectief niet alleen verrassend, maar ook overtuigend is. Dat is niet altijd het geval. Staat de verlamde in Matt. 9 werkelijk voor de lamlendigheid van de inwoners van Kapernaüm (Terzelfdertijd, 44W.)? Ik zie het nog niet, al is het een aardige gedachte. En om de discipelen in Luk. 9 en Hand. 14 te vergelijken met de ridders van koning Arthur, daar is inderdaad 'een beetje fantasie' voor nodig (Openingen, 44W.). Maar de lijn van de jongeling uit Markus 14 die zijn linnen kleed moest achterlaten naar de jongeling met het witte kleed uit Markus 16 (Terzejfdertijd, 49W.), die staat weer veel sterker. Want in de grondtekst wordt immers precies hetzelfde woord gebruikt. En de meditaties in Mensenkind, die geheel gewijd zijn aan het boek Ezechiël, peilen eigenlijk zonder uitzondering naar wat de tekst zélf te zeggen heeft. Daardoor raakten ze me het meest en bleef ik er het langst op doordenken.

Men vergisse zich ook niet in de kracht die meditaties zoals die in deze bundels kunnen hebben. Het gaat niet maar om interessante 'vondsten' die de lezer verder buiten schot laten, er worden ook echt niet alleen zachte tonen aangeslagen. In Mensenkind bijv. gaat het nadrukkelijk over de 'twee wegen'; daarvan is er 'één met en één zonder God', en we moeten niet denken daar ook wel ergens tussenin te kunnen zitten. Integendeel, op Gods wegwandelen zondaars die zich dagelijks van die verleiding bekeren (44). En in de Openingen, die hier en daar heel persoonlijk getint zijn en daardoor zeer nabij komen, waagt de schrijver het om te mediteren over de aangrijpende geschiedenis van de 42 kinderen die op last van Elisa door beren verscheurd worden. Alle drie de auteurs beschikken duidelijk ook over een diep psychologisch inzicht: ze weten wat er in het innerlijk van een mens zoal kan omgaan, en benoemen dat doorgaans heel raak. Je kunt merken dat ze hun sporen verdiend hebben in het pastoraat en in het leven zelf. De meditaties in Openingen zijn voor een deel zelfs speciaal toegespitst op pastores en (andere) leidinggevenden in de gemeente.

Al met al willen wij deze bundeltjes van harte ter lezing en herlezing aanbevelen. Zij het dat we daarbij wel een voorbehoud maken voor sommige passages in Terzelfdertijd, die helaas ontsierd worden, doordat de schrijver uiting geeft aan zijn eigen kritisch oordeel over de bijbeltekst (bijv. op p. 29, met m.i. te weinig respect voor Ef. 4 : 20, en c - p. 63 onderaan). Zeker van meditaties i, 0' men verwachten dat de bijbel genomen wordt zoals deze zich presenteert. In andere meditaties is dat gelukkig weer veel meer het geval. Men moet ze dus 'onderscheidelijk' lezen.

Het zijn intussen geen van drieën boekjes om in één adem uit te lezen. Beter is het ze stukje bij beetje te lezen. Om er dan naderhand nog eens aan terug te denken, het gelezene te 'herkauwen' en eventueel nogmaals op te slaan - het liefst met de bijbeltekst bij de hand. Den Duik helpt de lezer trouwens bij dat laatste door steeds voorafgaand aan een meditatie de bijbeltekst in zijn verband met een enkele toelichtende opmerking af te drukken. Zo, gelezen naast de bijbel, komen de meditaties het meest tot hun recht. Ten slotte: hulde aan de uitgever die het erop gewaagd heeft deze reeks het licht te doen zien. Het komt mij voor dat deze deeltjes hun weg wel zullen vinden.

G. VAN DEN BRINK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen