Uit de pers

Conflict: Israël en de Palestijnen

Er spelen de nodige conflicten op het wijde wereldrond. Dat is altijd al zo geweest en dat zal ook in 2004 wel weer blijven doorgaan. Maar er is één conflict dat wel het meest uitzichtloos lijkt, dat tussen Israël en de Palestijnen. Ik betrap mezelf er de laatste tijd regelmatig op dat ik alle berichten daarover inde pers bijna cynisch naast me neerleg: ik lees het nauwelijks meer. Je hebt het gevoel dat het steeds weer hetzelfde is: macht tegenover onmacht, wil tegenover onwil. Ik las onlangs van de bekende joodse schrijver David Grossman het boek Angst vreet de ziel op, met als ondertitel: Berichten uit een oorlog die niemand winnen kan. Ik geef één citaat uit de inleiding: '... In deze leegte weet iedere persoon, Israëliër of Palestijn, met absolute zekerheid wat hij eigenlijk niet wil of durft te weten. Daar, diep vanbinnen, begrijpt hij (al ontkent hij het uit alle macht, met geschreeuw en geweervuur) dat zijn leven wordt verspild en vergooid in een zinloos conflict en dat zijn identiteit en zelfrespect en het enige leven dat hij te leven heeft hem voortdurend worden ontnomen in een conflict dat allang opgelost had kunnen zijn'.

In Drieluik, het uitstekend geredigeerde maandblad van de Hervormde Gemeente, de Gereformeerde Kerk en de Evangelisch Lutherse Gemeente te Amersfoort (4e jrg. nr. n, december 2003) heeft Daniël Gillissen een gesprek met ds. Jaap de Vreugd (voorzitter van 'Christenen voor Israël') en Nabil Sahhar, christen-Palestijn, al jaren betrokken bij de dialoog tussen joden en Palestijnen. Vijf stellingen worden aan de beide gesprekspartners voorgelegd. Drie van de vijf citeren we dit keer:

Wil er ooit vrede komen tussen Israël en de Palestijnen, dan zal Israël een Palestijnse staat moeten toestaan die de Palestijnse gebieden beslaat en het oostelijk deel van Jeruzalem.

De Vreugd: 'Deze stelling klopt niet. De bal wordt zo bij Israël neergelegd. Maar het probleem is niet, dat Israël geen Arabieren naast zich duldt, maar dat de Arabische wereld Israël niet duldt. Vanaf de acceptatie van de Baljourdeclaration in 1917 heeft de joodse gemeenschap, en later de staat Israël, een aantal keren aangegeven dat ze het land wil delen met de Arabieren. Premier Barak is in het jaar 2000 heel ver gegaan en heeft precies aangeboden wat in de stelling staat. Maar Ara/at wees het af. Persoonlijk zie ik. op dit moment een Palestijnse staat niet zitten. Dat zou een enorme veiligheidsbedreiging vormen voor Israël. In een recente opiniepeiling heeft 87 procent van de Palestijnen gezegd dat de vorming van een Palestijnse staat niet genoeg is.'

Sahhar: 'De Vreugd negeert het bestaan van de Palestijnen. Stel dat er hier in Nederland een volk kivam dat zei: "Dit land is ons beloofd". Zouden Nederlanders dat dan accepteren? In het jaar 2000 hebben de Arabische landen gezegd dat er vrede kivam als Israël zich zou terugtrekken van alle bezette gebieden. Maar dat weigerde Israël. Het aanbod van Barak was bovendien niet zo mooi als De Vreugd suggereert. Waarom hebben de Palestijnen geweigerd? Omdat er allemaal voorwaarden waren waardoor Israël er heel voordelig uitkivam. Op deze manier is het land op weg naar zelfvernietiging. Ik denk dat er vrede komt als er een Palestijnse staat is. Maar dat hangt niet alleen van Israël af. Het recht op een eigen staat en zelfbeschikking is onderdeel van de rechten van de mens.'

De Vreugd: 'Ik wil niet heiveren dat Israël alles goed doet in relatie tot de Palestijnen. Maar ik heb niet allen om veiligheidsredenen moeite met de komst van een Palestijnse staat. Ik heb er ook moeite mee als het beloofde land in stukken ivordt gehakt waardoor een deel van het Heilige Land niet meer toegankelijk is voor joden. De omstreden gebieden behoren tot het hart van het land van de stammen van Israël.'

Sahhar: 'Daar wonen drie miljoen Palestijnen. Wat bent u van plan met hen te doen? '

De 'veiligheidsmuur' die momenteel tussen Israël en het Palestijnse gebied wordt neergezet, is de enige manier om het terrorisme te stoppen.

Sahhar: 'De muur vernietigt de hoop op een levensvatbare Palestijnse staat. Het neemt vele hectares Palestijns gebied in beslag en snijdt dorpen af van bijbehorende landerijen. Met een muur creëer je geen vrede, want een muur heeft altijd tivee kanten. Je sluit een ander buiten, maar jezelf in. Hetums nog een optie geiveest als de muur precies ivas gezet op de grens, zoals die er was voor de oorlog in 1967. Maar dan had Israël daarmee natuurlijk de grens erkend en dat ivillen ze niet.'

De Vreugd: 'Ik heb ook mijn bedenkingen bij de muur. Het ivas ooit een wanhopig idee van Barak en daarom had ik nooit gedacht dat Israël de muur echt zou realiseren. Het is een noodmaatregel, maar die verdient niet de schoonheidsprijs. Ik kan meevoelen met de problemen die Sahhar noemt. Tegelijk is het u> el een feit dat sinds de Gazastrook is ajgesloten met een elektronisch hek het aantal aanslagen vanuit dat gebied is afgenomen.'

Tien procent van de Palestijnen is christen, maar Nederlandse christenen zien hen over het hoofd.

Sahhar: 'Dat klopt. In Nederland gaat iedereen ervan uit dat als je geen jood bent je een moslim moet zijn. Dat vind ik nog niet zo erg. Het doet mij wel pijn als medechristenen op een westerse manier over ons praten, maar niet onze kerken komen bezoeken. Vanuit de Nederlandse kerken is alles te veel gericht op Israël.'

De Vreugd: 'Ik denk dat de stelling helaas klopt. Tegelijk is het niet zo dat de Samen op Weg-kerken of Christenen voor Israël niets voor de Palestijnen doen. Christenen voor Israël heeft bijvoorbeeld meegeholpen aan de realisering van een opvanghuis voor oudere Arabieren in het oude deel van Jeruzalem. Ook op andere manieren geven wij steun aan Arabische christenen. Groot probleem in contacten met Arabische christenen is dat zij een heel andere visie op Israël hebben dan wij. De vervangingstheologie is daar nog volop aanwezig. Dat maakt het inhoudelijke gesprek wel moeilijk.'

Sahhar: 'Het is niet zo dat de christelijke minderheid onder de Palestijnen worden gediscrimineerd. Palestijnse christenen vormen een niet onbelangrijk deel van het gehele Palestijnse volk. Het is wel moeilijk dat moslims doorlopend steun krijgen uit de moslimwereld terwijl christenen soms langskomen en weer weggaan.'

Over die Palestijnse christenen gaat het onder andere in het volgende citaat, dat komt uit het kwartaalblad voor evangelische theologische bezinning Soteria (20e jrg., 4-2003). Het gaat me om een heel boeiende bijdrage van dr. Bernhard J. G. Reitsma, die in opdracht van de GZB doceert aan de Near East School of Theology en het Arab Baptist Theological Seminary te Beiroet in Libanon. Boven zijn verhaal staat Beeldenstorm in Beiroet - Reflecties uit het Midden-Oosten. Het eerste deel van zijn artikel gaat over wat hij noemt 'De uitdaging van de islam'. Het gaat mij om zijn tweede uitdaging in het Midden-Oosten namelijk die van Israël, de aanwezigheid van de staat Israël als theologisch probleem. Hij vat zijn eigen ontwikkeling samen in de opmerking dat hij steeds verder is weggegroeid van een christelijk zionistische benadering (die je naarmijn inschatting vindt bij een beweging als 'Christenen voor Israël', JM), zonder in een traditionele vervangingstheologie te willen vervallen. Hij stelt zichzelf de vraag hoe dat is gekomen. Ik citeer wat hij schrijft over zijn ontmoeting met Palestijnse en Arabische christenen.

'Een eerste factor die mij in beweging heeft gezet is de ontmoeting met Palestijnse christenen. Voor velen in het Westen is het een verrassing dat er in het Midden-Oostenüberhaupt christenen zijn en dat een groot aantal van hen er ook heel bewust ndar verlangt de Here Jezus te volgen. Na alles wat Palestijnse christenen hebben meegemaakt, verrast mij de milde houding van sommigen van hen, al betekent het niet dat men zich eenvoudig bij de annexatie van hun land heeft neergelegd. Naim Ateek beschrijft bijvoorbeeld in zijn boek Gerechtigheid en alleen gerechtigheid hoeveel hij persoonlijk als gevolg van de stichting van de staat Israël heeft geleden. Zijn houding naar Israël is niettemin uitermate mild en vergevingsgezind. Toen zijn vader overleed, had hij in zijn Bijbel een briefje voor Ateek achtergelaten met de opdracht Ps. 37 : 5 te lezen, een tekst die als het ware het motto is gaan vormen voor het leven van Naim Ateek: "Wentel uw weg op de HERE en vertrouw op Hem, en Hij zal het maken" (Ps. 37 : 5). Het is een opvallende tekst, omdat deze in de context staat van het wonen in het land: "Vertrouw op de HERE en doe het goede, woon in het land en betracht getrouwheid; verlustig u in de HERE; dan zal Hij u geven ie wensen van uw hart" (Ps. 37 : 3, 4). Het 'rf me getroffen dat vele lokale christenen onauüks alles bereid zijn om de weg van geweldloos verzet, verzoening en gerechtigheid te gaan. De prijs is vaak hoog, want men zit tussen twee vuren. Door de Israëliërs wordt men beschouwd als behorend tot de vijand, bij de eigen bevolking krijgt men al gauw het stempel op van collaboratie, heulen met de vijand. Dat wordt nog versterkt omdat een deel van het christelijke Boek van God, het Oude Testament, ook het boek van de vijand is en expliciet gebruikt wordt om de aanwezigheid van Israël in het land te rechtvaardigen. Dat is voor andere Palestijnen vaak moeilijk te verteren. De positie van Pales-

tijnse christenen wordt bovendien ondermijnd, doordat een groot deel van het westerse christendom Israël onvoorwaardelijk lijkt te steunen. Het getuigt van een enorme geloojsmoed om in een dergelijke spanning toch trouu; te blijuen aan principes van liefde en verzoening.'

De ontmoeting met Palestijnse christenen heeft hem onder andere ook tot deze gedachte gebracht:

'De ontmoeting met christenen uit de regio heeft me ook gedwongen mijn eigen theologische achtergrond kritisch te bevragen. De vraag die mij daarbij steeds sterker is gaan bezighouden is de vraag naar de wil van God. Heeft de stichting van de staat Israël en de verdrijving van de Palestijnen werkelijk onder Gods initiatief plaatsgevonden? Heeft God zijn volk teruggebracht naar het land Israël doer het land af te pakken van mensen die er al heel lang woonden? Heeft God deze mensen verbannen naar vluchtelingenkampen? De argumenten die een dergelijke visie proberen te legitimeren, missen voor mij onvoldoende, basis in het Nieuwe Testament. Dat God het land voor eeuwig aan zijn volk beloofd heeft is helder, maar wat dit in de concrete situatie vandaag in het licht van de komst van Jezus Christus betekent is een tweede. Er zitten heel wat evangelische haken en ogen aan de gedachte dat de staat Israël vandaag de directe vervulling is van Gods belojten.' Deze opmerkingen zullen nogal direct overkomen bij veel met Israël meelevende christenen, maar het is wel goed ze te lezen uit de pen van iemand die heel kort op het geweldige conflict zit. Reitsma sluit zijn artikel af met een conclusie en schrijft dan:

'Jezus bemoeide zich niet met politiek. Hij was er voor de slachtoffers, voor hen die tussen wal en schip vielen, vermalen door de raderen van het systeem. Hij hield van nette en minder nette zondaars, Hij werd onrein verklaard door de vromen, die dachten met hun fanatisme God te plezieren. Hij bad voor wie Hem vervloekte. Niettemin had dat alles ook politieke consequenties, maar op een voor iedereen verrassende wijze. Zouden evangelischen ook niet wereldwijd zó bekend moeten staan. Zouden een grondige kennis en doordenking van de Bijbel, een hartstochtelijke en onvoorwaardelijke liefde voor de wereld waarin we leven en een absolute toewijding aan God in Jezus Christus en door de Heilige Geest, niet behoren tot de basisprincipes van evangelisch geloven? Zouden dat bij de groeiende kloo/tussen islam en christendom ook niet de uitgangspunten moeten zijn voor evangelische theologie? Mijn denken is in de loop der jaren wel in die richting opgeschoven.'

Ik sluit af met de slotregels uit het boek van David Grossman als hij een terugblik geeft over twee jaar intifada (begonnen 28 september 2000 na Sharons bezoek aan de Tempelberg): 'Twee jaren zijn verstreken en er is geen hoop. De situatie laat zich op verschillende manieren samenvatten. Ik wil dat doen door twee feiten aan te halen die opvielen in de berichtgeving van de afgelopen maand. Ten eerste. Volgens de gegevens van de Verenigde Naties lijdt momenteel meer dan een kwart van de Palestijnse kinderen ten gevolge van de situatie aan ondervoeding. Ten tweede. Binnenkort krijgen Israëlische schoolkinderen speciaal onderricht in het tijdig identificeren en ontdekken van zelfmoordstrijders. De Israëliërs en Palestijnen die weigeren het verband te zien tussen deze feiten, zorgen ervoor dat we elkaar nog vele jaren in gijzeling zullen houden, als makelaars van een nodeloze en zinloze dood'. Zou de (terug)komst van de Messias pas werkelijk uitkomst bieden? Ons gebed zij daarom ook dit jaar: Kom, Heere Jezus, kom spoedig.

J. MAASLAND

P.S.

1. David Grossman - Angst vreet de ziel op, uitg. Cossee, Amsterdam. 2. Soteria, een los nummer kost € 6, - en is verkrijgbaar door overschrijving van het bedrag op giro 464501 t.n.v. Merweboek, Sliedrecht, o.v.v. 20e jrg. nr. 4, december 2003.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen